KHTN 7

Khởi động

+ Khi ®· ®øng c©n b»ng, kim nam ch©m n»m däc theo hư­íng
nµo?
ín
ư
­
H

­ í
Hư

am
N
g

¾c
B
ng

Dương Ngọc Bưu - Vật lý 9

3

+ Xoay cho kim nam ch©m lÖch khái hư­íng võa x¸c ®Þnh, bu«ng
tay. Khi ®· ®øng c©n b»ng trë l¹i, kim nam ch©m cßn chØ h ư­íng
như­ lóc ®Çu nữa kh«ng? Lµm l¹i thÝ nghiÖm hai lÇn vµ cho
nhËn xÐt?
am
ín g
­
ư
H

­
Hư

B
g
n
í

N

¾c

+ Vì sao kim nam châm khi treo tự do luôn chỉ hướng
Bắc – Nam địa lí
Dương Ngọc Bưu - Vật lý 9

4

Bài 18. Từ trường trái đất
– sử dụng la bàn
.

1 .Từ trường Trái Đất:
Tìm hiểu sự tồ tại từ
trường Trái Đất

Đọc thông tin trang 98
SGK
William Gilbert

1. Năm 1600, William Gilbert nêu giả thuyết gì về
Trái Đất trong quyển sách De Magnete?
2. Nêu các hiện tượng hoặc sự kiện để chứng tỏ rằng
giả thuyết của William Gilbert là đúng?
3. Tại sao cực quang chỉ tồn tại ở các vùng địa cực,
không tồn tại ở các vùng nhiệt đới (Hình 20.2 trong
SGK)?

1. Năm 1600, William Gilbert nêu giả thuyết gì về Trái Đất trong
quyển sách De Magnete?
Trái Đất là một “thanh nam châm khổng lồ”
2. Nêu các hiện tượng hoặc sự kiện để chứng tỏ rằng giả thuyết của
William Gilbert là đúng?
- Kim la bàn hay thanh nam châm treo tự do luôn chỉ hướng
bắc - nam.
-Từ trường Trái Đất ngăn cản các bức xạ nguy hiểm từ Mặt
Trời, bảo vệ sự sống trên Trái Đất.
- Do Trái Đất có từ trường nên cực quang chỉ xảy ra ở các vùng
địa cực.

3. Tại sao cực quang chỉ tồn tại ở các vùng địa cực, không tồn tại ở
các vùng nhiệt đới (Hình 20.2 trong SGK)?

a)
b)
▲ Hình 20.2. Hiện tượng cực quang ở: a) Bắc cực; b) Nam cực

Từ trường Trái Đất làm lệch các bức xạ từ Mặt Trời về 2 cực.

Hình 20.3. Bản đồ độ lớn từ
trường Trái Đất; Màu sắc
biểu diễn độ lớn của từ
trường (Nguồn: NASA)

Trong hệ Mặt Trời , Trái Đất là
một trong những hành tinh có từ
trường.

I .Từ trường Trái Đất :

+ Trong hệ Mặt Trời , Trái Đất là một trong những hành tinh
có từ trường
+ Từ trường Trái Đất khiến các bức xạ điện từ lệch về phía
hai địa cực, sự tương tác của các bức xạ này với khí quyển
tạo ra hiện tượng cực quang.
+ Từ trường của Trái Đất mạnh hơn ở phía địa cực và yếu
hơn ở vùng xích đạo.

2. Cực Bắc địa từ và cực Bắc địa lí

?3 . Quan sát hình 20.4:
a) Đường sức từ của Trái
Đất có những điểm nào
giống với đường sức từ
của một nam châm
thẳng?
b) Hãy chỉ rõ các cực địa
từ và các cực địa lí trên
hình 20.4. Nhận xét
chúng có trùng nhau
không?

a) Điểm giống nhau giữa đường
sức từ của Trái Đất và của một
nam châm thẳng:
- Đều là những đường cong khép
kín nối từ cực này sáng cực kia.
- Hướng của đường sức từ tuân
theo quy ước: vào ở cực Nam và ra
ở cực Bắc.
b) Nhận xét:
+ Cực Bắc địa từ và cực Nam địa từ nằm trên trục từ của Trái Đất.
+ Cực Bắc địa lí và cực Nam địa lí nằm trên trục quay của Trái Đất.
+ Các cực này đều không trùng nhau.

Lưu ý: Căn cứ vào chiều đường sức từ của Trái
Đất, cực Bắc địa từ nằm ở Nam bán cầu, còn cực
Nam địa từ nằm ở Bắc bán cầu. Tuy nhiên, ngay từ
đầu người ta đã gọi cực từ ở Bắc bán cầu là cực
Bắc địa từ và thói quen đó được sử dụng đến ngày
nay.

Cực Bắc địa từ và cực Bắc địa
lí không trùng nhau.

3. Sử sụng la bàn để tìm hướng địa lí

- La bàn được cấu tạo:
+ Vỏ: có mặt kính bảo vệ.
+ Kim la bàn: kim nam châm có thể quay tự
do trên trục cố định.
+ Mặt la bàn: có các vạch chia độ.
* Các kí hiệu trên mặt la bàn:
Kí hiệu
N
NE
E
ES
S
SW
W
WN

Hướng

Bắc
Đông Bắc
Đông
Đông Nam
Nam
Tây Nam
Tây
Tây Bắc

a. Cấu tạo:

+ Vỏ: có mặt kính bảo vệ.
+ Kim la bàn: kim nam châm có thể quay tự do
trên trục cố định.
+ Mặt la bàn: có các vạch chia độ.

2. Sử sụng la bàn để tìm hướng địa lí.

+ Xác định cực Nam (S) và cực Bắc (N) của kim la
bàn.
+ Chọn đối tượng cần xác định hướng.
+ Đặt la bàn trên mặt phẳng nằm ngang. Chờ cho
kim la bàn đứng yên, xoay la bàn sao cho vạch 0
trùng với cực Bắc của kim nam châm.
+ Đọc giá trị.

?4. Vì sao khi sử dụng la bàn, ta phải để la bàn xa các nam châm
hoặc vật có từ tính
=> Nếu để gần la bàn với nam châm hoặc vật có từ tính thì la bàn sẽ
tương tác với nam châm hoặc vật có từ tính. Như vậy la bàn sẽ không
xác định đúng hướng nữa.
??? Kim la bàn có chỉ đúng hướng Bắc địa lí không? Vì sao?
=>Kim la bàn không chỉ đúng hướng Bắc địa lí.
=> Do ảnh hưởng của từ trường Trái Đất mà dù đặt bất cứ ở đâu song
song với Trái Đất. Chiếc kim từ tính kia cũng quay về hướng Bắc, và
đây gọi là hướng Bắc địa từ. Mà cực Bắc địa từ với cực Bắc địa lí
không trùng nhau nên kim la bàn không chỉ đúng hướng Bắc địa lí.

=> Bài 1:Treo nam châm tự do trên sợi dây
được cố định trên giá đỡ, khi đứng yên nam
châm chỉ đúng duy nhất một chiều, dù có tác
động như thế nào đi chăng nữa thì khi đứng
yên, nam châm lại trở về vị trí cũ ban đầu

=> Bài 1:Treo nam châm tự do trên sợi dây được cố định
trên giá đỡ, khi đứng yên nam châm chỉ đúng duy nhất một
chiều, dù có tác động như thế nào đi chăng nữa thì khi đứng
yên, nam châm lại trở về vị trí cũ ban đầu
=> Bài 2 Từ trường Trái Đất tại xích đạo nhỏ hơn độ lớn của
nó tại Bắc cực.
Quan sát hình vẽ, ta thấy số đường sức từ tại xích đạo thưa
hơn so với số đường sức từ tại cực Bắc nên từ trường Trái
Đất tại xích đạo nhỏ hơn độ lớn của nó tại Bắc cực.

Hướng dẫn học ở nhà

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

1- Học thuộc bài theo vở ghi và SGK
2- Trả lời các câu hỏi trong SGK/43
3- Làm bài tập trong vở bài tập
4- Chuẩn bị giấy khổ A4 và dụng cụ vẽ kĩ thuật
5- Đọc trước bài 14 SGK