BÀI SỐ 15
PHƯƠNG TRÌNH TỐC ĐỘ PHẢN
ỨNG VÀ HẰNG SỐ TỐC ĐỘ PHẢN
ỨNG

HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG

Các phản ứng sau xảy ra nhanh hay chậm:
1. Phản ứng cháy của que diêm Nhanh
2. Phản ứng tạo thành thạch nhũ trong hang động đá vôi Chậm
3. Phản ứng đốt gas khi nấu ăn Nhanh
4. Phản ứng của tấm tôn thiếc bị gỉ sét Chậm
5. Phản ứng lên men tạo thành rượu Chậm

HOẠT ĐỘNG 2:
KHÁI NIỆM TỐC ĐỘ PHẢN ỨNG
Theo thời gian, nồng độ các chất phản ứng và sản phẩm
thay đổi nên tốc độ phản ứng sẽ thay đổi, vì vậy người
ta thường tính tốc độ trung bình của phản ứng. Ngoài
ra, còn có tốc độ tức thời của phản ứng, là tốc độ phản
ứng tại một thời điểm nào đó.

- Tốc độ phản ứng của phản ứng hoá học là đại lượng đặc
trưng cho sự biến thiên nồng độ của một trong các chất
phản ứng hoặc sản phẩm phản ứng trong một đơn vị thời
gian.
- Tốc độ phản ứng kí hiệu là v, có đơn vị: (đơn vị nồng
độ)/ (đơn vị thời gian).

- Tốc độ trung bình của phản ứng là tốc độ được tính trong
một khoảng thời gian phản ứng.

- Cho phản ứng tổng quát: aA + bB → cC + dD
Biểu thức tốc độ trung bình của phản ứng:
CA
CB CC CD
v 



at
bt
ct
dt

Trong đó:
+ v: tốc độ trung bình của phản ứng;
+ ΔC = C2 – C1: sự biến thiên nồng độ;
+ Δt = t2 – t1: biến thiên thời gian;
+ C1, C2 là nồng độ của một chất tại 2 thời điểm tương
ứng t1, t2

Câu 1: Trong phản ứng hoá học:
Mg (s) + 2HCl (aq) → MgCl2 (aq) + H2 (g)
Sau 40 giây, nồng độ của dung dịch HCl giảm từ 0,8 M về còn 0,6 M. Tính
tốc độ trung bình của phản ứng theo nồng độ HCl trong 40 giây.
Giải:
Thời gian phản ứng: Δt = 40s
Biến thiên nồng độ dung dịch HCl là ΔC = 0,6-0,8= -0,2M
Hệ số cân bằng của HCl trong PTHH là: 2
Tốc độ trung bình của phản ứng trong 40 giây là:

Câu 2: Xét phản ứng phân huỷ N2O5 trong dung môi CCI4 ở 45°C
N2O5 (g) → N2O4 (g) + O2(g)
Sau 184 giây đầu tiên, nồng độ của N2O4 là 0,25 M. Tính tốc độ của phản
ứng theo N2O4 trong khoảng thời gian trên.
Giải:

184s

Thời gian phản ứng: Δt =
0,25-0 = 0,25M
Biến thiên nồng độ dung dịch N2O4 là ΔC =
1
Hệ số cân bằng của N2O4 trong phương trình hóa học là:
Tốc độ trung bình của phản ứng trong 184 giây là:

2. Biểu thức tốc độ phản ứng

Định luật tác dụng khối lượng: Ở nhiệt độ không đổi, tốc độ
phản ứng tỉ lệ với tích số nồng độ các chất tham gia phản ứng
với số mũ thích hợp
Phản ứng đơn giản có dạng: aA + bB → cC + dD
- Mối quan hệ giữa nồng độ và tốc độ tức thời của phản ứng hoá học được biểu
diễn bằng biểu thức:
a
b

v k.C A .C B

Trong đó, k là hằng số tốc độ phản ứng; CA, CB là nồng độ (M) chất A, B tại
thời điểm đang xét.
- Khi CA = CB = 1M thì k = v, vậy k là tốc độ của phản ứng và được gọi là tốc
độ riêng, đây là ý nghĩa của hằng số tốc độ phản ứng.
- Hằng số k chỉ phụ thuộc vào bản chất của chất phản ứng và nhiệt độ.

Câu 1: Xét phản ứng 2CO(g) + O2(g) → 2CO2(g)
Viết biểu thức tốc độ tức thời của phản ứng theo định luật tác dụng khối lượng.
Câu 2: Cho phản ứng đơn giản sau:
H2(g) + Cl2(g) → 2HCl(g)
a) Viết biểu thức tốc độ tức thời của phản ứng trên.
b) Tốc độ phản ứng thay đổi thế nào khi nồng độ H2 giảm 2 lần và giữ nguyên
nồng độ Cl2?
Câu 3: Cho phản ứng đơn giản xảy ra trong bình kín: 2NO(g) + O2(g) → 2NO2(g)
a) Viết biểu thức tốc độ tức thời của phản ứng.
b) Ở nhiệt độ không đổi, tốc độ phản ứng thay đổi thế nào khi
- Nồng độ O2 tăng 3 lần, nồng độ NO không đổi?
- Nồng độ NO tăng 3 lần, nồng độ O2 không đổi?
- Nồng độ NO và O2 đều tăng 3 lần?