Bài 8: Truyện lịch sử và tiểu
thuyết
Văn bản

Quang Trung đại phá quân
Trích Hoàng Lê nhất
thống chí, NGÔ GIA VĂN
Thanh
PHÁI

GV: MAI THỊ THUẬN

I. Đọc- tìm hiểu chung

a. Đọc
- Chú ý đọc to, rõ ràng, mạch lạc
- Sử dụng chiến lược: theo dõi,
dự đoán và đối chiếu

b. Giải nghĩa từ khó
- Nhân tình: tình cảm con người
- Doanh: đơn vị quân đội xưa
- Cáo cấp: báo cáo khẩn cấp
- Dụ: vua chúa truyền xuống, ra lệnh cho bề tôi và dân chúng
- Nội thuộc: thời kì phong kiến Trung Quốc cai trị nước ta.
- Thổ hào: kẻ có quyền thế ở một địa phương trong xã hội cũ

a. Tác giả
Ngô gia văn phái là một nhóm tác giả thuộc
dòng họ Ngô Thì ở làng Tả Thanh Oai, Hà
Nội ngày nay. Đây là một dòng họ lớn có
truyền thống nghiên cứu và sáng tác văn
chương với những tên tuổi tiêu biểu như:
Ngô Thì Ức (1709-1763); Ngô Thì Sĩ (17261780); Ngô Thì Nhậm (1746-1803); Ngô Thì
Chí (1753-1788); Ngô Thì Du (1772-1840);
Ngô Thì Hương (1774-1821),..

b. Tác phẩm
Thể loại
Tiểu thuyết lịch sử, viết bằng chữ Hán
theo lối chương hồi, gồm 17 hồi.
Phương thức biểu đạt chính
Tự sự

Hoạt động nhóm

- Phiếu học tập tìm hiểu chung về
đoạn trích “Quang Trung đại phá
quân Thanh
- Hình thức: thảo luận nhóm bàn
- Thời gian: 5 phút

b. Tác phẩm
Hoàn cảnh sáng tác
- Hoàng Lê nhất thống chí được viết từ cuối triều Lê đến đầu
triều Nguyễn
- Tác phẩm tái hiện lại nhiều bình diện của đời sống xã hội Việt
Nam từ khoảng cuối thế kỉ XVIII đến đầu thế kỉ XIX, kể từ khi
Trịnh Sâm lên ngôi chúa (1767), Nguyễn Huệ - Quang Trung
mang quân ra Bắc đánh tan quân Thanh xâm lược cho đến lúc
Nguyễn Ánh lên ngôi vua (1802).

Bố cục
Đặt tên mỗi phần

Nội dung chính

(1) Tôn Sĩ Nghị kiêu Tôn Sĩ Nghị cảm thấy chiến thắng dễ dàng nên tỏ
căng, hống hách
ra kiêu căng, hống hách, để mặc cho quân lính
cướp bóc, lộng hành ở thành Thăng Long.
(2) Vua Quang Trung Vua Quang Trung mang quân ra Bắc và xin ý
mang quân ra Bắc
kiến các bậc trí sĩ, ra lời dụ với binh lính để nâng
cao tinh thần sĩ khí, đồng thời bày mưu lược đánh
tan quân giặc Thanh.
(3) Lê Chiêu Thống cùng Nghe tin quân Tây Sơn phá thành Ngọc Hồi, Tôn
một số triều thần bỏ chạy Sĩ Nghị khiếp sợ bỏ trốn về nước, Lê Chiêu
sang Trung Quốc.
Thống cùng tuỳ tùng cũng vội vã chạy theo.

b. Tác phẩm
Tóm tắt hồi thứ 14
- Quân Thanh kéo vào Thăng Long, Nguyễn Huệ lên ngôi vua (hiệu là
Quang Trung), ngày 25 tháng Chạp năm 1788 tiến ra Bắc diệt Thanh.
- Dọc đường tuyển thêm binh lính, mở cuộc duyệt binh lớn, chia quân
thành các ngả tiến ra Bắc. Chỉ dụ tướng lĩnh, khao quân vào ngày 30
tháng Chạp, hẹn đến ngày mồng 7 Tết thắng lợi.
- Quân Tây Sơn đánh đến đâu thắng đến đó. Rạng sáng ngày mồng 3
Tết, bao vây đồn Hạ Hồi, giặc đầu hàng. Ngày mồng 5 Tết, tiến công
đồn Ngọc Hồi. Sầm Nghi Đống thắt cổ tự tử, Tôn Sĩ Nghị tháo chạy
về nước, Lê Chiếu Thống cùng gia quyến bỏ chạy theo.

1. Bối cảnh lịch
sử

Tình

- Nhà Lê suy tàn, nhu nhược.

hình

- 29 vạn quân Thanh ồ ạt tràn qua biên giới nước ta,

đất

tiến công vào thành Thăng Long

nước

- Quân Tây Sơn phải rút về Tam Điệp.

 Tình thế cấp bách, đe dọa đến
chủ quyền, độc lập của dân tộc.

Các
nhân
vật
lịch
sử

+ Quang Trung
+ La Sơn Phu tử
Nguyễn Thiếp
+ Ngô Văn Sở
+ Lê Chiêu Thống
+ Tôn Sĩ Nghị

Bài tập nhanh
Dựa vào thông tin trong SGK cùng những hiểu biết của em về lịch sử, em
hãy nối những mốc thời gian sau đây gắn với sự kiện lịch sử tương ứng?
24/11

Ra Tam Điệp, hội ngộ Sở - Lân

25 tháng Chạp

Nghĩa quân đến Nghệ An, mở cuộc duyệt binh lớn.

29 tháng Chạp

Bí mật bao vây Hạ Hồi, giành chiến thắng.

30 tháng Chạp

Tấn công Ngọc Hồi. Nghĩa quân tiến vào kinh
thành Thăng Long

Mùng 3 Tết

Nguyễn Huệ nhận tin cấp báo, tổ chức nghĩa quân

Mùng 5 Tết

Quang Trung lên ngôi, thân chinh tiến quân

2.
Cốt
truyện
và sự
kiện

a. Cốt truyện
Cốt truyện đa tuyến thể hiện qua nhân vật

Tuyến nhân vật
vua tôi Lê Chiêu
Thống thể hiện sự
bất tài, nhu nhược
và hèn nhát

Tuyến nhân vật
Tôn Sĩ Nghị và
quân Thanh bộc lộ
sự chủ quan, kiêu
căng, hung tàn và
bạo ngược.

Tuyến nhân vật
người anh hùng áo
vải Nguyễn Huệ
và đội quân Tây
Sơn anh hùng.

a. Cốt truyện
Cốt truyện đa tuyến thể hiện qua sự kiện chính

Vua Quang Trung
mang quân ra Bắc
đánh quân Thanh

Lê Chiêu Thống cùng
Tôn Sĩ Nghị bỏ chạy sang
Trung Quốc

b. Sự kiện chính
Tướng giặc Tôn Sĩ
Nghị chủ quan,
hống hách, bắt nạt
triều đình vua Lê

Quang Trung mang
quân thần tốc ra
Bắc đánh tan quân
Thanh

Vua Lê cùng một
số triều thần chạy
trốn lên biên giới
phía Bắc

Tuyến nhân vật tướng
giặc Tôn Sĩ Nghị và
quân Thanh kiêu căng,
hống hách, bạo tàn

Tuyến nhân vật anh
hùng áo vải Quang
Trung tài năng, mưu
lược cùng quân Tây Sơn
đánh tan quân xâm lược

Tuyến nhân vật Lê
Chiêu Thống cùng
quan lại bất tài, nhu
nhược, bán nước cầu
vinh

3.
Nhân vật

Hoạt động
- Phiếu học tập tìm hiểu nhân vật
nhóm
Vua Quang
Trung và Lê Chiêu
Thống
- Hình thức:
+ Nhóm 1,3 tìm hiểu nhân vật Vua
Quang Trung
+ Nhóm 2,4 tìm hiểu nhân vật Lê
Chiêu Thống
- Thời gian: 10 phút

Vua Quang Trung
- Là người có hành động mạnh
mẽ, quyết đoán:
+ Khi nghe giặc đến kinh thành,
vua Quang Trung tự mình “đốc
suất đại binh”
+ Tổ chức tuyển binh, duyệt
binh.
+ Lập kế hoạch hành quân đánh
giặc.

Lê Chiêu Thống
- Là kẻ hèn nhát, bạc nhược:
+ Chịu đựng nỗi nhục nhã của
kẻ cầu cạnh.
+ Đánh mất đi sĩ diện của một
bậc quân vương, sợ “người trong
nước có thể bàn tán” và “thiên
triều có chỗ quở trách”

Vua Quang Trung
- Là người sáng suốt, có tầm
nhìn xa và trông rộng:
+ Lắng nghe ý kiến của Nguyễn
Thiếp để nắm bắt tình hình của
địch.
+ Đưa ra lời dụ để động viên
tinh thần binh lính.
+ Mở tiệc khao quân để khích lệ
tinh thần binh sĩ

Lê Chiêu Thống
- Là kẻ tham sống, sợ chết
+ Khi có biến, Lê Chiêu Thống
vội vã chạy bán sống bán chết.
+ Đuổi kịp Tôn Sĩ Nghị, vua tôi
chỉ còn biết “nhìn nhau than thở,
oán giận chảy nước mắt”

Vua Quang Trung
- Có tài mưu lược và tài dụng
binh:
+ Chớp thời cơ vào đúng ngày
Tết nguyên đán để tiến đánh
quân Thanh.
+ Bắt gọn quân Thanh do thám.
+ Tổ chức trận đánh hết sức linh
hoạt, sáng tạo, kết hợp nhuần
nhuyễn nhiều cánh quân, cách
đánh.
+ Đánh nghi binh địch.

Lê Chiêu Thống

CẶP ĐÔI CHIA SẺ
Sự đối lập giữa hai nhân vật Quang Trung và Lê Chiêu Thống;
giữa quân Tây Sơn và quân Thanh được biểu hiện ra sao? Sự đối
lập đó đã góp phần như thế nào trong việc thể hiện chủ để của
đoạn trích?
- Hình ảnh vua Quang Trung oai phong, mạnh mẽ; giàu tinh thần
tự tôn dân tộc, xông pha trận mạc làm nức lòng quân sĩ, tạo niềm
tin quyết chiến, quyết thắng. Ngược lại, Lê Chiêu Thống hiện ra là
kẻ hèn nhát, vì sự sống của bản thân mà sẵn sàng bán nước. Hình
ảnh đội quân Tây Sơn dũng mãnh, trên dưới một lòng, chiến đấu xả
thân vì nghiệp lớn, sức mạnh vô địch, chiến thắng vang dội, đối lập
với quân Thanh thất bại nhục nhã, giẫm đạp lên nhau chạy trốn,...

CẶP ĐÔI CHIA SẺ
Sự đối lập giữa hai nhân vật Quang Trung và Lê Chiêu Thống;
giữa quân Tây Sơn và quân Thanh được biểu hiện ra sao? Sự đối
lập đó đã góp phần như thế nào trong việc thể hiện chủ để của
đoạn trích?
- Sự đối lập đó đã góp phần quan trọng giúp tác giả nhấn mạnh,
tô đậm, làm nổi bật chủ đề của đoạn trích. Với quan điểm lịch sử
đúng đắn và niềm tự hào dần tộc, các tác giả đã ca ngợi người anh
hùng dân tộc Nguyễn Huệ với chiến công thần tốc đại phá quân
Thanh, đồng thời phê phán, tố cáo những kẻ cướp nước và bán
nước.

4.
Thông điệp của văn bản

- Lòng yêu nước, ý thức chủ quyền, bảo vệ độc lập, tự
do cho dân tộc.
- Tự hào về truyền thống lịch sử đấu tranh của dân tộc
- Không lùi bước trước kẻ thù xâm lược.

1. Nghệ thuật
- Ngôn ngữ được miêu tả
sự kiện chân thực.
- Cách xây dựng nhân vật
sống động, thể hiện rõ cảm
xúc

2. Nội dung
- Ca ngợi người dân tộc
Quang Trung- vị vua văn
võ song toàn.
- Thảm cảnh thất bại ê chề,
khốn khó, nhục nhã của
tên giặc Tôn Sĩ Nghị cùng
quân Thanh, Lê Chiêu
Thống bán nước cầu vinh.

3. Cách đọc văn bản truyện lịch sử
- Xác định những sự kiện lịch sử trong truyện.
- Chỉ ra được cốt truyện, bối cảnh, nhân vật chính trong truyện.
- Tìm hiểu chủ đề, tư tưởng, thông điệp mà văn bản truyện muốn
thể hiện.
- Tìm hiểu tình cảm, cảm xúc, cảm hứng chủ đạo của người viết.

Để viết bài giới thiệu về nhân
vật Quang Trung trong văn bản
Quang Trung đại phá quân
Thanh, em sẽ nêu những ý
chính nào?

Gợi ý

* Mở bài: giới thiệu chung về nhân vật Quang Trung trong đoạn trích Quang Trung
đại phá quân Thanh
* Thân bài:
- Nhân vật Quang Trung trong đoạn trích:
+ Khi nghe tin quân Thanh vào Thăng Long, tự mình đốc suất đại binh, cả thuỷ lẫn
bộ ra đi.
+ Cho vời người cống sĩ ở huyện La Sơn là Nguyễn Thiếp vào dinh và hỏi chuyện
đánh giặc.
+ Tuyển binh ở Nghệ An và duyệt binh ở doanh trấn, sắp xếp lại đội hình quân
binh.
+ Cưỡi voi ra doanh yên an ủi quân lính, truyền cho tất cả đều ngồi mà nghe lệnh,
rồi dụ họ.
+ Sai mở tiệc khao quân, chia sĩ quân thành 5 đạo
+ Trực tiếp chỉ đạo quân lính đánh giặc
+ Tiến binh đến Thăng Long, rồi kéo vào thành

* Thân bài:
- Nhận xét về nhân vật vua Quang Trung
+ Có hành động mạnh mẽ, quyết đoán
+ Sáng suốt, có tầm nhìn xa và trông rộng
+ Có tài mưu lược và tài dụng binh
+ Oai phong trong trận chiến.
- Đánh giá về nghệ thuật xây dựng nhân vật của tác giả
+ Kết hợp tự sự, miêu tả qua ngôn ngữ, cử chỉ, hành động làm nổi bật
lên nhân vật Quang Trung chân thực, tài năng lẫm liệt, anh dũng.
+ Giọng văn đầy phấn chấn xen lẫn tự hào, khắc hoạ được vẻ đẹp hình
tượng người anh hùng dân tộc.
* Kết bài: nêu suy nghĩ, cảm xúc của bản thân đối với vua Quang
Trung

FINdING NEMO

CÂU HỎI: Sự kiện nào không xuất hiện trong đoạn
trích Quang Trung đại phá quân Thanh?

A. Quân Thanh thất bại thảm hại,
Tôn Sĩ Nghị và Lê Chiêu Thống
tháo chạy

B. Tôn Sĩ Nghị xin gia nhập
đội quân Tây Sơn.

C. Đêm 30 Tết, quân ta vượt
sông Gián tiêu diệt gọn quân
địch ở đồn tiển tiêu

D. Quang Trung thần tốc ra
bắc đánh tan quân Thanh.

CÂU HỎI:Theo em, nguồn cảm hứng nào đã chi
phối ngòi bút tác giả khi tạo dựng hình ảnh vua
Quang Trung?

A. Tưởng tượng, hư cấu
C. Cảm hứng lãng mạn.

B. Yêu nước, tự hào dân tộc
D. Tôn sùng chế độ phong
kiến.

CÂU HỎI:Trong lời phủ dụ, Quang Trung dẫn ra
những tấm gương anh hùng dân tộc nhằm mục
đích gì?

A. Tự hào về công lao đánh
giặc ngoại xâm của cha ông

B. Thể hiện khao khát của
Quang Trung muốn lập được
những chiến công như những
vị anh hùng đó.

C. Ra kỉ luật đối với quân sĩ

D. Thể hiện sự am hiểu về
lịch sử dân tộc của Quang
Trung.

CÂU HỎI:Vì sao vua tôi Lê Chiêu Thống
lại lâm vào tình trạng của kẻ vong quốc?

A. Vì tham lam muốn mở
rộng biên thuỳ.

B. Vì vua Lê Chiêu Thống
không còn tư cách của bặc
quân vương.

C. Vì bỏ chạy theo quân Tôn
Sĩ Nghị.

D. Vì mưu lợi riêng của dòng
họ đã đem vận mệnh của dân
tộc đặt vào tay quân xâm
lược.

CÂU HỎI:Nét tính cách, phẩm chất nào không có
ở nhân vật anh hùng Quang Trung?

A. Hành động mạnh mẽ,
quyết đoán, trí tuệ sáng suốt,
nhạy bén.

B. Ý chí quyết thắng và
tầm nhìn xa trông rộng.

C. Yêu thích văn chương
nghệ thuật.

D. Lẫm liệt trong chiến
trận, tài dụng binh như
thần.