CHƯƠNG 3- KĨ THUẬT ĐIỆN
BÀI 10. MẠCH ĐIỆN ĐIỀU KHIỂN
3 tiết

-Vẽ và mô tả được sơ đồ khối của mạch
điện điều khiển đơn giản.
-Phân loại và nêu được vai trò của một số
module cảm biến trong mạch điện điều
khiển đơn giản.

CHƯƠNG 3- KĨ THUẬT ĐIỆN
BÀI 10. MẠCH ĐIỆN ĐIỀU KHIỂN
Em hãy xác định mô đun cảm biến
và mạch điện điều khiển có trong
Hình 10.1.

BÀI 10. MẠCH ĐIỆN ĐIỀU KHIỂN
1. SƠ ĐỒ KHỐI MẠCH ĐIỆN ĐIỀU KHIỂN

Nguồn
điện

Điều
khiển

Tải tiêu
thụ điện

Quan sát và kể tên 1 số tải tiêu
thụ trong thực tế

Mạch điện điều khiển có vai trò mang tín hiệu điện chỉ dẫn (điều
khiển) hoạt động của phụ tải điện, gồm ba khối như Hình 10.2:
- Nguồn điện.
- Điều khiển: điều khiển hoạt động của phụ tải theo yêu cầu sử dụng.
Tùy thuộc vào nhu cầu sử dụng phụ tải, mạch điện điều khiển có thể
sử dụng cảm biến hoặc không sử dụng cảm biến.
-Tải tiêu thụ điện: hoạt động theo tín hiệu chỉ dẫn của khối điều
khiển.

BÀI 10. MẠCH ĐIỆN ĐIỀU KHIỂN
1. SƠ ĐỒ KHỐI MẠCH ĐIỆN ĐIỀU KHIỂN

Một số đồ dùng điện trong gia đình có sử dụng mạch
điện điều khiển như:
- Quạt điện tự động bật, tắt theo thời gian sử dụng mạch
điện điều khiển không có cảm biến.
- Điều hoà nhiệt độ, bếp Điện Từ sử dụng mạch điện
điều khiển có cảm biến để tự động giữ nhiệt độ theo
mức cài đặt.

BÀI 10. MẠCH ĐIỆN ĐIỀU KHIỂN
1. SƠ ĐỒ KHỐI MẠCH ĐIỆN ĐIỀU KHIỂN



Nguồn điện

Điều
khiển

Tải tiêu
thụ điện

BÀI 10. MẠCH ĐIỆN ĐIỀU KHIỂN
2. MÔ ĐUN CẢM BIẾN

Hãy kể tên một số loại cảm biến thông
dụng mà em biết.
Mô đun cảm biến là thiết bị điện tử bao gồm mạch điện tử cùng với cảm biến có chức
năng phát hiện và phản hồi một số loại tín hiệu đầu vào từ môi trường (Hình 10.3).
Mô đun cảm biến thường được phân loại như sau:
- Phân loại dựa theo tên gọi và chức năng của cảm biến nối vào mạch điện tử. Ví dụ: mô
đun cảm biến ánh sáng, mô đun cảm biến nhiệt độ,...
- Phân loại dựa theo dạng tín hiệu phản hồi cho mạch điện điều khiển. Ví dụ: mô đun
cảm biến có tín hiệu phản hồi dạng tín hiệu tương tự và tín hiệu số.
Ngoài ra còn có loại bật, tắt thông qua công tắc điện từ như: công tắc tự động dùng cảm
biến hồng ngoại,...

BÀI 10. MẠCH ĐIỆN ĐIỀU KHIỂN
2. MÔ ĐUN CẢM BIẾN



Mô đun cảm biến có thể được phân loại theo 2 cách:
+ Phân loại theo tên gọi và vai trò của cảm biến: mô đun
cảm biến độ ẩm, nhiệt độ, ánh sáng….
+ Phân loại theo tín hiệu phản hồi : mô đun cảm biến tín
hiệu tương tự (AO); tín hiệu số (DO); dạng bật, tắt.
(RO)

O viết tắt chữ Out put: tín hiệu đầu ra
A viết tắt chữ Analog: tín hiệu tương tự
D viết tắt chữ Digital: tín hiệu số
R viết tắt chữ Relay: rờ le (relay) (tắt, bật)

BÀI 10. MẠCH ĐIỆN ĐIỀU KHIỂN
2. MÔ ĐUN CẢM BIẾN

- Loại mô đun cảm biến có tín hiệu phản hồi dạng tương tự và
dạng số thường hoạt động với điện áp nguồn khoảng 3,5 - 5,5
VDC; tín hiệu phản hồi có điện áp khoảng 3,5 VDC và khả năng
chịu được dòng điện tải đến 100 mA.
- Loại mô đun cảm biến có tín hiệu phản hồi dạng bật, tắt làm
việc với điện áp nguồn khoảng 12 - 30 VDC; khả năng chịu dòng
điện tải đến 10 A. Điện áp cấp cho tải hoạt động đến 250 VAC
hoặc 30 VDC.

BÀI 10. MẠCH ĐIỆN ĐIỀU KHIỂN
2. MÔ ĐUN CẢM BIẾN
2.1. Mô đun cảm biến độ ẩm (cảm biến mức nước)

Mô đun cho ra
tín hiệu AO,DO
(trái) và Mô đun
có relay (phải)
cho ra tín hiệu
RO (tắt , bật)

Mô đun cảm biến độ ẩm có vai trò phát hiện
và phản hồi về giá trị độ ẩm hoặc mức nước
cho mạch điện điều khiển (Hình 10.4).

BÀI 10. MẠCH ĐIỆN ĐIỀU KHIỂN
2. MÔ ĐUN CẢM BIẾN
2.2. Mô đun cảm biến nhiệt độ

Em hãy chỉ ra vị trí của cảm biến trên
các mô đun trong hình 10.5
Mô đun cho ra tín hiệu
AO,DO (trái) và Mô
đun có relay (phải) cho
ra tín hiệu RO (tắt ,
bật)

Mô đun cảm biến nhiệt độ có vai trò phát
hiện và phản hồi giá trị về nhiệt độ cho mạch
điện điều khiển (Hình 10.5).

BÀI 10. MẠCH ĐIỆN ĐIỀU KHIỂN
2. MÔ ĐUN CẢM BIẾN
2.3. Mô đun cảm biến ánh sáng

Em hãy chỉ ra vị trí của
cảm biến trên các mô
đun trong hình 10.6
Mô đun cho ra tín hiệu AO,DO (trái) và Mô đun
có relay (phải) cho ra tín hiệu RO (tắt , bật)

Mô đun cảm biến ánh sáng có vai trò phát hiện và phản hồi
về cường độ ánh sáng cho mạch điện điều khiển (Hình 10.6).

BÀI 10. MẠCH ĐIỆN ĐIỀU KHIỂN
2. MÔ ĐUN CẢM BIẾN

Trong mạch điện điều khiển, mô đun cảm biến có vai
trò phát hiện và phản hồi một số loại tín hiệu đầu
vào từ môi trường.

BÀI 10. MẠCH ĐIỀU KHIỂN
2. MÔ ĐUN CẢM BIẾN

Nên đọc kĩ các thông số kĩ thuật của mô đun cảm biến
để sử dụng phù hợp với mạch điều khiển. Các thông số
chính bao gồm:
Điện áp nguồn định mức (VDC).
Loại tín hiệu phản hồi (AO, DO, RO).
Phạm vi tác động (khoảng giá trị cảm biến phát hiện và
phản hồi).
Khả năng chịu dòng điện (A) và điện áp tải (VAC, VDC).

BÀI 10. MẠCH ĐIỆN ĐIỀU KHIỂN

3. LUYỆN TẬP

BÀI 10. MẠCH ĐIỆN ĐIỀU KHIỂN

3. LUYỆN TẬP

Em hãy cho biết vai
trò của các mô đun
có ở hình 10.7

BÀI 10. MẠCH ĐIỆN ĐIỀU KHIỂN

3. LUYỆN TẬP

1. Hãy vẽ và giải thích sơ đồ khối một cảm biến
đơn giản

BÀI 10. MẠCH ĐIỆN ĐIỀU KHIỂN

3. LUYỆN TẬP

2. Em hãy đánh dấu X để chọn những đồ dùng
điện trong bảng dưới đây sử dụng mạch điện điều
khiển có dùng cảm biến hoặc không dùng cảm
biến.

BÀI 10. MẠCH ĐIỆN ĐIỀU KHIỂN

3. LUYỆN TẬP
STT
1
2
3

Tên thiết bị
Nồi cơm điện

Có dùng cảm biến Không dùng cảm biến
 

 

Quạt điện

 

 

Đèn tự động bật khi trời tối
và tắt khi trời sáng

 

 

4
5

Máy điều hoà
Bàn là điện

X
X

X
 

X

 

 

 

6

Cửa tự động đóng, mở khi
có người ra vào

 

 

7

Ấm đun nước dùng điện

 

X

X
 

X

BÀI 10. MẠCH ĐIỆN ĐIỀU KHIỂN

3. LUYỆN TẬP

3. Mô đun cảm biến là gì? Em hãy kể tên một số mô đun
cảm biến mà em biết.
4. Mô đun cảm biến được phân loại như thế nào? Nêu ví
dụ cho lừng loại.

BÀI 10. MẠCH ĐIỆN ĐIỀU KHIỂN

3. LUYỆN TẬP

5. Hãy nêu tên của các mô đun cảm biến được minh hoạ
trong bảng dưới đây.
STT

Hình ảnh minh hoạ

Tên mô đun cảm biến

 

 

 
 

 
 

1
 

2
\
3

Nhiệt độ
gas

 

Âm thanh

STT

Hình ảnh minh hoạ

Tên mô đun cảm biến

 

 

4

Siêu âm

 

 
 

 
 

5

Ánh sáng
\

 

6

Hồng ngoại

7

Độ ẩm

BÀI 10. MẠCH ĐIỆN ĐIỀU KHIỂN

3. LUYỆN TẬP

6. Em hãy cho biết các hệ thống điện dưới đây có thể sử dụng loại cảm biến
nào.
STT
1

Đồ dùng điện

Tên cảm biến có thể dùng

Máy điều hoà không khí

 
 

Hệ thống tưới nước tự động

 
 

2
3 Đèn tự động bật khi trời tối và tắt khi trời sáng

 
 

Nhiệt độ, hồng ngoại
Độ ẩm
Ánh sáng

4 Cửa tự động đóng mở khi có người ra vào

 
 Hồng

5 Hệ thống báo cháy tự động

 

ngoại, chuyển động, ánh sáng

Khói, nhiệt độ

BÀI 10. MẠCH ĐIỆN ĐIỀU KHIỂN

4. VẬN DỤNG

Em hãy tìm hiểu vai trò của mô đun cảm biến
chuyển động và nêu ứng dụng của nó trong thực
tế.