MÔN KHTN 8

Em hãy nêu các
cách làm có thể
giúp bạn Hùng
đưa được cống bê
tông lên.

Bài 19:
ĐÒN
BẨY
VÀ
ỨNG
DỤNG

1. Tác dụng của đòn bẩy

2. Các loại đòn bẩy

3. Ứng dụng của đòn bẩy

1. Tác dụng của đòn bẩy
Trình bày khái
niệm và mô tả
cấu tạo của đòn
bẩy.

Trong thí nghiệm ở Hình 18.1 (Bài 18), khi tác dụng
một lực vào thanh nhựa cứng theo hướng xuống
dưới, có thể nâng được quả nặng lên trên. Thanh
nhựa cứng trong thí nghiệm đó là một ví dụ về đòn
bẩy. Khi thanh chịu tác dụng lực làm quay, đòn bẩy có
thể làm thay đổi hướng tác dụng của lực.
Trong thực tiễn, hình dạng đòn bẩy rất đa dạng
nhưng trục quay luôn đi qua một điểm tựa O.
Khoảng cách từ giá của lực tác dụng tới điểm tựa
gọi là cánh tay đòn.

Đòn bẩy là một
trong các loại máy
cơ đơn giản được sử
dụng nhiều trong đời
sống để biến đổi lực
tác dụng lên vật theo
hướng có lợi cho con
người.)

Cấu tạo của đòn bẩy

 Điểm tựa O là điểm nằm trên đòn bẩy mà tại đó
đòn bẩy quay quanh điểm tựa này.
Điểm O1 là điểm chịu tác dụng trọng lượng của vật
cần nâng (lực F1)
Điểm O2 là điểm chịu tác dụng lực của tay ta lên
đòn bẩy (lực F2)

TEAMWORD

Chia lớp làm 4 nhóm:
Nhóm 1
Nhóm 2
Nhóm 3
Nhóm 4

Thực hiện thí nghiệm với đòn bẩy hình 19.1 theo
nhóm (7 phút) và trả lời câu hỏi trong phiếu học tập
1 (5 phút)

Thí nghiệm
Chuẩn bị:Thanh nhựa cứng có lỗ cách đều, giá thí
nghiệm, lực kế, các quả nặng có móc treo
Tiến hành:
- Dùng lực kế tác dụng lực vào
đòn bẩy AB, đòn bẩy có thể tác
dụng lực nâng quả nặng.
- Thay đổi cánh tay đòn bằng cách
móc lực kế vào các vị trí khác nhau.
Đọc giá trị của lực kế khi nâng
được các quả nặng để thanh cân
bằng ở mỗi vị trí của lực kế

Kết quả thí nghiệm
Khi thay đổi vị trí của lực kế
trên đòn bẩy AB ở đầu A và
giữ nguyên vị trí vật treo ở
đầu B ta thấy rằng:
+ Lực kế càng ở gần điểm tựa
O thì giá trị của lực kế chỉ càng
lớn.
-

+ Lực kế càng ra xa điểm tựa O thì giá trị của lực kế
càng nhỏ.

Phiếu học tập 1
Câu hỏi

Đáp án

Câu 1: Đòn bẩy AB có tác
dụng thay đổi hướng lực
tác dụng khi nâng quả
nặng như thế nào?

Đòn bẩy AB có tác dụng thay
đổi hướng lực tác dụng khi
nâng quả nặng: Lực tác dụng
vào đầu A có phương thẳng
đứng chiều từ trên xuống dưới

Câu 2. Khi nào đòn bẩy
cho ta lợi về lực?

Đòn bẩy cho ta lợi thế về lực
khi cánh tay đòn (khoảng cách
từ điểm tựa O tới giá của lực)
càng dài.

?1Xác định điểm tựa O
nêu tác dụng thay đổi
hướng của lực của các
đòn bẩy trong hình sau:

2. Sử dụng đòn bẩy như
Hình19.2 có thể làm đổi
hướng tác dụng lực như
thế nào?

Trả lời 1.

Trả lời: 2
- Trong hình 19.2a đòn bẩy không có tác dụng làm thay đổi

hướng tác dụng lực.
- Trong hình 19.2b và 19.2 c đòn bẩy có tác dụng làm thay
đổi hướng tác dụng lực:
+ Muốn nâng vật trong hình 19.2b một cách trực tiếp ta cần
tác dụng lực nâng có phương thẳng đứng chiều từ dưới lên
trên. Tuy nhiên, khi dùng đòn bẩy, đã làm thay đổi hướng tác
dụng lực, lực tác dụng có phương thẳng đứng chiều từ trên
xuống dưới.
+ Muốn nhổ chiếc đinh trong hình 19.2c trực tiếp ta cần tác
dụng lực có phương vuông góc với tường, chiều hướng ra
ngoài tường. Tuy nhiên, khi dùng đòn bẩy, đã làm thay đổi
hướng tác dụng lực, lực tác dụng có phương song song với
tường, chiều từ trên xuống dưới

2. Các loại đòn bẩy
Chia lớp làm 6 nhóm:

Nhóm 1 Tìm hiểu cấu tạo
Nhóm 2 và tác dụng của
Nhóm 3 đòn bẩy loại 1
Nhóm 4 Tìm hiểu cấu tạo
Nhóm 5 và tác dụng của
Nhóm 6 đòn bẩy loại 2

TEAMWOR
D

Có 2 loại đòn bẩy
- Đòn bẩy loại 1:Là loại đòn bẩy có điểm tựa O nằm trong
khoảng giữa điểm đặt O1,O2 của các lực F1 và F2. Đòn bẩy
loại 1 cho ta lợi về lực.

- Đòn bẩy loại 2: Là loại đòn bẩy
có điểm tựa O nằm ngoài khoảng
giữa điểm đặt O1,O2 của các lực
F1 và F2. Đòn bẩy loại 2 chia
thành 2 loại:
+Đòn bẩy loại 2 cho ta lợi về lực
+ Đòn bẩy loại 2 không cho ta
lợi về lực chỉ có tác dụng thay
đổi hướng của lực tác dụng

1. Hình 19.6 (SGK) vẽ các dụng cụ, các
vật có cấu tạo và chức năng của đòn
bẩy
- Em
hãy chỉ rõ loại đòn bẩy trong từng
trường hợp.
- Sử dụng đòn bẩy như vậy đem lại lợi
ích như thế nào?
2. Lấy các ví dụ khác về mỗi loại đòn
bẩy trong cuộc sống và phân tích tác
dụng của chúng.

Hoàn thành phiếu học tập
số 2

Phiếu học tập 2.
Hình ảnh đòn Loại đòn bẩy

Tác dụng

bẩy 
Đòn bẩy loại 2
không cho lợi
về lực
Đòn bẩy loại 1

Giúp di chuyển vật cần nâng
nhanh chóng và dễ dàng
hơn (câu được cá nhanh
hơn).
Cho lợi về lực (mở
được nắp bia dễ dàng).

Đòn bẩy loại 2 Giúp di chuyển vật cần nâng
không cho lợi nhanh chóng và dễ dàng hơn
về lực
(gắp thức ăn dễ dàng).

Hình ảnh đòn bẩy

Loại đòn bẩy

Đòn bẩy loại 2
cho lợi về lực

Đòn bẩy loại 1

Đòn bẩy loại 1

Tác dụng

Nâng được vật nặng (làm
vỡ được vật cứng khi cần
một lực tác dụng lớn).
Cho lợi về lực và thay đổi
hướng tác dụng lực theo
mong muốn (làm thuyền di
chuyển dễ dàng).
Cho lợi về lực và thay đổi
hướng tác dụng lực theo
mong muốn (cắt đồ vật dễ
dàng).

Trả lời câu 2
Ví dụ khác về đòn bẩy trong cuộc sống

- Trò chơi bập bênh

- Xẻng xúc đất, cát

III. Ứng dụng của đòn bẩy
1. Bơm nước bằng tay

Đòn bẩy trong máy
bơm nước bằng tay
(Hình 19.7) là đòn bẩy
loại nào? Sử dụng máy
bơm nước này cho ta
những lợi ích gì?

Đòn bẩy trong máy bơm
nước bằng tay là đòn bẩy
loại 1 vì có điểm tựa nằm
trong khoảng điểm đặt lực
tác dụng và vật nâng. Sử
dụng máy bơm nước này
giúp ta lợi về lực nâng nước
và thay đổi được hướng tác
dụng lực theo ý con người
muốn.

?.Dựa trên cấu tạo của cơ thể và tác dụng của đòn
bẩy em hãy đưa ra tư thế ngồi để tránh mỏi cổ.
Tư thế ngồi tránh mỏi cổ:
+ Cổ:giữ cổ ở vị trí thẳng trục với
cột sống.
+Vai:thả lỏng, đặt cẳng tay ở mặt
phẳng ngang vuông góc với khuỷu
tay, cổ tay thẳng trục với cẳng tay.
+ Lưng: giữ thẳng, nên chọn một chiếc ghế tựa, có
thể điều chỉnh chiều cao, độ nghiêng phù hợp nhằm
giảm thiểu các áp lực lên cột sống.

Cánh tay là đòn bẩy
loại 2. Khi ta cầm một vật
nặng trên tay, cơ bắp tay
sẽ tạo ra một lực giúp
cánh tay nằm cân bằng
với trục quay chính là
khớp xương ở khuỷu tay
(Hình 19.9).

Em hãy giải thích vì sao khi cầm vật nặng, ta cần gập sát
cánh tay vào bắp tay.
Khi cầm vật nặng, ta cần gập sát cánh tay vào bắp
tay khi đó làm giảm được độ dài cánh tay đòn giúp
làm giảm được tác dụng của trọng lượng của vật lên
cánh tay để tránh mỏi cơ.
Thảo luận nhóm về vấn đề sau:
- Em hãy xác định các đòn bẩy trên xe đạp khi
ta sử dụng xe. Ứng với mỗi trường hợp hãy xác
định trục quay, các lực tác dụng và xác định loại
đòn bẩy tương ứng.
- Hãy mô tả sự thay đổi hướng của lực khi
dùng chân tác dụng lực lên pê-đan xe đạp để
đẩy xe đạp tiến về phía trước. Xét quá trình tác
dụng lực với hai trục quay tại trục giữa A và trục
bánh sau B (Hình 19.10).

*Các bộ phận xe đạp dựa trên
nguyên đòn bẩy là:
+ Bộ phận gồm:
Bàn đạp (pê-đan) (1), đùi, trục
giữa (2), đĩa (3), xích (4), líp (5).
Bàn đạp là điểm lực tác dụng
Trục giữa là điểm tựa
Xích đĩa líp là
điểm đặt vật nâng (kéo bánh xe
sau chuyển động)

+ Bộ phận: chân chống xe
Trong đó: O là điểm tựa; O1 là điểm
tác dụng lực; O2 là điểm đặt vật.
+ Bộ phận: đòn bẩy tay phanh
Trong đó: O là điểm tựa; O1 là điểm
tác dụng lực; O2 là điểm đặt vật.
* Lực khi dùng chân tác dụng lên pê –
đan xe đạp có phương thẳng đứng chiều
từ trên xuống và có tác dụng làm trục
giữa A quay, khi đó tạo ra lực kéo giữa
các điểm tiếp xúc giữa mắt xích và răng
của vành đĩa, làm cho trục bánh sau B
quay tạo ra lực kéo làm cả xe chuyển
động.

YÊU CẦU VỀ NHÀ:
Các nhóm (6 nhóm) về nhà tìm hiểu
và thiết kế đồ chơi đơn giản với các
nguyên liệu dễ tìm có sử dụng nguyên
lí đòn bẩy. Sản phẩm sẽ được trình
bày ở tiết học sau

Sau mỗi câu trả lời đúng, Hs được 1
lần quay vòng quay may mắn và nhận
số điểm của nhóm mình.

5

6

7

8

20

50

4

40

3

10

80
70

2

60

1

30

VÒNG QUAY
MAY MẮN

QUAY

Câu hỏi 1:Vật nào sau đây là ứng dụng của
đòn bẩy?
A. Cái
C. Đẩy

bấm giấy

xe lên nhà
bằng tấm ván

B. Cầu trượt
D. Bánh

cờ

xe ở đỉnh cột

Câu hỏi 2: Chọn phát biểu sai khi nói về tác dụng
của đòn bẩy?

dụng của đòn
bẩy là giảm lực kéo
hoặc đẩy vật

B. Tác dụng của đòn
bẩy là tăng lực kéo
hoặc đẩy vật

C. Đòn bẩy có tác
dụng làm thay đổi
hướng của lực vào
vật.

D. Dùng đòn bẩy có
thể được lợi về lực.

A. Tác

Câu hỏi 3:Dụng cụ nào sau đây không phải
là ứng dụng của đòn bẩy?
A. Cái cưa
B. Cái kéo
C. Cái kìm
D. Cái mở nút chai

Câu hỏi 4: Muốn bẩy một vật nặng 2000N
bằng một lực 500N thì phải dùng đòn bẩy
có:
A. O2O = O1O

B. O1O > 4O2O

C. O2O > 4O1O

D. 4O1O > O2O > 2O1O

Câu hỏi 5: Đầu người là đòn bẩy loại mấy?
A. Loại 2
B. Loại 1
C. Vừa loại 1, vừa loại 2
D. Không phải đòn bẩy

Câu hỏi 6: Cánh tay là đòn bẩy loại mấy?
A. Vừa loại 1, vừa loại 2
B. Không phải đòn bẩy
C. Loại 2
D. Loại 1

Câu hỏi 7:Điền vào chỗ trống: "Đòn bẩy
loại 2: Điểm tựa nằm ngoài khoảng giữa
điểm đặt O,, O, của hai lực, lực tác dụng
lên đòn bẩy F, nằm ... điểm tựa O hơn vị
trí của lực F"
A. Gần
B. Bất kì
C. Chính giữa
D. Xa

Câu hỏi 8: Đòn bẩy là một công cụ có thể
thay đổi hướng tác dụng của lực và có thể
cung cấp lợi thế về?
A. Khối lượng
B. Trọng lực
C. Thể tích
D. Lực

TRƯNG BÀY SẢN PHẨM
Đại diện các nhóm lên trình bày, các nhóm khác
lắng nghe, chấm điểm sản phẩm cho nhóm bạn. Đặt
câu hỏi cho nhóm bạn như đòn bẩy thuộc loại nào,
chỉ ra tác dụng của loại đòn bẩy đó.
Các tiêu chí đánh giá
Tập hợp nhóm nhanh chóng
Phân công nhiệm vụ cho các thành viên
Thảo luận sôi nổi
Báo cáo trôi chảy
Nội dung trả lời đúng

Có
 
 
 
 
 

Không