TRƯỜNG THCS HOÀNG VĂN THỤ

Giáo viên: Võ Thị Lệ Hằng

Bài
2

TRUYỆN THƠ
NÔM

1. HOẠT ĐỘNG 1

KHỞI ĐỘNG

Em hãy kể tên những lễ hội
truyền thống trên quê hương
mình?

TIẾT 16, 17

VĂN BẢN 1:

CẢNH NGÀY XUÂN
(Trích Truyện Kiều, Nguyễn Du)

2. HOẠT ĐỘNG 2

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC MỚI

I. Đọc – Tìm hiểu chung:

Giới thiệu bài học

https://
www.ypppt.com/

Yêu cầu: Đọc phần Kiến thức Ngữ văn
và cho biết:
1) Nêu tên các văn bản đọc hiểu ở bài 2?
2) Các VB đọc thuộc thể loại gì?

Giới thiệu bài học

https://
www.ypppt.com/

Văn bản đọc hiểu
1
Cảnh ngày xuân
(Trích Truyện
Kiều – Nguyễn
Du)

Thể loại

2
Lục Vân Tiên
cứu Kiều Nguyệt
Nga (Trích
Truyện Lục Vân
Tiên – Nguyễn
Đình Chiểu)

Truyện thơ Nôm

3
Kiều ở lầu Ngưng Bích
(Trích Truyện Kiều –
Nguyễn Du)

TIẾT 16, 17

VB1: CẢN:H NGÀY XUÂN

Trích “ Truyện Kiều” của
Nguyễn Du
I. ĐỌC - TÌM HIỂU CHUNG
https://
www.ypppt.com/

1. Kiến thức Ngữ văn:
1.1. Truyện thơ Nôm

PHIẾU HỌC TẬP 01
Thời gian hình thành
Chữ viết
Thể thơ
Cốt truyện
Nhân vật

Truyện thơ Nôm

1. Kiến thức Ngữ văn:
1.1. Truyện thơ Nôm: Học sgk/32.

https://
www.ypppt.com/

PHIẾU HỌC TẬP 01
Truyện thơ Nôm
Thời gian hình thành  Thế kỉ XVI - XVII, phát triển mạnh vào thế
kỉ XVIII- nửa đầu XIX
 Chữ Nôm
Chữ viết
Thể thơ

 Thể thơ lục bát.

Cốt truyện

 Mô hình cốt truyện của truyện thơ Nôm gồm
ba chặng: gặp gỡ - lưu lạc - đoàn tụ.
 Chia thành hai tuyến đối lập: n/vật chính diện
và n/vật phản diện (những cô gái, chàng trai
có vẻ đẹp toàn diện nhưng gặp nhiều thử
thách trong cuộc sống).

Nhân vật

ĐHVB: CẢNH NGÀY XUÂN

Trích “ Truyện Kiều” của Nguyễn
Du sgk/32
1.1 Truyện thơ Nôm:

1.2 Tìm hiểu tác giả Nguyễn Du và “Truyện Kiều”
a, Tác giả Nguyễn Du
https://
www.ypppt.com/

Thân thế, thời đại
Quê ở làng Tiên Điền, huyện Nghi
Xuân ( nay thuộc tỉnh Hà Tĩnh)
Sinh ra và lớn lên trong thời đại lịch sử
nhiều biến động.
Cuộc đời nhiều thăng trầm, vốn sống
phong phú.

Đại thi hào Nguyễn Du
(1765 - 1820)

Khu lưu niệm là một tổ hợp bao gồm nhiều di tích nằm dàn trải trên một
diện tích rộng lớn, trong đó khu lăng mộ đại thi hào Nguyễn Du có một ý
nghĩa tâm linh đặc biệt quan trọng.

Theo sử liệu, vào năm 1820, Nguyễn Du được triều đình cử đi sứ Trung
Quốc nhưng chưa kịp lên đường thì lâm bệnh, mất tại kinh thành Huế, thọ
56 tuổi. Thi hài ông được an táng tại cánh đồng Bàu Đá xã An Ninh (nay là
An Hoà) huyện Quảng Điền tỉnh Thừa Thiên Huế.

Mùa thu năm 1824, người con thứ của ông là Nguyễn Ngũ vào kinh thành
Huế xin triều đình đưa hài cốt của cha về quê nhà và cát táng tại khu vực
Cầu Mái gần cạnh vườn ở trước đây là thôn Thuận Mỹ xã Tiên Điền. Tuy
nhiên nơi đây hễ mưa là ngập, sợ bất ổn nên con cháu lại di chuyển.

Tương truyền, lần này họ không chọn đất từ trước chọn hai người đi trước bưng yên
thư, trên có nhang đèn và một con cò bằng gỗ. Hai người cứ đi mãi, đi mãi khi nào
con cò trên yên thư ngã xuống thì đó chính là nơi yên nghỉ của cụ Nguyễn Du. Từ đó
mộ phần được táng trên cánh đồng Phốc, thuộc khu vực đồng Cùng giáp ranh giới
giữa hai xã Xuân Mỹ và Tiên Điền.

Sau nhiều thập niên, do những biến động của lịch sử và sự tàn phá của thiên nhiên nên
khu lăng mộ đã bị xuống cấp. Năm 1965, nhân dịp kỷ niệm 200 năm ngày sinh của
Nguyễn Du, Trường THPT Nguyễn Du đã xây mộ cụ thành ba cấp bằng gạch nung và
cụ Đặng Thai Mai cùng các học trò đã làm mộ chí tại Hà Nội về đặt trước mộ phần của
Người: “Tiên Điền Nguyễn Du tiên sinh chi mộ”.

Năm 1989, tỉnh Hà Tĩnh tiến hành tu sửa lăng mộ Nguyễn Du và đến đầu năm 1990 thì
khu lăng mộ cơ bản được hoàn thành. Năm 2000, lăng mộ cụ Nguyễn Du tiếp tục được
trùng tu, tôn tạo, xứng tầm với vai trò của một danh nhân văn hóa - đại thi hào dân tộc.

Các đồng chí lãnh đạo Đảng, Chính phủ đến thăm mộ Đại thi hào Nguyễn Du

1.2 Tìm hiểu tác giả Nguyễn Du và “Truyện Kiều”
https://
www.ypppt.com/

Sự nghiệp văn học

Chữ Hán

Chữ Nôm

Thanh Hiên thi tập (78 bài),
Nam trung tạp ngâm (40 bài),
Bắc hành tạp lục (132 bài).

Truyện Kiều, Văn tế thập loại
chúng sinh.

Tầm vóc của thiên tài văn học Nguyễn Du
là ở cả sáng tác chữ Hán và chữ Nôm, đặc
biệt là kiệt tác Truyện Kiều. Từ tác phẩm
này, Nguyễn Du là người có công đầu
trong việc phát triển nền thơ ca dân
tộc bằng chữ Nôm.

Một số tác phẩm của Nguyễn Du
và viết về Nguyễn Du:
https://
www.ypppt.com/

b. Truyện Kiều

PHIẾU HỌC TẬP 02
https://
www.ypppt.com/

Truyện Kiều
Nguồn gốc
Ngôn ngữ, thể loại
Cảm hứng
Giá trị

b. Truyện Kiều
PHIẾU HỌC TẬP 02
Truyện Kiều
- Nguồn gốc

 Sáng tạo dựa trên tiểu thuyết “Kim Vân Kiều
Truyện” của Thanh Tâm Tài Nhân.

-Ngôn ngữ, thể loại  Chữ Nôm, thể loại truyện thơ Nôm.
- Cảm hứng

 Xót thương cho số phận bi kịch của người phụ nữ,
khẳng định vẻ đẹp và giá trị của con người, tố cáo
thực trạng xã hội bất công, ngang trái.

- Giá trị

 Giá trị nhân đạo và giá trị hiện thực

c. Đoạn trích “ Cảnh ngày xuân”
PHIẾU HỌC TẬP 03
https://
www.ypppt.com/

Nội dung tìm hiểu

Câu trả lời

Vị trí

………….

Phương thức biểu đạt

………….

Bố cục

………….

Chủ đề

………….

c. Đoạn trích “ Cảnh ngày xuân”
Vị trí

https://
www.ypppt.com/

Nằm ở phần thứ nhất: Gặp gỡ và đính ước, đoạn Kiều cùng
hai em đi du xuân, trước khi gặp Kim Trọng, từ câu 39-57.
Phương thức biểu đạt:
Miêu tả kết hợp với tự sự và biểu cảm.
Chủ đề
Tả cảnh ngày xuân trong tiết Thanh minh và cảnh du xuân của
chị em Thúy Kiều

Bố cục: 3 phần
https://
www.ypppt.com/

4 dòng đầu: Bức tranh thiên
nhiên mùa xuân.
8 dòng tiếp: Cảnh lễ hội trong
tiết Thanh minh.
6 dòng cuối: Cảnh chị em Kiều
du xuân trở về.

TIẾT 16, 17 VB1: CẢNH NGÀY XUÂN

Trích “ Truyện Kiều” của Nguyễn
Du BẢN
II. ĐỌC - HIỂU VĂN
https://
www.ypppt.com/

1. Bức tranh thiên nhiên mùa xuân:

PHIẾU HỌC TẬP 04
Nội dung tìm hiểu
Câu trả lời
Én thường xuất hiện vàoCảm
mùahứng
nào? chủ
Thiều
đạo…………...............................
quang là gì? Ý cả câu thơ?
........................................
Chỉ ra các hình ảnh thiên nhiên là tín hiệu …………...............................
ngày xuân?
........................................
Những hình ảnh ấy gợi ấn tượng gì về mùa …………...............................
xuân?
........................................
Em hãy chỉ ra những đặc sắc trong nghệ thuật …………...............................
tả cảnh ở 4 câu thơ đầu?
........................................

TIẾT 16, 17

VB:1: CẢNH NGÀY XUÂN

Trích “ Truyện Kiều” của Nguyễn
Du
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
https://
www.ypppt.com/

1. Bức tranh thiên nhiên mùa xuân:
Chim én
đưa thoi
Hình ảnh,
màu sắc,
đường nét

Cảm hứng chủ đạo
Thiều quang: ánh
sáng ngày xuân
Cỏ non xanh,
cành lê trắng

TIẾT 16, 17 VB1: CẢNH NGÀY XUÂN

Trích “ Truyện Kiều” của Nguyễn
Du
https://
www.ypppt.com/

II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
1. Bức tranh thiên nhiên mùa xuân:

Nghệ thuật

Cảm hứng
chủmùa
đạo xuân được khắc hoạ
Cảnh

- Bút pháp gợi tả: “cỏ non”
và “cành lê”.
- Dùng từ “điểm”

qua cái nhìn của nhân vật đang
đứng trước ngưỡng cửa của tình
yêu hiện ra mới mẻ, tinh khôi và
tràn đầy sức sống

TIẾT 16, 17 VB1: CẢNH NGÀY XUÂN

Trích “ Truyện Kiều” của Nguyễn Du
https://
www.ypppt.com/

II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN:
1. Bức tranh thiên nhiên mùa xuân:
Bút pháp miêu tả giàu chất tạo hình. Cảnh mùa xuân được
khắc hoạ qua cái nhìn của nhân vật đang đứng trước ngưỡng cửa
của tình yêu hiện ra mới
mẻ,hứng
trongchủ
trẻo,
tinh khôi và tràn đầy sức
Cảm
đạo
sống.
2. Cảnh lễ hội trong tiết thanh minh:

TIẾT 16, 17

VB1: CẢNH NGÀY XUÂN

Trích “ Truyện Kiều” của Nguyễn
Du
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 05

TÌM HIỂU 8 CÂU TIẾP: Cảnh lễ hội trong tiết thanh minh
Câu 1: Những
Câu 2: Tìm các
Câu 3: Từ đó nêu
hoạt động nào
danh từ, động từ, cảm nhận về khung
được nhắc đến tính từ miêu tả cảnh
cảnh lễ hội?
trong đoạn thơ?
lễ hội?
……..
………..
………

TIẾT 16, 17

VB1: CẢNH NGÀY XUÂN

Trích “ Truyện Kiều” của Nguyễn
Du
https://
www.ypppt.com/

II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN:

2. Cảnh lễ hội trong tiết thanh minh:
- Lễ tảo mộ: thăm viếng , sửa
sang lại phần mộ cho người
thân
- Hội đạp thanh: Đi chơi xuân ở
chốn đồng quê , bày ra nhiều trò
vui chơi đến nỗi cỏ xanh bị giẫm
nát

TIẾT 16, 17

VB1: CẢNH NGÀY XUÂN

Trích “ Truyện Kiều” của Nguyễn
Du

II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN:

2. Cảnh lễ hội trong tiết thanh minh:

Các từ láy, từ ghép:
Gần xa, nô nức (Tính từ): tâm trạng náo nức
Yến anh, tài tử, giai nhân ( Danh từ): Gợi sự
đông vui, náo nhiệt.
Sắm sửa, dập dìu ( Động từ): Không khí
rộn ràng, nhộn nhịp.

TIẾT 16, 17

VB1: CẢNH NGÀY XUÂN

Trích “ Truyện Kiều” của Nguyễn
II. ĐỌC - HIỂUDu
VĂN BẢN:
https://
www.ypppt.com/

2. Cảnh lễ hội trong tiết thanh minh:

==> Khắc hoạ truyền thống lễ hội văn hoá xa xưa trong tiết
thanh minh: đông vui, nhộn nhịp, náo nức và cũng rất thiêng
liêng để tưởng nhớ người đã khuất.

TIẾT 16, 17 VB1: CẢNH NGÀY XUÂN

Trích “ Truyện Kiều” của Nguyễn Du
https://
www.ypppt.com/

II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN:
1. Bức tranh thiên nhiên mùa xuân:
2. Cảnh lễ hội trong tiết thanh minh:
Dùng các từ ghép liên tiếp, từ Hán Việt, từ láy, phép ẩn dụ
Cảm hứng chủ đạo

=> Khắc hoạ truyền thống lễ hội văn hoá xa xưa trong tiết
thanh minh: đông vui, nhộn nhịp, náo nức và cũng rất thiêng
liêng để tưởng nhớ người đã khuất.

TIẾT 16, 17

VB1: CẢNH NGÀY XUÂN

Trích “ Truyện Kiều” của Nguyễn
Du
https://
www.ypppt.com/

II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN:

3. Cảnh chị em Kiều du xuân trở về:
“Tà tà bóng ngả về tây,
Chị em thơ thẩn đan tay ra về.
Bước lần theo ngọn tiểu khê,
Lần xem phong cảnh cỏ bề thanh thanh.
Nao nao dòng nước uốn quanh,
Nhịp cầu nho nhỏ cuối ghềnh bắc ngang.”

TIẾT 16, 17

VB1: CẢNH NGÀY XUÂN

Trích “ Truyện Kiều” của Nguyễn
Du
https://
www.ypppt.com/

II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN:
3. Cảnh chị em Kiều du xuân trở về:

- Thời gian thay đổi “Bóng ngả về tây”
- Không gian:
+ Dòng nước – nao nao
+ Dịp cầu – nho nhỏ
+ Phong cảnh - thanh thanh
+ Chị em – thơ thẩn
- Nghệ thuật: Tả cảnh ngụ tình, sử dụng
các từ láy....

Bộc lộ tâm trạng con
người. Cảm giác bâng
khuâng về một ngày
vui đang còn mà như
linh cảm điều gì sắp
xảy ra.

TIẾT 16, 17 VB1: CẢNH NGÀY XUÂN

Trích “ Truyện Kiều” của Nguyễn Du
https://
www.ypppt.com/

II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN:
1. Bức tranh thiên nhiên mùa xuân:
2. Cảnh lễ hội trong tiết thanh minh:
3. Cảnh chị em Kiều du xuân trở về:
Cảm hứng chủ đạo

Sử dụng nhiều từ láy không chỉ miêu tả sắc thái cảnh vật
còn bộ lộ tâm trạng người bâng khuâng, xao xuyến có chút tiếc
nuối về một ngày vui xuân đã hết.

TIẾT 16, 17
III. TỔNG KẾT

VB1: CẢNH NGÀY XUÂN

Trích “ Truyện Kiều” của Nguyễn
Du
https://
www.ypppt.com/

Rút ra những nét
đặc sắc về nội
dung và nghệ
thuật của văn bản.

ĐHVB: CẢNH NGÀY XUÂN

Trích “ Truyện Kiều” của Nguyễn
III. TỔNG KẾTDu
https://
www.ypppt.com/

1. Nghệ
thuật

- Sử dụng ngôn ngữ giàu hình ảnh, giàu nhịp điệu
diễn tả tinh tế tâm lí nhân vật.
- Miêu tả theo trình tự thời gian cuộc du xuân của chị
em Thúy Kiều.

TIẾT 16, 17

VB1: CẢNH NGÀY XUÂN

Trích “ Truyện Kiều” của Nguyễn
Du
https://
www.ypppt.com/

2. Nội dung

Đoạn trích miêu tả bức tranh
mùa xuân tươi đẹp và lễ hội đầu
xuân rộn rã, náo nhiệt trong
cuộc du xuân của hai chị em.

3. Cách đọc hiểu đoạn trích
truyện thơ Nôm
https://
www.ypppt.com/

cần xác định được vị trí của đoạn trích trong tác phẩm

Xác định được vị Phân biệt lời
người kể
trí của đoạn trích
trong tác phẩm, bố chuyện và lời
nhân vật
cục đoạn trích

Chỉ ra những
Khái quát
được đặc điểm nét đặc sắc
trong nghệ
nhân vật và
thuật
chủ đề của
đoạn trích

03. HOẠT ĐỘNG 3

LUYỆN TẬP

ĐHVB: CẢNH NGÀY XUÂN

Trích “ Truyện Kiều” của Nguyễn
Du

Bài tập 1

Em hãy viết đoạn văn cảm
nhận về bức tranh thiên
nhiên mùa xuân được khắc
họa qua 4 câu thơ đầu?

Ngày xuân con én đưa thoi,
Thiều quang chín chục đã ngoài sáu mươi.
Cỏ non xanh tận chân trời,
Cành lê trắng điểm một vài bông hoa.

04 HOẠT ĐỘNG 4

VẬN DỤNG

 Bài tập 2: Dự án đọc hiểu văn bản

Tập làm hoạ sĩ,
nhạc sĩ

Yêu cầu: HS vẽ tranh
minh họa về mùa xuân
hoặc khung cảnh lễ hội
trên quê hương em?

Hướng dẫn về nhà:
 Bài vừa học: Tìm đọc các bài thơ
Truyện thơ Nôm của Nguyễn Du
 Bài sắp học: Lục Vân Tiên cứu
Kiều Nguyệt Nga (Trích Truyện
Lục Vân Tiên – Nguyễn Đình
Chiểu)