NAM CHÂM

Thử thách trí
nhớ

Chọn những phát biểu đúng.
A. Nam châm có thể hút các vật bằng nhôm.
B. Nam châm có thể hút các vật bằng sắt.
C. Nam châm có thể hút các vật bằng nhựa.
D. Nam châm có thể hút hoặc đẩy một nam
châm khác.

Nam châm
Một số loại quặng sắt có khả
năng hút được sắt vụn, loại
quặng sắt đó được gọi là nam
châm.

Vật

liệu

nam

châm

thường là Fe, Ni, Co, Mn,…

Nam châm
Mỗi nam châm bao giờ cũng
có hai cực phân biệt, là cực
Nam (S) và cực Bắc (N).
Hai cực của nam châm đặt gần nhau
sẽ đẩy khi chúng cùng tên và hút khi
chúng khác tên.
Ta nói nam châm có từ tính.

I. TƯƠNG TÁC TỪ

Thí nghiệm Oersted

Tương tác giữa dòng điện và nam

Thí nghiệm tương tác giữa hai dòng
điện

Tương tác từ

Tương tác giữa nam châm với nam châm,
giữa dòng điện với nam châm và giữa dòng
điện với dòng điện đều gọi là tương tác từ.
Lực tương tác trong các trường hợp đó gọi là
lực từ.

Ai thông minh hơn học sinh lớp 5
Tương tác nào dưới đây không phải tương tác
từ?
A.Tương tác giữa dòng điện với dòng điện.
B. Tương tác giữa nam châm với dòng điện.
C. Tương tác giữa nam châm với nam châm.
D. Tương tác giữa hai điện tích đứng yên.

II. TỪ TRƯỜNG
một dạng của vật chất tồn tại xung quanh dòng điện hoặc nam châm

1. Khái niệm từ trường
Từ trường là trường lực gây ra bởi dòng điện hoặc nam châm, là
một dạng của vật chất tồn tại xung quanh dòng điện hoặc
nam châm mà biểu hiện cụ thể là sự xuất hiện của lực từ tác dụng
lên một dòng điện hay một nam châm khác đặt trong nó.

2. Tính chất cơ bản của từ
trường
Tính chất cơ bản của từ trường là nó gây ra lực từ tác dụng lên
một nam châm hay một dòng điện đặt trong nó.
Nhờ tính chất này người ta dùng kim nam châm nhỏ, gọi là nam
châm thử để phát hiện sự tồn tại của từ trường.

3. Cảm ứng từ
- Để đặc trưng cho từ trường về mặt tác dụng
lực người ta đưa vào một đại lượng vectơ gọi là
cảm ứng từ, kí hiệu là
- Người ta quy ước lấy chiều từ cực Nam (S)
sang cực Bắc (N) của nam châm thử là chiều
của vectơ cảm ứng từ
- Từ trường đều là từ trường có cảm ứng từ tại
mọi điểm đều bằng nhau.

III. ĐƯỜNG SỨC TỪ

1. Từ phổ

Hình ảnh những đường tạo ra bởi các mạt sắt trong các
thí nghiệm trên được gọi là từ phổ. Từ phổ cho ta thấy
hình ảnh trực quan của từ trường

2. Đường sức từ
Đường sức từ là những đường
vẽ ở trong không gian có từ
trường sao cho tiếp tuyến
với nó tại mỗi điểm trùng
với phương của vectơ cảm
ứng từ tại điểm đó.
Chiều của đường sức từ là
chiều của vectơ cảm ứng từ.

Mô phỏng

Các đặc điểm của đường
sức từ

 Tại mỗi điểm trong từ trường, chỉ có thể vẽ được một đường sức từ đi qua
và chỉ một mà thôi.

 Các đường sức từ là những đường cong khép kín.
 Nơi nào từ trường mạnh hơn thì các đường sức từ ở đó vẽ dày hơn, nơi nào
từ trường yếu hơn thì các đường sức từ vẽ thưa hơn.

Xác định cảm ứng từ với dòng
điện thẳng

Nắm tay phải dọc theo dòng
điện, ngón cái chỉ chiều dòng
điện, chiều từ cổ tay đến các
ngón tay chỉ chiều đường sức

Xác định cảm ứng từ với dòng
điện thẳng

xác định véc tơ cảm ứng
từ B gây ra tại một điểm
có phương tiếp tuyến với
cảm ứng từ tại điểm cần
xét.

B=2.10

−7

I
r

Xác định cảm ứng từ với dòng
điện thẳng

B=2.10

−7

I
r

Xác định cảm ứng từ với dòng
điện tròn

chiều từ cổ tay đến các ngón
tay chỉ chiều dòng điện, ngón
cái chỉ chiều của véc tơ cảm

Xác định cảm ứng từ với dòng
điện tròn

I
B=2 π . 10 𝑁
R
−7

Xác định cảm ứng từ với dòng
điện tròn
I
B=2 π . 10 𝑁
R
−7

Xác định cảm ứng từ với dòng
điện tròn

Xác định cảm ứng từ với ống dây

Các ngón tay co lại chỉ chiều
dòng điện, ngón cái chỉ chiều
của véc tơ cảm ứng từ B.

Xác định cảm ứng từ với ống dây

B=4 π . 10

−7

𝑁
𝐼
ℓ

Xác định cảm ứng từ với ống dây

B=4 π . 10

−7

𝑁
𝐼
ℓ

LUYỆN TẬP

Câu 1. Từ trường là dạng vật chất tồn tại trong
không gian và
A. tác dụng lực hút lên các vật.
B. tác dụng lực điện lên điện tích.
C. tác dụng lực từ lên nam châm và dòng điện.

D. tác dụng lực đẩy lên các vật đặt trong nó.

Câu 2. Tính chất cơ bản của từ trường là
A. gây ra lực từ tác dụng lên nam châm hoặc lên
dòng điện đặt trong nó.
B. gây ra lực đàn hồi tác dụng lên các dòng điện
và nam châm đặt trong nó.
C. gây ra sự biến đổi về tính chất điện của môi
trường xung quanh.
D. gây ra lực hấp dẫn lên các vật đặt trong nó.

Câu 3. Các đường sức từ là các đường cong vẽ
trong không gian có từ trường sao cho
A. pháp tuyến tại mọi điểm trùng với hướng của
từ trường tại điểm đó.
B. tiếp tuyến tại mọi điểm trùng với hướng của từ
trường tại điểm đó.
C. pháp tuyến tại mỗi điểm tạo với hướng của từ
trường một góc không đổi.
D. tiếp tuyến tại mọi điểm tạo với hướng của từ
trường một góc không đổi.

Câu 4. Đường sức từ không có tính chất nào sau
đây?
A. Qua mỗi điểm trong không gian chỉ vẽ được một
đường sức.
B. Các đường sức của cùng một từ trường có thể
cắt nhau.
C. Chiều của các đường sức là chiều của từ trường.

Câu 5. Đặc điểm nào sau đây không phải của các
đường sức từ biểu diễn từ trường sinh bởi dòng điện
thẳng dài?
A. Các đường sức là các đường tròn;
B. Mặt phẳng chứa các đường sức thì vuông góc với
dây dẫn;
C. Chiều các đường sức được xác định bởi quy tắc
bàn tay trái;

Câu 6. Vận dụng quy tắc đã học, hãy xác định chiều của dòng
điện hoặc chiều của đường sức từ trong các hình vẽ sau đây ?

Câu 7. Cho các hình vẽ dưới đây, chọn đáp án đúng/sai hướng
của véc tơ cảm ứng từ tại M gây bởi dòng điện trong dây dẫn
thẳng dài vô hạn?

Câu 8. Cho các hình vẽ dưới đây xác định đúng/sai hướng của
véc tơ cảm ứng từ tại M gây bởi dòng điện trong dây dẫn
thẳng dài vô hạn?

Câu 9. Cho các hình vẽ dưới đây xác định đúng/sai hướng của
véc tơ cảm ứng từ tại tâm vòng dây gây bởi dòng điện trong
vòng dây tròn?

Bộ môn Vật Lý
Lâm Phú An
Huy
huylpa@fe.edu.
vn
093.936.2020
Huy Lâm