(Trích)
Lưu Quang Vũ

I. TÌM HIỂU CHUNG:
1. Tác
- Lưu Quang Vũ (1948- 1988),
giả:
a. Cuộc đời: sinh tại Phú Thọ, quê gốc ở Đà
Nẵng.

- Tuổi thơ Lưu Quang Vũ gắn
liền với vùng Phú Thọ, đến năm
1954, ông về sống và đi học ở
Hà Nội.
- Từ 1965 đến 1970: Lưu Quang
Vũ vào bộ đội, phục vụ trong
quân chủng Phòng không Không quân.

I. TÌM HIỂU CHUNG:
1. Tác
giả:
a. Cuộc đời:

- Sau đó, ông xuất ngũ,
làm nhiều nghề để mưu
sinh.
- Từ 1978 đến khi mất,
ông là biên tập viên Tạp
chí Sân khấu, bắt đầu
sáng tác kịch.

I. TÌM HIỂU CHUNG:
1. Tác
giả:
b. Sự nghiệp sáng tác:

- Sinh ra trong gia đình trí thức, cha
là nhà viết kịch Lưu Quang Thuận,
Lưu Quang Vũ sớm bộc lộ năng
khiếu.
- Vở kịch đầu tay Sống mãi tuổi 17
chưa gây được tiếng vang.
- Nhưng sau đó, với một nguồn
sáng tạo đột khởi mạnh mẽ, Lưu
Quang Vũ đã cho ra đời những vở
kịch gây xôn xao dư luận như:

I. TÌM HIỂU CHUNG:
1. Tác
giả:
b. Sự nghiệp sáng tác:
+ Lời nói dối cuối cùng
+ Nàng Si - ta
+ Chết cho điều chưa có,
+ Bệnh sĩ,
+ Lời thề thứ 9,
+ Tôi và chúng ta,
+ Hai ngàn ngày oan trái,
+ Hồn Trương Ba, da hàng thịt,…

I. TÌM HIỂU CHUNG:
1. Tác
giả:
b. Sự nghiệp sáng tác:
- Lưu Quang Vũ không chỉ trở thành hiện
tượng đặc biệt của sân khấu kịch những năm
80 của thế kỉ XX mà còn được coi là một trong
những nhà soạn kịch tài năng nhất của văn học
nghệ thuật Việt Nam hiện đại.
- Lưu Quang Vũ còn là một nghệ sĩ đa tài: làm
thơ, vẽ tranh, viết truyện, viết tiểu luận,…
nhưng thành công nhất là kịch.

I. TÌM HIỂU CHUNG:
1. Tác
giả:
b. Sự nghiệp sáng tác:
- Với những đóng góp đặc
biệt cho nền văn học nước
nhà, Lưu Quang Vũ được tặng
giải thưởng Hồ Chí Minh về
văn học nghệ thuật vào năm
2000.

2. Vở kịch Hồn Trương Ba, da hàng thịt:
a. Hoàn cảnh sáng tác:
- Là một trong những vở kịch gây
được
nhiều
t
tiếng vang nhất của Lưu Quang Vũ.
- Vở kịch được viết từ năm 1981, được công
diễn vào năm 1984.
- Tác phẩm nhanh chóng tạo được nhiều thiện
cảm cho người xem, được công diễn nhiều lần
trên các sân khấu trong và ngoài nước.

2. Vở kịch Hồn Trương Ba, da hàng thịt:
b. Đoạn trích:
- Phần lớn là cảnh
t
VII của vở kịch.
- Đây cũng là đoạn
kết của vở kịch,
đúng vào lúc xung
đột trung tâm của
vở kịch lên đến đỉnh
điểm.

TÓM TẮT
1. Trên thiên đình Nam Tào làm việc cẩu thả gạch
nhầm tên người chết là Trương Ba
2. Đế Thích kết thân với Trương Ba - một cao thủ cờ
ở hạ giới. Trương Ba đột ngột qua đời

TÓM TẮT
3. Nam Tào sửa sai bằng
cách cho hồn Trương Ba
nhập vào xác hàng thịt để
sống lại
4. Xác hàng thịt đòi về nhà
Trương Ba. Mọi người ngỡ
ngàng song đành phải chấp
nhận
5. Lý trưởng sách nhiễu.
Trương Ba phải ở nhà hàng
thịt đến đêm mới được về
nhà

TÓM TẮT
6. Bị thể xác xui khiến, Trương Ba định xuôi theo, ở
lại với vợ hàng thịt
7. Trương Ba bắt đầu thay đổi tâm tính khiến mọi
người trong gia đình, bạn bè, xa lánh chán ghét,
bản thân anh vô cùng đau khổ quyết định giải thoát
chấp nhận cái chết.

TÓM TẮT
1

Trên thiên đình Nam
Tào làm việc cẩu thả,
gạch nhầm tên người
chết là Trương Ba.

Xác hàng thịt đòi về nhà
T.Ba, mọi người ngỡ
ngàng song đành phải
chấp nhận.

2

Đế Thích kết thân với
Trương Ba – một người
cao cờ ở hạ giới. T.Ba
đột ngột qua đời.

Lí trưởng sách nhiễu,
Trương Ba phải ở nhà
hàng thịt đến đêm mới
được về nhà.

5

Nam Tào sửa sai bằng
cách cho hồn T.Ba nhập
vào xác anh hàng thịt để
sống lại.

Bị thể xác xui khiến,
Trương Ba định xuôi
theo, ở lại với vợ hàng
thịt.

6

3

7

T.Ba bắt đầu thay đổi tâm tính khiến mọi người trong gia
đình, bạn bè xa lánh, chán ghét. Vô cùng đau khổ, T.Ba
quyết định giải thoát, chấp nhận cái chết.

4

Màn đối thoại giữa
hồn Trương Ba và xác hàng thịt
Màn đối thoại giữa
hồn Trương Ba và người thân
Bố cục

Màn đối thoại giữa
hồn Trương Ba và Đế Thích
Màn kết

Sơ lược cảnh trước đoạn trích
Nhân hậu, trong
sạch, ngay thẳng

Thô lỗ, phũ phàng

Trú nhờ thể
xác dung tục
của hàng thịt

Trương
Ba
Thú vui tao nhã, trí
tuệ, chơi cờ với
nước đi khoáng hoạt

Uống rượu nhiều,
ham bán thịt, không
mặn mà với chơi cờ

Trương Ba ý thức được điều đó
nhưng không thể giải quyết

TriÕt lÝ nh©n v¨n cao c¶ nhÊt cña vë kÞch
chÝnh lµ quan niÖm vÒ lÏ sèng vµ c¸i chÕt:
Sèng cho ra sèng, sèng råi chÕt lµ mét quy
luËt. Cßn xÊu xa, bÏ bµng, ®¸ng xÊu hæ vµ
bÊt h¹nh nhÊt lµ “sèng dë, chÕt dë”.
§ã lµ bµi häc cho mçi ngưêi, cho mäi
ngưêi vµ réng lín h¬n lµ cho x· héi.

Hån Tr­ư¬ng Ba da hµng thÞt lµ vë kÞch mang th«ng
®iÖp vÒ ®¹o sèng chÕt cña con ng­ư­êi:
- §­­ưîc sèng lµm ng­­ưêi thËt lµ quý. Nh­ư­ng cuéc
sèng chØ cã ý nghÜa ®Ých thùc khi con ng­­ưêi ®­ư­îc
sèng ®óng víi b¶n th©n m×nh vµ nh­ư­thÕ sÏ lµ mét sù
sèng cho x· héi.
- “Kh«ng thÓ sèng víi bÊt cø gi¸ nµo ®­ư­îc... Cã
nh÷ng c¸i gi¸ ®¾t qu¸, kh«ng thÓ tr¶ ®­ư­îc” (lêi
Trư¬ng Ba).
- Con ng­ư­êi kh«ng thÓ bÊt tö vÒ thÓ x¸c nh­ư­ng cã
thÓ tr­­ưêng tån vÒ linh hån. ChÕt ®óng nghÜa, cã ý
nghÜa còng lµ sù tr­­ưêng tån bÊt tö.

II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN:
1. Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác
anh hàng thịt:

* Do sự vô tâm và tắc
trách của Nam Tào,
Trương Ba phải chết
một cách vô lí.
* Nam Tào sửa sai
bằng cách cho hồn
Trương Ba sống nhờ
thể xác anh hàng thịt.

II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN:
1. Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác
anh hàng thịt:

* Linh hồn nhân hậu, trong sạch, bản tính
thẳng thắn của Trương Ba dần dần bị xác
thịt thô phàm anh hàng thịt sai khiến, bị
nhiễm độc.
* Ý thức được điều đó, linh hồn Trương Ba
dằn vặt, đau khổ: "- Không. Không! Tôi
không muốn sống như thế này mãi!”

II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN:
1. Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác
anh hàng thịt:

* Hồn Trương Ba quyết định chống lại bằng
cách tách khỏi xác để tồn tại độc lập, không
còn bị lệ thuộc.

II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN:
1. Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác
anh hàng thịt:

* Trong cuộc đối thoại với xác anh hàng thịt,
Hồn Trương Ba ở vào thế yếu, đuối lí:
- Xác đã đưa ra những bằng chứng mà hồn
cũng phải thừa nhận:
+ cái đêm khi ông đứng cạnh vợ anh hàng
thịt với "tay chân run rẩy", "hơi thở nóng
rực", "cổ nghẹn lại"

II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN:
1. Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác
anh hàng thịt:

+ Đó là cảm giác "xao xuyến" trước những món
ăn mà trước đây Hồn cho là "phàm".
+ Đó là cái lần ông tát thằng con “toé máu mồm
máu mũi",…
- Xác biết rõ những cố gắng của Trương Ba là
vô ích nên đã cười nhạo cái lí lẽ mà hồn đưa ra
để ngụy biện: "Ta vẫn có một đời sống riêng:
nguyên vẹn, trong sạch, thẳng thắn,…".

II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN:
1. Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác
anh hàng thịt:

- Xác lên mặt dạy đời, chỉ trích, châm chọc:
tuyên bố sức mạnh âm u, đui mù ghê gớm
của mình.
- Xác còn ve vãn hồn thoả hiệp vì: “chẳng
còn cách nào khác đâu”, “cả hai đã hoà nhau
làm một rồi”

II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN:
1. Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác
anh hàng thịt:
- Trước những “lí lẽ đê tiện” của xác:
+ Ban đầu, hồn Trương Ba nổi giận, khinh bỉ, mắng
xác thịt hèn hạ
+ Sau đó, hồn ngậm ngùi thấm thía nghịch cảnh của
mình nên chỉ nói những lời thoại ngắn với giọng nhát
gừng kèm theo những tiếng than, tiếng kêu.
+ Cuối cùng, hồn đành phải nhập trở lại vào xác trong
sự tuyệt vọng.

II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN:
1. Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác
anh hàng thịt:

* Ý nghĩa của đoạn đối thoại:
- Trương Ba được trả lại cuộc sống nhưng lại là
một cuộc sống đáng hổ thẹn vì phải sống chung
với sự dung tục và bị sự dung tục đồng hoá.
- Tác giả cảnh báo: khi con người phải sống
trong dung tục thì tất yếu sẽ bị dung tục ngự trị,
lấn át và sẽ tàn phá những gì trong sạch, đẹp
đẽ, cao quý trong con người.

* Ý nghĩa của đoạn đối thoại:
- Trương Ba được trả lại cuộc sống
nhưng lại là một cuộc sống đáng hổ
thẹn vì phải sống chung với sự dung
tục và bị sự dung tục đồng hoá.
- Tác giả cảnh báo: khi con người phải
sống trong dung tục thì tất yếu sẽ bị
dung tục ngự trị, lấn át và sẽ tàn phá
những gì trong sạch, đẹp đẽ, cao quý
trong con người.

II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN:
2. Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba với
những người thân:
* Vợ Trương Ba:
- buồn bã, đau khổ vì: "ông đâu còn là ông,
đâu còn là ông Trương Ba làm vườn ngày
xưa".
- đòi bỏ đi, nhường Trương Ba cho vợ anh
hàng thịt.

II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN:
2. Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba với
những người thân:
* Con dâu Trương Ba:
- Thấu hiểu cho hoàn cảnh trớ trêu của bố chồng:
Chị biết ông "khổ hơn xưa nhiều lắm".
- Nhưng nỗi buồn đau trước tình cảnh gia đình
khiến chị không thể chịu được: "Thầy bảo con: Cái
bên ngoài là không đáng kể, chỉ có cái bên trong,
nhưng … mỗi ngày thầy một đổi khác dần, mất mát
dần…"

II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN:
2. Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba với
những người thân:
* Cháu gái Trương Ba: phản ứng quyết
liệt và dữ dội
- Nó khước từ tình thân: “tôi không phải là
cháu ông… Ông nội tôi chết rồi”.
- Nó không thể chấp nhận con người đã làm
"gãy tiệt cái chồi non", "giẫm lên nát cả cây
sâm quý mới ươm" trong mảnh vườn của
ông nội nó.

II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN:
2. Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba với
những người thân:

- Nó hận vì ông đã làm gãy nát cái diều
khiến cu Tị trong cơn sốt mê man cứ
khóc, cứ tiếc, cứ bắt đền.
- Với nó, "Ông nội đời nào thô lỗ, phũ
phàng như vậy". Nó xua đuổi quyết liệt:
"Ông xấu lắm, ác lắm! Cút đi! Lão đồ tể,
cút đi!".

II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN:
2. Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba với
những người thân:
- Tâm trạng, cảm xúc của Trương Ba:
+ Ông đau khổ, tuyệt vọng khi vì ông mà tất
cả những người thân phải đau đớn, bàng
hoàng, bế tắc, vì ông mà nhà cửa tan hoang.
+ Ông thẫn thờ, ôm đầu bế tắc, cầu cứu
cháu gái, run rẩy trong trong nỗi đau, nhận
thấy: "Mày đã thắng thế rồi đấy, cái thân xác
không phải của ta ạ…”

II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN:
2. Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba với
những người thân:
- Đặt những câu hỏi mang tính tự vấn:
“Nhưng có thật là không còn cách nào khác?
Có thật không còn cách nào khác?”
- Khẳng định dứt khoát: “Không cần đến cái
đời sống do mày mang lại! Không cần!".
 Đấu tranh giành giật lại bản thân mình,
dẫn tới hành động châm hương gọi Đế
Thích.

II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN:
3. Cuộc trò chuyện giữa hồn Trương Ba
với Đế Thích:
* Gặp lại Đế Thích, Trương Ba kiên quyết từ
chối, không chấp nhận cảnh phải sống “bên
trong một đằng, bên ngoài một nẻo được.
Tôi muốn được là tôi toàn vẹn…”
* Lúc đầu, Đế Thích ngạc nhiên nhưng khi
hiểu ra thì khuyên Trương Ba nên chấp nhận
vì thế giới vốn không tròn vẹn “dưới đất, trên
trời đều như thế cả”

II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN:
3. Cuộc trò chuyện giữa hồn Trương Ba
với Đế Thích:
* Nhưng Trương Ba không chấp nhận lẽ đó,
thẳng thắn chỉ ra sai lầm của Đế Thích: “Ông
chỉ nghĩ đơn giản là cho tôi sống, nhưng
sống như thế nào thì ông chẳng cần biết!”
* Đế Thích định tiếp tục sửa sai bằng giải
pháp ít tệ hại hơn là cho hồn Trương Ba
nhập vào xác cu Tị.

II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN:
3. Cuộc trò chuyện giữa hồn Trương Ba
với Đế Thích:
* Nhưng Trương Ba kiên quyết chối từ, không
chấp nhận cảnh sống giả tạo, cuộc sống mà
“khổ hơn là cái chết”, chỉ có lợi cho đám chức
sắc.
* Trương Ba kêu gọi Đế Thích hãy sửa sai bằng
một việc làm đúng, đó là cho cu Tị được sống
lại, còn mình được chết hẳn, không nhập hồn
vào thân thể ai nữa. Đế Thích cuối cùng thuận
theo lời đề nghị của Trương Ba.

II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN:
3. Cuộc trò chuyện giữa hồn Trương Ba
với Đế Thích:
 ý nghĩa triết lí sâu sắc :
- Thứ nhất, con người là một thể thống nhất, hồn
và xác phải hài hòa. Không thể có một tâm hồn
thanh cao trong một thân xác phàm tục, tội lỗi.
Khi con người bị chi phối bởi những nhu cầu bản
năng của thân xác thì đừng chỉ đổ tội cho thân xác,
không thể tự an ủi mình bằng vẻ đẹp siêu hình của
tâm hồn.

II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN:
3. Cuộc trò chuyện giữa hồn Trương Ba
với Đế Thích:
- Thứ hai, sống thực sự cho ra con người
không hề dễ dàng, đơn giản. Khi sống nhờ,
sống chắp vá, không được là mình thì cuộc
sống ấy thật vô nghĩa.

1. Chủ đề:

III. TỔNG KẾT:

Qua đoạn trích và vở kịch, tác giả muốn
khẳng định:
- Được sống làm người quý giá thật,
nhưng được sống đúng là mình, sống
trọn vẹn, hài hoà giữa thể xác và tâm
hồn còn quý hơn.
- Con người phải luôn luôn đấu tranh với
nghịch cảnh, chống lại sự tầm thường,
dung tục để hoàn thiện nhân cách.

III. TỔNG KẾT:
2. Nghệ thuật:
- Những đoạn đối thoại được xây dưng
giàu kịch tính, đậm chất triết lí, tạo chiều
sâu cho vở kịch.
- Hành động của nhân vật phù hợp với
hoàn cảnh, tính cách, góp phần phát triển
tình huống truyện.
- Những đoạn độc thoại nội tâm góp phần
thể hiện rõ tính cách nhân vật và quan
niệm về lẽ sống đúng đắn.

1. Củng cố:
- Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác
anh hàng thịt cho ta biết bi kịch gì của nhân vật
Trương Ba?
- Những người thân của Trương Ba có thái độ
như thế nào trước sự thay đổi của Trương Ba?
- Quyết định cuối cùng của Trương Ba khi gặp
Đế Thích là gì? Quyết định này thể hiện nhân
cách gì của nhân vật?
- Cảm nhận về đoạn kết của vở kịch?

2. Dặn dò:
- Nhìn về vốn văn hoá dân tộc - Trần Đình Hượu.
+ Tìm hiểu: về quan niệm sống, quan niệm về lí tưởng,
về cái đẹp mà tác giả đặt ra trong văn bản?
+ Trong bài viết, tác giả Trần Đình Hượu đã xem đặc
điểm nổi bật nhất của sáng tạo văn hóa Việt Nam là gì?
+ Theo anh (chị) văn hóa truyền thống có thế mạnh và
hạn chế gì?
+ Những tôn giáo nào có ảnh hưởng mạnh đến văn hóa
truyền thống Việt Nam?
+ Người Việt Nam đã tiếp nhận tư tưởng của các tôn
giáo này theo hướng nào để tạo nên bản sắc văn hóa
dân tộc?