I. ĐÒN BẨY CÓ THỂ LÀM ĐỔI HƯỚNG CỦA LỰC

HS thực hiện thí nghiệm như
hình 19.2, biểu diễn trục quay,
phương và chiều của 2 lực F1,
F2 trên hình.

Vậy đòn bẩy có thể đổi hướng của lực tác dụng

F2

O
A

F1

Đòn bẩy

B

I. ĐÒN BẨY CÓ THỂ LÀM ĐỔI HƯỚNG CỦA LỰC

Đòn bẩy gồm một thanh AB quay quanh một điểm tựa O.
Tác dụng thay đổi hướng tác dụng của lực

O

Trong trường hợp
này ta nâng được
đinh lên nhưng
lại không cần tác
dụng lực theo
phương thẳng
đứng nữa.

Nêu ví dụ về đòn bẩy trong thực tế?

Nêu ví dụ về đòn bẩy trong thực tế?

Bập bênh
Dùng đòn bẩy nâng ống bê tông dưới hố sâu
lên

Kéo cắt giấy

Chèo thuyền

Có mấy loại đòn bẩy?
Đòn bẩy loại 1:
Ví dụ về đòn bẩy loại 1 trong
thực tế?

Cái vó

VD: Mái chèo, kéo,
cái vó...

Đòn bẩy
loại 2:

Đồ khui nước
ngọt

Xe ben đổ cát

Kẹp làm vỡ hạt
Xe rùa đổ cát

Đòn bẩy
loại 3

Ví dụ: dùng đũa gắp thức ăn, cần câu cá, đồ bấm tập, đồ gắp nước đá...

Loại 3

Loại 2

Loại 1

Vận dụng 1:
Trong chày giã
gạo thì thân chày
có vai trò
như một đòn
bẩy.

 Chỉ ra bộ phận đóng vai
trò
đòn bẩy ở hình 19.10.
Vận dụng 2: Cần gạt, trục bơm,
piston là bộ phận đóng vai trò
đòn bẩy trong máy bơm nước
bằng tay.

- Mô tả cách dùng kìm nhổ đinh: kẹp mũi
kìm vào đinh, ấn mũi kìm xuống tấm gỗ
để lấy điểm tựa, tác dụng lực vào cán
kìm theo chiều lực F như hình vẽ khi cán
kìm quay thì đinh cũng được nhổ dần lên.

- Dùng kìm nhổ đinh là áp dụng đòn bẩy
loại 2 cũng cho ta lợi về lực.

- Mô tả cách dùng búa nhổ đinh: Đặt đầu búa sao
cho đinh nằm chặt ở khe búa và đầu búa tì vào
tấm gỗ làm điểm tựa, tay cầm vào cán búa, càng
cách xa đầu búa thì càng nhổ dễ, dùng lực từ cánh
tay hướng theo chiều lực F như hình vẽ khi cán
búa quay thì đinh cũng được nhổ dần lên.

b. Đòn bẩy có thể làm thay đổi hướng của lực
tác dụng và khi một vật quay do chịu lực tác
dụng thì nó có thể tác dụng lực lên một vật
khác.
- Dùng búa nhổ đinh là áp dụng đòn bẩy loại 1
cho ta lợi về lực.

Bài tập 3 trang 98 KHTN lớp 8: Em hãy mô tả
cách mở chiếc kẹp ở hình 2. Sau đó, biểu diễn lực
tác dụng và chỉ rõ đâu là điểm tựa.

trả lời:

Hình ảnh dưới đây mô tả
cách mở chiếc kẹp, biểu
diễn lực tác dụng và điểm
tựa.

    

Bài tập 4 trang 98 KHTN lớp 8: Ở xe đạp, có những bộ phận nào khi hoạt động sẽ
giống như chiếc đòn bẩy? Với mỗi trường hợp, chỉ ra điểm tựa của đòn bẩy và cách
đổi hướng của lực tác dụng.
Trả lời:

Các bộ phận xe đạp dựa trên nguyên lí
đòn bẩy là:
- Bộ phận gồm: Bàn đạp (pê-đan) (1),
đùi, trục giữa (2), đĩa (3), xích (4), líp
(5).
+ Bàn đạp là điểm lực tác dụng.
+ Trục giữa là điểm tựa.
+ Xích đĩa líp là điểm đặt vật nâng (kéo
bánh xe sau chuyển động).
Lực khi dùng chân tác dụng lên pê –
đan xe đạp có phương thẳng đứng
chiều từ trên xuống và có tác dụng làm
trục giữa A quay, khi đó tạo ra lực kéo
giữa các điểm tiếp xúc giữa mắt xích
và răng của vành đĩa, làm cho trục

Hình 19.2 mô tả một thanh gỗ đang nằm ngang trên
ghế, đầu bên trái của thanh gỗ có buộc một vật.
a) Để nâng vật lên một chút, phải tác dụng lên đầu A
một lực có hướng như thế nào? Khi đó điểm tựa của
thanh gỗ là vị trí nào?
b) Để hạ vật xuống một chút, phải tác dụng lên đầu A
một lực có hướng thế nào? Khi đó điểm tựa của
thanh gỗ là vị trí nào?

19.7.Lời giải chi tiết
a) Khi nâng vật, ta cần tác dụng lực hướng xuống.
Điểm tựa lúc này là điểm M.
b) Khi hạ vật xuống, cần tác dụng lực hướng lên.
Điểm tựa lúc này là điểm N.

19.8.Ở chiếc kìm cắt dây thép (hình 19.3), mỗi nhánh
kìm gồm cán và phần lưỡi cắt có thể quay quanh chốt
cố định, có vai trò như đòn bẩy. Hãy sử dụng các mũi
tên biểu diễn lực để mô tả cách dùng lực tác dụng lên
cán kìm để cắt được dây thép.

19.10.Ở chiếc kẹp gắp đồ vật trong hình 19.5, mỗi bên
kẹp có vai trò như một đòn bẩy. Em hãy chỉ ra:
a) Cách dùng chiếc kẹp để gắp đồ vật.
b) Vị trí điểm tựa, lực tác dụng và vật cần tác dụng lực
khi dùng kẹp để gắp đồ vật.

19.10.Lời giải chi tiết
a) Để gắp được đồ, cần đưa vật vào khoảng giữa hai
đầu kẹp, sau đó dùng lực của hai ngón tay ép vào hai
nhánh của kẹp và hướng gần vào nhau.
b) Điểm tựa của hai đòn bẩy này là đầu uốn hai nhánh
kẹp. Lực tác dụng ở khoảng giữa nhánh kẹp, vật cần
tác dụng lực là vật cần kẹp.