Quan sát các hình ảnh sau:

Những hình ảnh trên đang đề cập đến
vấn đề gì?

Tiết 56 - BÀI 54: Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG
I. Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG LÀ GÌ?

Quan sát các hình ảnh sau và dựa vào hiểu biết thực
tế của bản thân, hãy cho biết: ô nhiễm môi trường là
gì?

I.Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG LÀ GÌ?
- Ô nhiễm môi trường là hiện tượng môi trường
tự nhiên bị nhiễm bẩn, đồng thời các tính chất
vật lí, hóa học, sinh học của môi trường bị thay
đổi, gây tác hại tới đời sống con người và các
sinh vật khác.

Nguyên nhân nào làm môi trường
bị ô nhiễm?

Sản xuất công nghiệp

Rác thải sinh hoạt

Đun nấu

Giao thông vận tải

Núi lửa phun trào

Bão cát

Lũ lụt

Sóng thần

Động đất

Cháy rừng

Nguyên nhân gây ô nhiễm môi
trường:
+ Do hoạt động của con người
+ Do hoạt động của tự nhiên

EM CÓ BIẾT:

Núi lửa đang hoạt động lớn nhất thế giới hiện nay đang nằm ở
châu Mỹ. Đó là núi lửa  Mauna Loan, cao 4.171 mét so với mực
nước biển. Núi lửa Mauna Loa ở quần đảo Hawaii, giữa Thái
Bình Dương Mauna Loa có đường kính vĩ đại 100 km. Ngoài
4.171 mét trên mực nước biển, chân núi nằm ở sâu hơn 5.000
mét dưới lòng Thái Bình Dương. Vì vậy, chiều cao thực sự của
núi lửa đang hoạt động lớn nhất thế giới là trên 9.000 mét. Với
chiều cao đó nó thậm chí còn cao hơn đỉnh núi Everest.
Hiện tại (2014)  Việt Nam không có núi lửa nào đang phun. Tuy
nhiên, ngày 15 tháng 2 năm 1923, cù lao Hòn thuộc Phan Thiết
đã xảy ra động đất làm rung chuyển nhà cửa, kéo dài 1  tuần;
thủy thủ trên tàu Vacasamaru của Nhật phát hiện một đám khói
đen dựng đứng, kèm theo một cột hơi dày đặc bốc cao hơn
2.000 m cùng với những tiếng nổ mạnh phát ra từng đợt. Đến
ngày 20 tháng 3 cùng năm, động đất và núi lửa phun lại xảy ra
lần nữa.
Ngoài ra, những trận động đất thường để lại các dư chấn, có thể
gây ra sóng thần. Động đất có thể làm dịch chuyển các mảng địa
chất gây nên các vụ phun trào núi lửa.

II. CÁC

TÁC NHÂN CHỦ YẾU GÂY Ô NHIỄM:

1. Ô nhiễm do các chất khí thải ra
từ hoạt động công nghiệp và sinh
hoạt

Các tác
nhân gây ô
nhiễm môi
trường

2. Ô nhiễm do hóa chất bảo vệ
thực vật và chất độc hóa học
3. Ô nhiễm do các chất phóng xạ
4. Ô nhiễm do các chất thải rắn
5. Ô nhiễm do vi sinh vật gây bệnh

1. Ô nhiễm do các chất khí thải ra
từ hoạt động công nghiệp và sinh
hoạt:

Trao đổi cặp đôi, trả lời các câu hỏi sau:
1. Từ kiến thức Hóa học: Hãy kể tên các chất khí thải
1. Các khí thải độc hại: CO2; NO2; SO2; CO; các khí
gây độc?
CFC, khói, bụi…
2.
- CO2: gây ngộ độc ở liều cao, tác nhân chính gây hiệu
ứng nhà kính:
2. Nêu tác hại của mỗi khí?
- SO2: Ngộ độc, viêm đường hô hấp, tác nhân gây mưa
axit,…
- CFC: gây tủng tầng ôzôn…
- CO: khí độc với con người và các sinh vật khác.
-…
3. Các chất khí độc được thải ra từ hoạt động nào?

Các chất khí thải ra từ hoạt động công nghiệp và sinh hoạt

Các phương tiện giao thông

Cháy rừng - sinh hoạt

Các chất khí thải ra từ hoạt động công nghiệp và sinh hoạt
Hoạt đông sản xuất công nghiệp

EM CÓ BIẾT:
Chỉ tính riêng ở thành phố Hồ Chí Minh, hàng năm các phương tiện
vận tải trên địa bàn thành phố tiêu thụ khoảng 210.000 tấn xăng và
190.000 tấn dầu Diezel. Như vậy đã thải vào không khí khoảng 1100
tấn bụi, 25 tấn chì, 4200 tấn CO2, 4500 tấn NO2, 116000 tấn CO, 1,2
triệu tấn CO2, 13200 tấn Hydrocacbon và 156 tấn Aldehyt. Chính vì
thế, tại nhiều khu vực trong các đô thị có nồng độ các chất ô nhiễm
lên khá cao. Tại Hà Nội, vào nhưng năm 1996-1997 ô nhiễm trầm
trọng đã xảy ra ở xung quanh các nhà máy thuộc khu công nghiệp
Thượng Đình với đường kính khu vực ô nhiễm khoảng 1700 mét và
nồng độ bụi lớn hơn tiêu chuẩn cho phép khoảng 2-4 lần; xung quanh
các nhà máy thuộc khu công nghiệp Minh Khai – Mai Động, khu vực
ô nhiễm có đường kính khoảng 2500 mét và nồng độ bụi cũng cao
hơn tiêu chuẩn cho phép 2-3 lần
Tại thành phố Hồ Chí Minh và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam,
đến năm 2010, nếu tất cả 74 khu công nghiệp đều sử dụng hết diện
tích, thì các xí nghiệp sẽ thải ra một lượng chất thải rắn lên tới
khoảng 3500 tấn/ngày tức làn gấp 29 lần so với hiện nay, trong đó có
khoảng 700 tấn chất thải độc hại...

Các chất khí thải ra từ hoạt động công nghiệp và sinh hoạt
Nguyên nhân - Hậu quả

CO

SO2

CO2
NO
2

Ung thư
phổi

Đất bạc mầu

Thủng tầng ÔZôn

Băng tan
Mưa axit

Hiệu ứng nhà kính

- Mưa axít là hiện tượng mưa mà trong nước mưa có độ pH dưới
5,6, được tạo ra bởi lượng khí thải SO2 và NOx từ các quá trình phát
triển sản xuất con người tiêu thụ nhiều than đá, dầu mỏ và các nhiên
liệu tự nhiên khác.
- Hiệu ứng nhà kính là hiệu ứng làm cho không khí của Trái đất
nóng lên do bức xạ sóng ngắn của Mặt trời có thể xuyên qua tầng
khí quyển chiếu xuống mặt đất; mặt đất hấp thu nóng lên lại bức
xạ sóng dài vào khí quyển để CO2 hấp thu làm cho không khí
nóng lên. CO2 trong khí quyển giống như một tầng kính dày bao
phủ Trái đất, làm cho Trái đất không khác gì một nhà kính lớn.
Theo tính toán, nếu không có lớp khí quyển, nhiệt độ trung bình ở
lớp bề mặt Trái đất sẽ xuống tới -23 độ C, nhưng nhiệt độ trung
bình thực tế là 15 độ C, có nghĩa là hiệu ứng nhà kính đã làm cho
Trái đất nóng lên 38 độ C.
Ngoài CO2 ra, còn có metan, ozôn, các halogen và hơi nước cũng
có tác dụng quan trọng gây hiệu ứng nhà kính.

Bảng 51.1 Các nguyên nhân gây ô nhiễm không khí
Hoạt động
1. Giao thông vận tải:
- Ô tô
- Xe máy
- Tàu hỏa
2. Sản xuất công nghiệp:
- Máy cày, bừa, gặt
- Máy dệt
3. Sinh hoạt:
- Đun nấu
- Chế biến thực phẩm

Nhiên liệu bị đốt cháy

- Xăng, dầu
- Xăng, dầu
- Than đá
- Xăng, dầu
- Xăng, dầu
- Than, củi, gỗ, khí đốt
- Rác thải, bã lên men

- Liên hệ: Kể tên những hoạt động đốt cháy nhiên liệu
ở gia đình em và hàng xóm có thể gây ô nhiễm không
khí? Em sẽ làm gì trước tình hình đó?
+ Đun than, củi, bếp dầu, bếp gas, lò sản xuất gạch
ngói…
+ Bản thân em cùng đại diện khu dân cư sẽ tuyên truyền
để mọi người dân hiểu biết và có biện pháp giảm bớt
ô nhiễm.
- Lưu ý: Việc đốt cháy nhiên liệu trong gia đình như:
than, củi, gas…sinh ra lượng CO2 chất này tích tụ sẽ
gây ô nhiễm.Vậy trong từng gia đình phải có biện
pháp thông thoáng khí để tránh khí độc.

Các khí thải độc hại như CO, SO2, CO2,
NO2… do quá trình đốt cháy nhiên liệu
trong sản xuất và sinh hoạt gây ô nhiễm
môi trường không khí.

2. Ô nhiễm do hóa chất bảo vệ
thực vật và chất độc hóa học:

? Vận dụng kiến thức hóa học và thực
tế kể tên những loại hóa chất gây ô
nhiễm môi trường?
Hóa chất bảo vệ thực vật (thuốc trừ
sâu, diệt cỏ, diệt nấm, bảo quản nông
sản…), thuốc kích thích tăng trưởng
cây trồng, thuốc bảo quản nông sản,
các chất độc hóa học…

Hóa chất bảo vệ thực vật và chất độc hóa học
Nguyên nhân - Hậu quả

Hóa chất bảo vệ thực vật và chất độc hóa học
Nguyên nhân - Hậu quả

Ung thư da

Hoaù chaát baûo
veä thöïc vaät
Chuyeån thaønh hôi
Nöôùc vaän
chuyeån

Bò phaân taùn

Boác hôi

Tích tuï trong ñaát

Boác hôi

OÂ nhieãm nöôùc ngaàm

Con ñöôøng phaùt taùn caùc hoaù chaát baûo veä thöïc vaät
vaø chaát ñoäc hoaù hoïc.

Các hóa chất bảo vệ thực vật và
chất độc hóa học thường tích tụ ở
những môi trường nào?
Mô tả con đường phát tán các loại
hóa chất đó?

2. Ô nhiễm do hóa chất bảo vệ thực
vật và chất độc hóa học:

• - Các hóa chất độc hại được phát tán và
tích tụ:
• + Hóa chất (dạng hơi):  nước mưa  đất 
tích tụ trong đất  ô nhiễm mạch nước
ngầm.
• + Hóa chất (dạng hơi):  nước mưa ao,
hồ, sông, suối, biển  tích tụ trong nước.
• +Hóa chất còn bám và ngấm vào cơ thể
sinh vật.

Liên hệ kiến thức Lịch sử: Ngoài thuốc
bảo vệ thực vật, trong chiến tranh chống
Mĩ, nhân dân Việt Nam còn chịu ảnh
hưởng của loại chất độc hóa học nào?

Máy bay Mỹ rải chất độc màu da cam (điôxin) xuống chiến trường Việt Nam

VÀ HẬU QUẢ ĐỂ LẠI LÀ…

Liên hệ kiến thức Lịch sử, thông tin
thời sự: Hãy nêu những vụ thảm họa
phóng xạ mà em biết trong lịch sử loài
người?

* Thảm họa Chernobyl: Xảy ra vào ngày
26/04/1986, khi một nhà máy hạt nhân phát nổ
tại Chernobyl - Ukraine. Vụ nổ này được coi
là một thảm họa để lại nhiều hậu quả đau lòng
và là tai nạn hạt nhân tồi tệ nhất trong lịch sử
loài người. Vụ nổ nhà máy hạt nhân tại
Chernobyl đã làm phát tán một lượng lớn chất
phóng xạ với hàm lượng cao hơn tới 400 lần
nồng độ phóng xạ do bom nguyên tử mà Mỹ
ném xuống Hiroshima. Chất phóng xạ rò rỉ từ
Nhà máy Chernobyl đã ảnh hưởng tới sự sống
trên một khu vực rộng lớn trải rộng hơn
200.000km2 của châu Âu. Có khoảng 9000
người bị chết; 600.000 người dân đã bị nhiễm
nồng độ cao chất phóng xạ và hơn 350.000
người đã phải di dời khỏi vùng do nồng độ
phóng xạ quá cao.

Ngày 6/8/1945, Mỹ ném quả bom đầu
tiên mang tên “Little Boy” xuống
Hiroshima. 80.000 - là số người chết
ngay lập tức tại thành phố Hiroshima,
Nhật Bản sau khi quả bom “Little
Boy” phát nổ. 192.020 - là số người
thiệt mạng tại Hiroshima do nhiệt,
bức xạ và những hậu quả khác của
bom hạt nhân “Little Boy”.

Ngày 9/8/1945, quả bom thứ
hai mang tên “Fat Man” xuống
Nagasaki. 70.000 -  là số người
thiệt mạng vì quả bom nguyên
tử Mỹ thả xuống Nagasaki.

3. Ô nhiễm do các chất phóng xạ:

Chất phóng xạ gây nên tác hại như thế nào?
Các tia phóng xạ có khả năng xuyên qua tế
bào và mô phá vỡ cấu trúc bộ máy di truyền
gây đột biến, gây bệnh di truyền, bệnh ung
thư.

Con đường phát tán chất phóng xạ
vào cơ thể người?

Năng lượng nguyên tử và các chất
phóng xạ từ các công trường khai
thác chất phóng xạ, các nhà máy
điện nguyên tử, những vụ thử và sử
dụng vũ khí hạt nhân…có khả năng
gây đột biến ở người và sinh vật,
gây ra một số bệnh di truyền, bệnh
ung thư.

Nghiên cứu thông tin SGK, hoàn thành bảng sau:
Tên chất thải
- Giấy vụn

Hoạt động thải ra chất thải
- Sinh hoạt, sản xuất công nghiệp

Tên chất thải

Hoạt động thải ra chất thải

- Giấy vụn
- Sinh hoạt, sản xuất công nghiệp
-Túi nilon, hồ - Sinh hoạt xây dựng nhà, công
vữa xây nhà… sở..
- Bông băng y - Chất thải từ bệnh viện, sinh
tế, rác thải
hoạt…

4. Ô nhiễm do các chất thải rắn:

Trả lời các câu hỏi sau:
1.Thế nào là chất thải rắn? Chất thải rắn có
những loại nào? Có gây tác hại tới con
người như khí thải, hóa chất, chất phóng xạ
hay không?
2. Thử nêu những hiểu biết của em về chất
thải rắn?

Chất thải rắn

Chất thải rắn

Các chất thải rắn gây ô nhiễm gồm: đồ
nhựa, giấy vun, bông kim y tế, vôi, gạch
vụn…Có nguồn gốc chủ yếu từ các hoạt
động xây dựng, y tế, sinh hoạt gia đình…