TRƯỜNG THPT MẠC ĐĨNH CHI

design by vukienmdc

Chuyên Đề 1
TẬP NGHIÊN CỨU
VÀ VIẾT BÁO CÁO
VỀ MỘT VẤN ĐỀ
VĂN HỌC TRUNG ĐẠI VIỆT NAM

BỐ CỤC:
I.

II.

III.

PHẦN I.
NGHIÊN CỨU
MỘT VẤN ĐỀ
VĂN HỌC
TRUNG ĐẠI
VIỆT NAM
( 5 TIẾT)

PHẦN II: VIẾT
BÁO CÁO
NGHIÊN CỨU
VỀ MỘT VẤN
ĐỀ
VĂN HỌC
TRUNG ĐẠI
( 3 tiết )

PHẦN III:
THUYẾT
TRÌNH MỘT
VẤN ĐỀ
VĂN HỌC
TRUNG ĐẠI
( 2 tiết )

Phần 1: NGHIÊN CỨU MỘT
VẤN ĐỀ VĂN HỌC TRUNG ĐẠI
VIỆT NAM

Khởi động

I. KHỞI ĐỘNG
• Trả lời các câu hỏi
sau:
Hãy kể tên các tác giả, tác phẩm
VHTĐ mà em đã biết, đã học ở
chương trình THCS?

VB nào sau đây không thuộc VHTĐ:
a. Bình Ngô Đại Cáo.
b. Hịch tướng sĩ
c. Chiếc lược ngà
d. Truyện Kiều

I. KHỞI ĐỘNG
• Trả lời các câu hỏi
sau:
Hãy kể tên các tác giả, tác phẩm
VHTĐ mà em đã biết, đã học ở
chương trình THCS?

VB nào sau đây không thuộc VHTĐ:
a. Bình Ngô Đại Cáo.
b. Hịch tướng sĩ
c. Chiếc lược ngà
d. Truyện Kiều

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC

I. YÊU CẦU VÀ CÁCH THỨC NGHIÊN CỨU VỀ VĂN
HỌC TRUNG ĐẠI VN

Kiến thức chung về VHTĐ Việt Nam:
BẢNG TÌM HIỂU VỀ VẤN ĐỀ VĂN HỌC TRUNG
ĐẠI

Văn
học
trung
đại
Việt
Nam

Khái
niệm

Tiến
trình
lịch sử

- Là tên gọi của bộ phận VH
viết.
- Được hình thành và phát triển trong
thời trung đại ( thời kỳ chế độ phong
kiến Việt Nam ) từ Tk X đến hết thế kỷ
XIX.
Giai đoạn từ thế kỉ X - XIV
Giai đoạn từ thế kỉ XV- XVII
. Giai đoạn từ thế kỉ XVIII- nửa đầu thế kỉ XIX
Giai đoạn VH nửa cuối thế kỉ
XIX

Giai đoạn từ thế kỉ X Hoàn cảnh lịch
sử xã hội:
XIV

• Dân tộc ta giành được quyền độc lập tự
chủ. chống giặc ngoại
• Lập nhiều chiến công
xâm: chống Tống, quân Nguyên- Mông.
• Xây dựng đất nước hoà bình, vững
mạnh, chế độ phong kiến ở thời kì
phát văn
triển.
Các bộ phận

• Gồm hai bộhọc:
phận song song tồn tại và phát
triển:
+VH chữ Hán.
+VH chữ Nôm.

Giai đoạn từ thế kỉ XV -

Hoàn cảnh lịch sử xã hội:

XVII

• Chiến thắng giặc Minh, triều Hậu Lê được thành
lập, chế độ PK đạt độ cực thịnh ở cuối thế kỉ XV.

• Nội chiến: Mạc- Lê, Trịnh- Nguyễn chia cắt đất
nước vào thế kỉ XVI- XVII khiến chế độ PK suy
yếu.
Nhìn chung tình hình xã hội vẫn ổn

định.

•

Các bộ phận văn
VH chữ Hán
và VH chữ Nôm đều phát triển,
học:

đạt nhiều thành tựu.

Giai đoạn từ TK XVIII- nửa đầu thế kỉ XIX
Hoàn cảnh lịch sử xã hội:
• Nội chiến PK tiếp tục gay gắt, kéo dài khiến chế
độ PK suy thoái.
• Phong trào nông dân khởi nghĩa sôi sục, đỉnh
cao là khởi nghĩa Tây Sơn, diệt Trịnh- Nguyễn,
quân Xiêm và quân Thanh, thống nhất đất nước.
• Tây Sơn thất bại, nhà Nguyễn khôi phục vương
triều PK chuyên chế.
• Đất nước bị đặt trước hiểm họa xâm lược của
thực dân Pháp.
Là giai đoạn lịch sử đầy biến động, có bi
kịch và có anh hùng ca.

Giai đoạn từ TK XVIII- nửa đầu thế kỉ XIX
Các bộ phận văn học:
• VH chữ Hán phát triển.
• VH chữ Nôm phát triển đạt đỉnh
cao.

Giai đoạn nửa cuối thế kỉ XIX
Hoàn cảnh LS - XH:
• Thực dân Pháp xâm lược. Triều đình
nhà Nguyễn đầu hàng từng bước.
Nhân dân cả nước kiên cường chống
giặc nhưng gặp phải nhiều thất bại.
• XHPK chuyển thành XHTD nửa PK.
• Văn hóa phương Tây bắt đầu ảnh
hưởng tới đời sống XH.

Giai đoạn nửa cuối thế kỉ XIX
Các bộ phận văn học:
• Chủ yếu là hai bộ phận: chữ Hán và
chữ Nôm.
• VH viết bằng chữ quốc ngữ đã bước
đầu xuất hiện nhưng thành tựu chưa
đáng kể.

Giai đoạn từ thế kỉ X XIV
Nội dung
Cảm hứng yêu
nước chống xâm
lược và tự hào
dân tộc với âm
hưởng hào hùng,
mang hào khí
Đông A.

Hào khí Đông A:
hào khí thời Trầntinh thần quyết
chiến quyết thắng
kẻ thù xâm lược,
tự hào dân tộc.

Các tác giả, tp tiêu biểu:
Lí Thường Kiệt:
'Nam quốc sơn hà"
Đỗ Pháp Thuận: "Quốc tộ"
Lí Công Uẩn: "Thiên đô
chiếu"
Trần Hưng Đạo:
" Hịch tướng sĩ"
Trương Hán Siêu:
"Bạch Đằng giang phú",...

Giai đoạn từ thế kỉ XV XVII
Nội dung
TIếp tục phát
triển cảm hứng
yêu nước, tự hào
dân tộc, khẳng
định dân tộc và
triều đình PK.

Phản ánh, phê
phán hiện thực
xã hội đương
thời với những tệ
lậu, suy thoái về
đạo đức.

Giai đoạn từ tk XVIII- nửa đầu thế kỉ XIX

Nội dung

Trào lưu nhân đạo chủ nghĩa:
+ Tiếng nói đòi quyền sống, quyền hạnh phúc, đấu
tranh đòi quyền giải phóng con người cá nhân.
+ Cảm thông với những số phận bất hạnh.
+ Tố cáo, phê phán các thế lực bạo tàn chà đạp lên
quyền sống của con người.
+ Ngợi ca những vẻ đẹp của con người.
+ Khát vọng tự do công lí, mơ ước về xã hội tốt đẹp
cho con người.

Giai đoạn nửa cuối thế kỉ
XIX
Nội dung
Chủ nghĩa yêu
nước chống
xâm lược mang
cảm hứng bi
tráng.
vd: Ng.Đình

Tư tưởng canh
tân đất nước
trong các bản
điều trần của
Nguyễn Trường
Tộ.

Phê phán hiện
thực xã hội
đương thời trong
thơ Nguyễn
Khuyến, Tú
Xương.

Giai đoạn từ thế kỉ X - XIV

Nghệ thuật
• VH viết bằng chữ Hán đạt được
những thành tựu lớn: văn chính
luận, văn xuôi viết về đề tài lịch
sử, văn hoá, thơ, phú.
• VH viết bằng chữ Nôm bước đầu
phát triển.
• Hiện tượng văn- sử- triết bất
phân.

Giai đoạn từ thế kỉ X XVII
Nghệ thuật
• VH chữ Hán: đạt thành tựu vượt
bậc ở văn chính luận và văn xuôi
tự sự.
• VH chữ Nôm: thơ Nôm phát triển,
xuất hiện xu hướng Việt hoá thơ
Đường luật, các khúc ngâm, vịnh,
diễn ca lịch sử bằng thơ lục bát
và song thất lục bát phát triển.

Giai đoạn từ tk XVIII- nửa đầu thế kỉ
XIX

Nghệ thuật

• Phát triển mạnh và khá toàn diện cả VH
chữ Hán và VH chữ Nôm, cả thơ và văn
xuôi.
• VH chữ Nôm được khẳng định và phát
triển đạt đến đỉnh cao.

Giai đoạn nửa cuối thế kỉ XIX

Nghệ thuật

• Văn thơ chữ Hán, chữ Nôm của Nguyễn
Đình Chiểu, Nguyễn Khuyến, Tú Xương.
• Xuất hiện một số tác phẩm văn xuôi
bằng chữ quốc ngữ của Trương Vĩnh Kí,
Nguyễn Trọng Quản, Huỳnh Tịnh Của,...
đổi mới bước đầu theo hướng hiện đại
hóa.

Tập nghiên cứu một vấn
đề văn học trung đại
Việt Nam

HỆ THỐNG NHIỆM VỤ
1. NGHIÊN
CỨU
Giải nghĩa từ
“nghiên cứu”
Nghiên cứu một
vấn đề VHTĐ là
gì?

2 . X ÁC Đ Ị N H Đ Ề TÀ I , V Ấ N
3. THU THẬP 3. XỬ LÍ
ĐỀ, MỤC TIÊU, NỘI DUNG
THÔNG TIN THÔNG TIN
VÀ K Ế H O Ạ C H N G H I Ê N
Ghi chú bên
C Ứđịnh
U . đề tài,vấn đề nghiên cứu Sưu tầm tài liệu,
Xác
lề tài liệu
ghi chép TT liên
Khái niệm và ví dụ
quan đến đề tài, Phân tích theo
( VD: Đề tài hình tượng người phụ
SĐTD
vấn đề nghiên cứu
nữ trong VHTĐ
Khai thác trên Tổng hợp theo
Xác định mục tiêu nghiên cứu
pp Cornell
internet
( Mục tiêu kĩ năng, ND nghiên cứu )
notes
Lập hồ sơ
Lập kế hoạch nghiên cứu
tài liệu

Chú
ý:

3. Thu thập thông tin

CÔNG VIỆC MỖI
NHÓM

01

02

Tìm hiểu thông tin
từ sách, báo

Tìm hiểu thông tin từ
internet

Ghi chép

( TT có sự chọn lọc, lưu giữ
nguồn gốc, xuất xứ của tài
liệu )

Chú
ý:

01

4. Xử lí thông tin

CÔNG VIỆC MỖI
NHÓM

Sắp xếp, xử lí, tổng hợp thông tin về
đề tài Bi kịch của người phụ nữ trong
xã hội cũ qua một số tác phẩm Độc
Tiểu Thanh Kí, Chinh Phụ ngâm,
Cung oán ngâm

02

Sắp xếp, xử lí, tổng hợp thông tin
về đề tài yếu tố kì và yếu tố thực
trong Truyền kì mạn lục của
Nguyễn Dữ.

Từ hệ thống nhiệm vụ
--> Thực hành điền phiếu học tập
02
Nội dung

Những yêu cầu để
xác định đề tài, vấn
đề?
Những yêu cầu để
xác định mục tiêu,
nội dung nghiên
cứu?
Các bước lập kế

hoạch nghiên cứu?

Những thông tin ban
đầu

Bổ sung

Những vấn đề có tính lí thuyết
về nội dung và phương pháp nghiên cứu
một vấn đề văn học trung đại Việt Nam

Triển khai
Câu hỏi 1:

Quá trình từ ý tưởng nghiên cứu đến đề tài,
nội dung nghiên cứu diễn ra như thế nào?

Câu hỏi 2:

Thế nào là đề tài rộng và đề tài hẹp? Cho ví
dụ để làm sáng tỏ

Câu hỏi 3:

Thế nào là câu hỏi nghiên cứu? Giả thuyết
nghiên cứu? cho ví dụ để làm sáng tỏ

!
u
ầ
c
Yêu

h
c
á
s
5
1
/
1
p
ậ
t
i
à
B
h
n
à
h
t
• Hoàn
u
ứ
c
n
ê
i
h
g
n
g
n
ở
ư
t
ý
ừ
T
:
ề
đ
chuyên
.
u
ứ
c
n
ê
i
h
g
n
i
à
t
ề
đ
p
ậ
l
c
á
x
y
ã
h
ề
đ
ừ
t
:
ề
đ
n
ê
y
u
h
c
h
c
á
s
5
1
/
2
• Bài tập
p
ậ
l
c
á
x
y
ã
h
ó
c
ã
đ
u
ứ
c
n
ê
i
h
g
tài n
.
u
ứ
c
n
ê
i
h
g
n
g
n
u
d
i
ộ
n
à
v
h
c
í
mục đ

Các bước tiến hành nghiên
•cứu:
Bước 1: Từ ý tưởng nghiên cứu đến xác lập đề
tài nghiên cứu

Nghiên
cứu thể
loại truyện
thơ Nôm

Đề tài 1: Sự kết hợp giữa yếu tố tự sự
và yếu tố trữ tình ở truyện thơ Nôm
bác học.

Đề tài 2: Đặc điểm kết cấu của truyện thơ
Nôm có đề tài, cốt truyện từ truyện kể dân
gian.
Đề tài 3: Nhân vật người phụ nữ trong truyện
thơ Nôm (qua hai tác phẩm tiêu biểu).

Bước 2: Từ đề tài nghiên cứu đến xác lập
nội dung nghiên cứu.
ĐỀ TÀI NGHIÊN
CỨU

Nhân vật Thúy
Kiều (truyện Kiều
của Nguyễn Du)ước mơ và bi kịch.

MỤC ĐÍCH NGHIÊN
CỨU

Tìm hiểu những biểu
hiện của ước mơ và bi
kịch qua hình tượng
nhân vật Thúy Kiều.
Tấm lòng nhân đạo của
Nguyễn Du qua hình
tượng nhân vật Thúy
Kiều.

NỘI DUNG NGHIÊN CỨ
Ước mơ, bi kịch
từng chi tiết,nhân
vật,...
Tấm lòng
nhân đạo
của Nguyễn Du

Bước 3:

• Thu thập tài liệu có liên quan đến đề tài và
phạm vi nghiên cứu.
• Các nguồn thu thập tài liệu: thư viện, Internet …
• Cách thức và nội dung tài liệu tìm kiếm:
- Dùng tên đề tài, tên đề mục để xác định tài
liệu.
- Phân loại tài liệu

Bước 4: Triển khai đề tài nghiên cứu
• Lập đề cương chi tiết cho những nội
dung nghiên cứu.
• Nghiên cứu theo những nội dung được
xác lập ở đề cương chi tiết.
• Sau khi hoàn thành những nội dung
nghiên cứu, lập thư mục Tài liệu tham
khảo.

Thực hành nghiên cứu
Đề tài: Ngôn ngữ giao tiếp trong “Truyện Kiều” (Nguyễn Du)
và vận dụng ngôn ngữ “Truyện Kiều trong giao tiếp.

Yêu cầu của đề
tài:

01

MỤC ĐÍCH , PHẠM
VI NGHIÊN CỨU

04

H OÀ N CẢ N H G I AO
TIẾP
Đ ố i t ư ợ n g g i ao t i ế p

02

P H Ư Ơ NG P H Á P
NGHIÊN CỨU

05

Nội dung giao
tiếp

03

NỘ I D U N G
NG H I Ê N C Ứ U

06

N G Ô N N G Ữ G I AO
TIẾP TRONG TRUYỆN
KIỀU VỚI ĐỜI SỐNG
ĐƯƠNG ĐẠI.

Tự chọn một vấn đề nghiên cứu
Triển khai, báo cáo

Đề tài 1: Hình tượng nhân vật người Đề tài 2: Yếu tố kì ảo và yếu tố thực
phụ nữ trong “ Truyền kì mạn lục” trong “ Truyền kì mạn lục” của Nguyễn
Dữ
qua
một
số
tác
phẩm
tiêu
biểu
của Nguyễn Dữ.

Nghiên cứu một đề tài
-HƯỚNG DẪN-

1

Lí do chọn đề tài
Mục đích nghiên cứu
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu

2

Yếu tố kì trong “Truyền kì mạn lục”
• Biểu hiện
Yếu tố thực trong “Truyền kì mạn lục”
• Vị trí và mối quan hệ giữa yếu tố kì và yếu tố
thực

Kết luận
Tài liệu tham
khảo

- Khái quát những
kết quả nghiên cứu.
- Hướng phát triển
của đề tài (nếu có).

- Những tài liệu nghiên cứu về đặc
điểm thể loại truyền kì
- Những tài liệu nghiên cứu về Truyền
kì mạn lục của Nguyễn Dữ (tập trung
vào yếu tố kì và yếu tố thực trong tác
phẩm).

PHẦN 2
VIẾT BÁO CÁO NGHIÊN
CỨU VỀ MỘT VẤN ĐỀ
VĂN HỌC TRUNG ĐẠI

Khởi
động

Qua phần I: Nghiên cứu một
vấn đề văn học trung đại Việt
Nam, em có hứng thú với nội
dung nghiên cứu nào? Vì sao?

Khởi
động

Em thấy khó khăn gì khi
nghiên cứu một vấn đề
văn học trung đại Việt
Nam?

TÌNH HUỐNG:

Nếu tham gia cuộc thi HS nghiên cứu Từng thành viên sẽ tham gia phần
khoa học của trường, nhóm em sẽ việc gì trong công việc chung của
chọn vấn đề gì để viết báo cáo nghiên
cứu một vấn đề văn học trung đại Việt nhóm?
Nam?

Hình
thành

kiến
thức

Nhiệm vụ học tập
1
Thế nào là viết
báo cáo nghiên
cứu một vấn đề
VHTĐVN

2
Cách thức viết báo
cáo nghiên cứu
một vấn đề văn
học trung Việt
Nam

3
Thực hành viết
báo cáo nghiên
cứu một vấn đề
văn học trung đại
Việt Nam

Báo cáo kết quả nghiên cứu là một kiểu văn
bản thông tin khoa học – thông tin về mục
đích, phương pháp, nội dung nghiên cứu và
những kết luận khoa học được rút ra trong
quá trình nghiên cứu. Nếu báo cáo khoa học
nói chung cần phải tường trình công việc
nghiên cứu thì báo cáo nghiên cứu chỉ tập
trung vào kết quả nghiên cứu.

1.VIẾT BÁO CÁO NGHIÊN CỨU
MỘT VẤN ĐỀ VHTĐVN

Viết báo cáo nghiên cứu một vấn đề văn học
trung đại Việt Nam là trình bày và công bố những
kết quả đã đạt được trong nghiên cứu một vấn đề
của văn học viết Việt Nam từ thế kỉ X đến hết thế
kỉ XIX

Các h thức vi ết
bá o cáo
ng hi ên cứu
mộ t vấn đề
vă n học trung
Vi ệt Nam

01

Chu ẩn bị

• Học sinh đọc SGK và cho biết để viết báo cáo
nghiên cứu vấn đề VHTĐVN cần chuẩn bị những
gì?
• Các nhóm thảo luận
02
Viết báo
cáo
• Viết tiêu đề
• Viết phần Mở đầu
• Viết phần Nội dung
• Trình bày phần Tài liệu tham khảo
• Trình bày phần Phụ lục (nếu có)

MỤC 2: VIẾT BÁO CÁO

PHÂN CÔNG NHIỆM VỤ
NHÓM 1
Hãy viết nhan đề cho
một báo c áo nghi ên
cứu từ những gợi ý ở
SGK và HD của thầy
cô

NHÓM 2
Hãy viết lí do chọn vấn đề
báo cáo, mục đích, phạm vi
nghiên cứu và phương pháp
nghiên cứu cho đề t ài “Ngôn
ngữ giao tiếp t rong “Truyện
Kiều” (Nguyễn Du)”.

NHÓM 3
Viết hoà n chỉnh
các nộ i dung sau
về “Ngôn ng ữ gia
“Truyện
Kiều”
Du)”: đối tượng
hoàn cảnh gia o
dung giao tiếp .

mộ t tro ng
ở báo cáo
tiếp tro ng
(Nguyễn
giao tiếp,
tiếp, nội