CHỦ ĐỀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ VỚI SỰ TRỢ GIÚP
CỦA MÁY TÍNH
5

Bài 15.
Bài toán
tin học

Tính lương là một phần của những vấn đề mà doanh nghiệp cần phải
giải quyết. Việc trả lương thoả đáng và kịp thời thể hiện tính chuyên
nghiệp và có trách nhiệm của doanh nghiệp, đem lại sự hài lòng cho
nhân viên, động viên họ làm việc chăm chỉ, đạt hiệu quả cao.

Qua ví dụ về bài toán tính lương, em sẽ biết cách chuyển nhiều
nhiệm vụ trong thực tế thành một bài toán trong tin học và giao
cho máy tính thực hiện.

1.

BÀI TOÁN TIN HỌC

Hoạt động 1

Nhiệm vụ của máy tính

Với những doanh nghiệp lớn có nhiều loại hình lao
động, việc thanh toán tiền lương cần phải tuân
theo một quy trình chặt chẽ giữa các bộ phận.
Hình 15.1 mô tả một quy trình thanh toán tiền
lương. Theo em, bước nào trong quy trình đó có
thể giao cho máy tính thực hiện?

Mỗi quy trình thanh toán tiền lương là một giải pháp để một doanh nghiệp giải quyết vấn
đề trả lương cho người lao động, đồng thời lưu trữ đủ dữ liệu để tính toán hiệu quả kinh
doanh và đối chiếu dữ liệu khi cần thiết.

Hình 15.1 mô tả một quy trình thanh toán tiền
lương, trong đó bước tính toán tiền lương
thường được giao cho máy tính thực hiện. Như
vậy, em có thể thấy trong quy trình giải quyết
vấn đề có những bước (những vấn đề nhỏ
hơn) có thể chuyển giao cho máy tính thực
hiện. Sau đây, ta xét một trường hợp cụ thể.

Hoạt động 2

Bài toán tính lương

Hằng tuần, một công ti phải tính lương cho các nhân viên
của mình. Tiền lương của một nhân viên theo tuần phụ
thuộc vào mức lương theo giờ và số giờ làm việc mỗi
tuần. Số giờ lao động của một nhân viên tối thiểu là một
giờ và tối đa là 60 giờ mỗi tuần. Định mức làm việc của
nhân viên là 40 giờ/tuần. Mỗi giờ vượt định mức nhân
viên được trả gấp 1,5 lần mức lương của họ. Hãy trình
bày các bước giải quyết vấn đề tính lương của công ti.

• Trong Hoạt động 2, quy trình tính lương cho nhân viên,
sau khi lược bỏ những bước không cần sử dụng máy
tính như chấm công hay xây dựng công thức tính toán,
… chỉ còn lại bài toán tính toán. Bài toán tính toán đó
có thể giao cho máy tính thực hiện nên còn được gọi là
bài toán tin học. (Đọc thông tin SGK trang 80)
• Tuy nhiên, máy tính không chỉ tính toán với những giá
trị số mà còn có thể xử lí cả những dữ liệu khác như
văn bản, hình ảnh, âm thanh,… Vì vậy, đầu vào và đầu
ra của bài toán tin học không chỉ là các số. Chẳng hạn:
dịch từ tiếng Việt sang tiếng Anh. Đầu vào là văn bản
(câu) tiếng Việt. Đầu ra là văn bản (câu) tiếng Anh
tương ứng dưới dạng văn bản hoặc âm thanh.

Bài toán trong tin học là một nhiệm vụ có thể giao cho máy tính thực hiện.
Bài toán đó được xác định bởi dữ liệu đã biết (đầu vào), dữ liệu cần tìm (đầu
ra).

Hãy mô tả đầu vào và đầu ra của bài toán xác định một số nguyên dương có
phải số nguyên tố hay không.

2. GIẢI BÀI TOÁN TIN HỌC

Hoạt động 3

Tính lương bằng máy tính

Em hãy nêu các bước để chuyển
bài toán tính lương (trong Hoạt
động 2) cho máy tính thực hiện
bằng cách lập chương trình.

• Việc giải một bài toán tin học cũng trải qua những bước tương tự quá trình giải
quyết vấn đề được nêu trong Bài 14. Với bài toán tính lương bằng máy tính, em cần
thực hiện các việc sau:

1) Xác định bài toán: Xác định đầu vào,
đầu ra.

3) Cài đặt thuật toán: Việc cài đặt thuật
toán thành chương trình máy tính là
bước thực hiện giải pháp

2) Xây dựng thuật toán: Chia bài toán
thành những bài toán nhỏ bằng cách trả

4) Gỡ lỗi và hiệu chỉnh chương trình:

lời hai câu hỏi: (1) Để giải bài toán, cần

Sau khi chương trình được cài đặt, em

phải qua những bước nào?

cần chạy chương trình với những dữ

(2) Các bước đó cần được thực hiện theo

liệu khác nhau, gỡ lỗi và hiệu chỉnh để

thứ tự nào?

có một chương trình chạy tốt.

quy trình giải một bài toán tin học gồm các bước: 1) Xác định bài toán; 2) Xây
dựng thuật toán; 3) Cài đặt thuật toán; 4) Gỡ lỗi và hiệu chỉnh chương trình.

Bài toán tin học được xem như một vấn đề cần giải quyết. Khi đó, bước
nào trong quy trình giải bài toán tin học tương ứng với bước thực hiện
giải pháp trong giải quyết vấn đề?
A. Xác định bài toán.

B. Xây dựng thuật toán.

C. Cài đặt thuật toán.

D. Gỡ lỗi và hiệu chỉnh chương trình.

Bài toán tin học được xem như một vấn đề cần giải quyết. Khi đó, bước
nào trong quy trình giải bài toán tin học tương ứng với bước thực hiện
giải pháp trong giải quyết vấn đề?
A. Xác định bài toán.

B. Xây dựng thuật toán.

C. Cài đặt thuật toán.

D. Gỡ lỗi và hiệu chỉnh chương trình.

LUYỆN
TẬP
Vẽ sơ đồ của thuật toán giải bài toán xác định một số có phải số nguyên tố hay
không bằng cách chỉ sử dụng những cấu trúc điều khiển cơ bản.

VẬN
DỤNG
1. Hãy mô tả đầu vào, đầu ra của bài toán sắp xếp một dãy số theo thứ tự tăng dần.
2. Vẽ sơ đồ khối của giải thuật sắp xếp nổi bọt để sắp xếp một dãy số theo thứ tự tăng
dần.