Bài 6: Chân dung cuộc sống
Tiết 77,78. Đọc văn bản

Lặng lẽ Sa Pa

Trích, Nguyễn Thành Long

I. Đọc – Tìm hiểu chung

1. Đọc

- Đọc to, rõ ràng,
diễn cảm, giọng
tình cảm, sâu lắng,
…Chú ý phân biệt
lời
người
kể
chuyện và lời nhân
vật.

- Chú ý sử dụng các
chiến lược đọc trong
các thẻ chỉ dẫn: hình
dung, theo dõi, suy
luận

2. Tìm hiểu chung
a. Tác giả
Quê: Quảng Nam
Là cây bút chuyên viết truyện ngắn và kí.
Sáng tác của ông thể hiện niềm tin yêu và sự
gắn bó thiết tha với đất nước, con người.

Nguyễn Thành Long
(1925 – 1991)

Truyện ngắn của Nguyễn Thành Long có lối
viết nhẹ nhàng, giàu chất thơ, giọng văn
trong sáng

2. Tìm hiểu chung
b. Tác phẩm

TRÌNH BÀY SẢN PHẨM NHÓM

2. Tìm hiểu chung
b. Tác phẩm
Nhân vật
anh thanh niên, ông họa
sĩ, cô kĩ sư, bác lái xe,…
Ngôi kể
thứ ba
PTBĐ chính
tự sự

Thể loại: truyện ngắn
Xuất xứ:
in trong 33 truyện ngắn
chọn lọc 1945 – 1975, in lần
đầu trong tập Giữa trong
xanh
Hoàn cảnh sáng tác
sáng tác sau chuyến đi thực
tế Lào Cai năm 1970

2. Tìm hiểu chung
b. Tác phẩm
Phần 1: Từ đầu đến “Kìa, anh
ta kia.”: Nhân vật anh thanh
niên qua lời kể của bác lái xe

Phần 3: Còn lại – Cuộc
chia tay giữa ba người.
Bố
cục

Phần 2: tiếp đến “mà ông yêu nhưng vẫn còn tránh” – Cuộc gặp
gỡ ngắn ngủi, ý nghĩa giữa anh thanh niên với ông họa sĩ, cô kĩ
sư.

II. Khám phá văn bản

1.
Đề tài, tóm tắt văn
bản và kiểu cốt truyện

a. Đề tài
Những người lao động đảm nhận các công việc thầm lặng,
đóng góp vào công cuộc xây dựng đất nước trong những năm
1970

b. Tóm tắt

c. Kiểu cốt truyện
Cốt truyện đơn tuyến (đơn giản xoay quanh tình huống
gặp gỡ bất ngờ giữa ông họa sĩ già, cô kĩ sư trẻ với anh
thanh niên làm việc ở trạm khí tượng trên đỉnh Yên Sơn)

2.
Nhân vật anh
thanh niên

- Độ tuổi và ngoại hình: hai mươi bảy tuổi, tầm vóc bé
nhỏ, nét mặt rạng rỡ,…
- Hoàn cảnh sống: sống một mình trên đỉnh núi, bốn bề
chỉ có cây cỏ và mây mù lạnh lẽo; căn nhà ba gian rất gọn
gàng, ngăn nắp, có niềm vui đọc sách,…

- Công việc: làm công tác khí tượng kiêm vật lí địa cầu trên đỉnh Yên
Sơn cao hai nghìn sáu trăm mét: đo gió, đo mưa, đo nắng, tính mây,
đo chấn động mặt đất, dự báo thời tiết hằng ngày, phục vụ sản xuất,
phục vụ chiến đấu; gian khổ nhất là làm việc lúc một giờ sáng: gió
tuyết và lặng im bên ngoài như chỉ chực đợi mình là ào ào xô tới,…

- Lời nói:
+ Lời tâm sự của anh thanh niên với ông họa và cô kĩ sư về công việc của
mình.
+ Lời giới thiệu những người khác xứng đáng hơn mình để ông họa sĩ vẽ
chân dung.
- Hành động: lấy khúc cây chắn ngang đường để gặp mọi người, trao bó
hoa cho cô kĩ sư trẻ,…
- Cảm xúc, suy nghĩ của anh thanh niên về công việc và cuộc sống:
khi ta làm việc, ta với công việc là đôi, sao gọi là một mình được?;
Nhưng từ hôm ấy, cháu sống thật hạnh phúc;…

- Quan hệ với các nhân vật khác:
+ Gửi bác lái xe củ tam thất vì “bác gái vừa ốm dậy”.
+ Trao bó hoa đã cắt cho cô kĩ sư nông nghiệp trong lần đầu gặp gỡ
+ “Ấn cái làn trứng” vào tay ông họa sĩ để mọi người ăn trưa.

 Có lí tưởng sống đẹp đẽ; say mê,
gắn bó với công việc; có tinh thần
trách nhiệm cao; lạc quan, yêu
cuộc sống, khiêm tốn, cởi mở; ân
cần, chu đáo; quý trọng tình cảm
của những người xung quanh,…

Thảo luận nhóm bàn: Chân dung nhân vật anh thanh niên hiện ra qua
cảm nhận và suy nghĩ của những nhân vật nào? Cách xây dựng nhân vật
như vậy có tác dụng gì?
Chân
dung nhân
vật anh
thanh niên
hiện ra
qua cảm
nhận và
suy nghĩ
của các
nhân vật

Qua lời giới thiệu ban đầu của bác lái xe

Qua cái nhìn, cảm nhận của ông họa sĩ
già
Qua sự cảm nhận của cô kĩ sư nông
nghiệp trẻ

Vẻ đẹp của
nhân vật
càng thêm
trong sáng,
lấp lánh,
nhưng vẫn
gợi cảm giác
chân thực.

3.
Nhân vật ông họa
sĩ

Có vai trò quan trọng trong tác phẩm
- Ông là một nghệ sĩ từng trải, có cảm nhận sâu sắc về
cuộc sống.
- Tác phẩm được trần thuật chủ yếu từ điểm nhìn, cảm
nhận, suy nghĩ của ông.
- Qua nhân vật này, nhà văn Nguyễn Thành Long
muốn gửi gắm những trăn trở, suy ngẫm của mình về
con người và nghệ thuật.
- Nhân vật ông họa sĩ đã đem đến cho tác phẩm chiều
sâu tư tưởng.

Có những cảm xúc, suy nghĩ, trăn trở về con người và nghệ
thuật
+ Khi gặp anh thanh niên, người họa sĩ dường như đã tìm thấy cảm
hứng, ý tưởng cho sáng tác nghệ thuật của mình: Vì họa sĩ đã bắt
gặp một điều thật ra ông vẫn ao ước được biết, ôi, một nét thôi đủ
khẳng định một tâm hồn, khơi gợi một ý sáng tác, một nét mới đủ
là giá trị một chuyến đi dài.
+ Ông họa sĩ bối rối, nhận thấy sự bất lực của nghệ thuật trước bức
chân dung cuộc sống giản dị mà đẹp đẽ: Chao ôi, bắt gặp một con
người như anh ta là một cơ hội hãn hữu cho sáng tác, nhưng hoàn
thành được sáng tác còn là một chặng đường dài.

4.
Các nhân vật
khác

Nhân vật cô kĩ sư
- Là người háo hức
trước cuộc sống mới
- Cuộc gặp gỡ đã
khơi gợi trong tâm
tư cô gái trẻ những
tình cảm và suy
nghĩ mới mẻ về con
người, về cuộc
sống.

Nhân vật bác lái xe

Những nhân vật xuất
hiện gián tiếp

- Lời kể của bác
kích thích sự háo
hức tò mò đón chờ
sự xuất hiện của
nhân vật chính.
- Cởi mở, luôn quan
tâm đến người khác.

- Ông kĩ sư vườn
rau
- Ông bố anh thanh
niên xung phong đi
bộ đội
- Anh cán bộ nghiên
cứu bản đồ sét

 Những con người mệt mài lao động khoa học, lặng lẽ mà khẩn
trương làm việc vì lợi ích của đất nước, vì cuộc sống của con người

5.
Chất thơ trong văn
bản

THẢO LUẬN CẶP ĐÔI:
Truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa” được đánh giá là một truyện ngắn giàu
chất thơ. Vậy chất thơ đó được thể hiện qua những yếu tố nào? Chất
thơ này làm nên giá trị gì của truyện?

a. Các yếu tố làm nên chất thơ của truyện
- Vẻ đẹp của thiên nhiên Sa Pa thơ mộng, kì lạ
Những rặng đào, những đàn bò lang, thung lũng; Nắng đốt cháy rừng
cây; Cây thông chỉ cao quá đầu, rung tít trong nắng những ngón tay
bằng bạc. Mây bị nắng xua, luồn cả vào gầm xe; Những bông hoa dơn,
hoa thược dược, vàng, tím, đỏ, hồng phấn, tổ ong,…mọc ngay giữa mùa
hè; Nắng mạ bạc con đèo, đốt cháy rừng cây hừng hực như một bó đuốc
lớn;…

a. Các yếu tố làm nên chất thơ của truyện
- Vẻ đẹp tâm hồn của các nhân vật trong truyện
+ Anh thanh niên có suy nghĩ, lối sống, hành động đẹp và ý
nghĩa.
+ Ông họa sĩ cảm thông, thấu hiểu và trân trọng sự hi sinh
lớn lao, thầm lặng của anh thanh niên cũng như những con
người Sa Pa;
+ Tâm hồn cô kĩ sư nảy nở tình cảm
đẹp đẽ, lớn lao, biết lắng nghe cuộc
sống, nhận ra sự đồng điệu với anh
thanh niên.

b. Giá trị của chất thơ trong truyện
Làm nên sự hấp dẫn của tác phẩm, khiến cho tác phẩm trở
nên lãng mạn.
Khiến con người có thêm niềm tin vào con người, sự kết
nối, thấu hiểu lẫn nhau trong những hoàn cảnh khó khăn.
Tạo được không khí thân mật, nâng cao vẻ đẹp của con
người, làm chủ đề tư tưởng của truyện được bộc lộ rõ nét,
sâu sắc.

III. Tổng kết.

* Bài học
- Sống có lý tưởng là lối sống đẹp;
- Nên cống hiến cho cộng đồng;
- Trân trọng những con người lao động
thầm lặng, hi sinh cho đất nước,…

Viết kết nối với đọc

Tưởng tượng em là nhân vật ông họa sĩ, hãy ghi lại cảm
nghĩ của mình sau cuộc gặp gỡ bất ngờ với anh thanh niên
trên đỉnh Yên Sơn trong một đoạn văn (khoảng 7-9 câu)

Đoạn văn tham

Trong chuyến đi đến đỉnh Yên Sơn, tôi đã gặp được một chàng thanh niên trẻ
với tấm lòng nhiệt thành, luôn vô tư cống hiến cho cuộc sống. Anh ấy là một
chàng thanh niên trẻ ở độ tuổi sôi nổi nhất, nhưng lại chấp nhận và vui vẻ sống
cô đơn một mình trên đỉnh núi cao để hoàn thành nhiệm vụ được giao. Tuy sống
một mình nhưng anh ta vẫn rất sạch sẽ và ngăn nắp, tự tạo ra niềm vui cho chính
mình. Sự lạc quan, tích cực ấy của anh thanh niên khiến tôi rất thán phục và yêu
mến. Hiểu rõ về công việc của anh ấy sau cuộc trò chuyện, tôi lại càng nể phục
những cống hiến của anh cho đất nước, nên có xin vẽ lại chân dung anh vào
cuốn sổ tay. Vậy mà anh ấy lại từ chối, với lý do là những việc bản thân làm
không có gì to lớn cả, xung quanh có nhiều người cống hiến lớn hơn cho đất
nước. Người thanh niên trẻ ấy thật khiến tôi phải đi từ ngạc nhiên này đến bất
ngờ khác. Anh ta khiến tôi có thêm niềm tin và hy vọng vào tương lai của đất
nước, bởi ở đâu đó cũng có những chàng thanh niên trẻ nhiệt huyết, luôn sẵn
sàng cống hiến thầm lặng cho đất nước như vậy.

khảo

XIN CHÀO TẠM BIỆT!