CHỦ ĐỀ 7. TRAO ĐỔI CHẤT
VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG
Ở SINH VẬT

Bài 22

VAI TRÒ CỦA TRAO ĐỔI CHẤT
VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG
Ở SINH VẬT

1.KHÁI NIỆM TRAO ĐỔI CHẤT VÀ
CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG Ở SINH VẬT

THẢO LUẬN
Quan sát Hình 22.1, em hãy cho biết:
a) Cơ thể người lấy những chất gì từ môi trường và thải những chất gì ra khỏi cơ
thể?
b) Các chất được lấy từ môi trường được sử dụng để làm gì?
c) Trao đổi chất ở sinh vật gồm những quá trình nào?
d) Thế nào là trao đổi chất?

Cơ thể lấy

Cơ thể thải

Hình. Sơ đồ mô tả quá trình trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng ở người

Quá trình nào sau đây thuộc trao đổi chất ở sinh vật?
a) Phân giải protein trong tế bào
b) Bài tiết mồ hôi.
c) Vận chuyển thức ăn từ miệng xuống dạ dày.
d) Lấy carbon dioxide và thải oxygen ở thực vật.

I. KHÁI NIỆM TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG Ở SINH VẬT
1

Trao đổi chất

Kết luận 1
Trao đổi chất giữa cơ thể với môi trường là quá trình cơ thể lấy
các chất cần thiết từ môi trường (như nước, khí oxygen, chất
dinh dưỡng,…) và thải các chất không cần thiết (như khí carbon
dioxide, chất cặn bã,…) ra ngoài môi trường

1. KHÁI NIỆM TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG Ở SINH VẬT

Trao đổi chất ở sinh vật là quá trình cơ thể sinh vật lấy các chất từ môi
trường cung cấp cho quá trình chuyển hóa trong tế bào, đồng thời thải các
chất không cần thiết ra ngoài môi trường

Thế nào là quá trình chuyển hóa các chất trong tế bào?

Ví dụ về chuyển hóa các chất trong tế bào

Tổng hợp đường glucose từ nước và
carbon dioxide trong quá trình quang
hợp ở thực vật
Phân giải đường glucose trong quá
trình hô hấp tế bào

I. KHÁI NIỆM TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG Ở SINH VẬT
1

Trao đổi chất

Ví dụ về chuyển hóa các chất trong tế bào
Quang hợp

Phân giải đường glucose trong quá
trình hô hấp tế bào

Hô hấp tế bào

1. KHÁI NIỆM TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG Ở SINH VẬT

Thế nào là chuyển hóa năng lượng?

I. KHÁI NIỆM TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG Ở SINH VẬT
Ví dụ về chuyển hóa năng lượng
Năng lượng ánh sáng mặt trời (quang
năng) được chuyển hóa thành năng
lượng được tích trữ trong các liên kết
hóa học (hóa năng) trong quá trình
quang hợp.

Sự biến đổi nào sau đây là chuyển hóa năng lượng trong cơ thể sinh vật
a) Quang năng



Hóa năng

b) Điện năng



Nhiệt năng

c) Hóa năng



Nhiệt năng

d) Điện năng



Cơ năng

1. KHÁI NIỆM TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG Ở SINH VẬT

Chuyển hóa năng lượng là sự biến đổi năng lượng từ dạng
này sang dạng khác
Quá trình trao đổi chất luôn đi kèm với chuyển hóa năng lượng

1. KHÁI NIỆM TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG Ở SINH VẬT

Sinh vật có sử dụng hết toàn bộ các chất được
lấy từ môi trường không? Giải thích?

1. KHÁI NIỆM TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG Ở SINH VẬT

Có thể em chưa biết
Đom đóm là loài côn trùng có
khả năng phát quang sinh học
thông qua các phản ứng hóa học
diễn ra trong cơ quan chuyển
biệt nằm ở bụng.

1.KHÁI NIỆM TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG Ở SINH VẬT

Có thể em chưa biết
Trong các tế bào ở cơ quan này
có một loại enzyme là luciferase
với chức năng phân giải protein
luciferin để tạo ra ánh sáng.

1. KHÁI NIỆM TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG Ở SINH VẬT

Có thể em chưa biết
Quá trình này được cung cấp
năng lượng từ ATP và không
giải phóng nhiệt năng

1. KHÁI NIỆM TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG Ở SINH VẬT

Có thể em chưa biết
Nhiều nghiên cứu cho thấy, hầu
hết các loài sinh vật đều có khả
năng phát quang sinh học. Tuy
nhiên, chỉ có một số loài mới
phát ra luồng ánh sáng đủ
mạnh để có thể nhìn thấy được

2. VAI TRÒ CỦA TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG TRONG
CƠ THỂ

Thảo luận
Quá trình trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng có vai trò
gì đối với cơ thể sinh vật? Cho ví dụ

2. VAI TRÒ CỦA TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG TRONG CƠ THỂ

Quá trình trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng đóng vai trò
quan trọng đối với sinh vật như cung cấp nguyên liệu cấu tạo
nên tế bào và cơ thể, cung cấp năng lượng cho các hoạt động
sống. Nhờ đó, sinh vật có thể duy trì sự sống, sinh trưởng, phát
triển và sinh sản

2.VAI TRÒ CỦA TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG TRONG CƠ THỂ

Điều gì sẽ xảy ra đối với sinh vật nếu quá trình trao đổi chất và chuyển hóa
năng lượng bị ngừng lại? Giải thích

2. VAI TRÒ CỦA TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG TRONG CƠ THỂ
Nhiệt độ cơ thể của một vận động viên đang thi đấu và một nhân viên đang
làm việc trong văn phòng có gì khác nhau? Giải thích

BÀI TẬP

Câu hỏi 1:
“Trao đổi chất ở sinh vật gồm quá trình trao đổi chất giữa…..(1)…..với….(2)….và
chuyển hóa các chất diễn ra trong tế bào.”
A. (1) cơ thể; (2) môi trường
B. (1) môi trường; (2) môi trường
C. (1) cơ thể; (2) xã hội
D. (1) môi trường; (2) đời sống

Đáp án A

Câu hỏi 2:
Chất nào dưới đây là cơ thể lấy từ môi trường để tham gia quá trình trao đổi chất?
A. Khí carbon dioxide
B. Chất cặn bã
C. Nhiệt
D. Khí oxygen

Đáp án D

Câu hỏi 3:
Quá trình nào sau đây thuộc trao đổi chất ở sinh vật, ngoại trừ?
A. Bài tiết mồ hôi
B. Phân giải protein trong tế bào
C. Vận chuyển thức ăn từ miệng đến dạ dày
D. Lấy carbon dioxide và thải oxygen ở thực vật

Đáp án C

BÀI TẬP
Cho ba trường hợp sau:

(A) người đang chơi thể thao
(B) người đang ngủ
(C) người đang đi bộ

a) Hãy so sánh tốc độ trao đổi chất ở ba trường
hợp trên. Giải thích

BÀI TẬP
Hãy đề xuất một số biện pháp giúp tăng cường quá trình trao đổi chất ở cơ
thể người