CHÀO MỪNG CÁC EM
ĐẾN VỚI BÀI HỌC
NGÀY HÔM NAY!

KHỞI ĐỘNG

Khung cửa làm bằng sắt

Khung cửa làm bằng inox

Trên đây là 2 khung cửa qua một vài năm sử dụng.
Chúng đều có thành phần chính là iron (sắt), tuy
nhiên vì sao chỉ có khung cửa làm bằng sắt bị gỉ?

Vì inox là hợp kim của sắt nên khó bị gỉ hơn

BÀI 18:
GIỚI THIỆU VỀ
HỢP KIM

NỘI DUNG BÀI HỌC

1

Hợp kim

2

Một số hợp kim phổ biến

3

Sản xuất gang và thép

1
HỢP KIM

u
Câ i
hỏ

•

Nêu khái niệm hợp kim là gì

•

Tại sao hợp kim lại được sử dụng phổ biến?

Là vật liệu kim loại chứa ít nhất một kim loại cơ
bản và một số kim loại hoặc phi kim khác.
Một số hợp kim có độ cứng, độ bền, khả năng
chống ăn mòn cao hơn so với kim loại nên
chúng được sử dụng phổ biến.

THẢO LUẬN NHÓM ĐÔI

Quan sát hình sau:

Vòi, bồn rửa bằng inox

Lưới chặn rác làm

Kèn trumpet bằng

và thép xây dựng.

bằng gang.

đồng thau.

Vì sao người ta thường sử dụng hợp kim mà không dùng
kim loại tinh khiết để chế tạo các vật dụng trong đời sống?

Các kim loại tinh khiết có
những tính chất riêng dễ bị
biến đổi nhanh chóng trong
tự nhiên, việc tạo ra hợp kim
sẽ có nhiều tính chất mới bù
đắp cho những tính chất
riêng biệt của kim loại.

THẢO LUẬN NHÓM
Vì sao hợp kim lại cứng hơn
so với kim loại ban đầu?
Một số hợp kim có độ cứng, độ
bền, khả năng chống ăn mòn
cao hơn so với kim loại nên
chúng được sử dụng phổ biến

Em có biết:

Đây là hình mô phỏng các

Khi lực tác dụng đủ lớn,

Nhưng khi kim loại được chế

nguyên tử đơn chất kim

các lớp nguyên tử này có

tạo

loại được sắp xếp đều đặn

thể trượt lên nhau dễ

nguyên tử mới xuất hiện, các

dàng nên kim loại dẽ uốn

lớp không thể trượt lên nhau

và dát mỏng.

dễ dàng. Vì vậy hợp kim cứng

thành

hợp

kim,

hơn kim loại ban đầu.

các

Câu hỏi vận dụng sgk trang 82
• Quan sát trong nhà, em thấy có những
vật dụng nào được chế tạo từ hợp kim?
• Kể tên hợp kim làm nên vật dụng đó.

2
MỘT SỐ HỢP KIM
PHỔ BIẾN

Hợp kim
Gang

Thành phần

Tính chất

Ứng dụng

Chủ yếu là sắt, 2% - 5% carbon Có độ cứng và độ Sản xuất bếp, lò nướng
và một số nguyên tố khác

bền

tương

đối hoặc lò hơi, chi tiết máy

cao, dẫn nhiệt tốt

móc, bánh răng,...

Thép thường Chủ yếu là sắt, dưới 2% carbon Dẻo và cứng

Làm vật liệu xây dựng,

(thép carbon) và một lượng nhỏ nguyên tố

chế tạo các vật dụng trong

Inox (thép
đặc biệt)
Duralumin

khác

đời sống,...

Chủ yếu là sắt và một số Khó bị gỉ

Dao, kéo, bồn rửa nhà

nguyên tố khác như Cr, Ni,...

bếp, dụng cụ phẫu thuật,...

Hợp kim của nhôm với Cu, Mg, Nhẹ và bền

Chế tạo vỏ máy bay, phụ

Mn,...

tùng xe đạp,...

Bảng 18.1

THẢO LUẬN NHÓM ĐÔI
Em hãy cho biết thép
thường và inox có gì
khác nhau về thành
phần, tính chất.

• Thép thường: chủ yếu là
sắt, dưới 2% carbon có
tính dẻo và cứng.
• Inox: chủ yếu là sắt và
lượng nhỏ Cr, Ni,.. Có
tính chất khó bị gỉ.

Gang, thép và hợp kim
nhôm là các hợp kim phổ
biến có thành phần, tính
chất đặc trưng với nhiều
ứng

dụng

quan

trọng

trong đời sống và sản
xuất.

3
SẢN XUẤT
GANG, THÉP

1. Tìm hiểu các giai đoạn cơ bản
của quá trình sản xuất gang
THẢO LUẬN NHÓM ĐÔI

Mô tả các giai đoạn chính của quá
trình sản xuất gang. Viết phương
trình hóa học của các phản ứng.

Nguyên liệu
Quặng sắt

Than cốc

Không khí nóng, phụ liệu,...

Các giai đoạn chính

1
2

Than cốc bị đốt cháy,
phản ứng tạo CO

O2

to

CO2

C

CO2

to

2 CO

Phản ứng của carbon monoxide với oxide của sắt:
Fe2O3

3 CO

3

C

2 Fe

to

3 CO2

Quá trình tạo xỉ:
CaO

SiO2

to

CaSiO3

2. Giới thiệu quá trình sản xuất thép.
THẢO LUẬN NHÓM ĐÔI
• Nêu nguyên liệu chính sản
xuất thép.
• So sánh hàm lượng carbon
trong thép và gang.
• Mô tả các giai đoạn chính
của quá trình sản xuất thép.

Nguyên liệu
So sánh

Gang, thép phế liệu và khí oxygen
Trong gang, hàm lượng carbon từ 2-5%,
còn trong thép hàm lượng carbon < 2%

Quá trình
Oxygen
được

Oxide ở dạng khí

thổi

CO2, SO2

Thoát ra theo khí thải

vào lò đựng
gang

nóng

chảy ở nhiệt
độ cao.

Oxide ở dạng rắn
SiO2, MnO2

Tạo xỉ nhẹ, nổi lên trên thép lỏng,
được tách ra để thu thép.

Qu
yt
xâ rình
yd
sả
n
ựn
xu
g
ất
Hò
th
a
ép
Ph
át

Câu hỏi hoạt động – SGK tr.84
Vì sao khí oxygen được thổi liên tục qua
gang nóng chảy?

Tất cả các tạp chất trong nguyên liệu
phải được loại bỏ, do đó khí oxygen
được thổi liên tục qua sắt nóng chảy
dùng để oxi hoá các nguyên tố phi
kim có trong gang thành những oxide.
Những oxide này hoá hợp với chất
chảy là CaO tạo thành xỉ được tách ra
khỏi thành phẩm.

KẾT LUẬN
 Gang được sản xuất qua các giai đoạn:
• Quá trình tạo thành carbon monoxide;
• Quá trình tạo thành gang;
• Quá trình tạo xỉ.
 Thép được sản xuất từ nguyên liệu chính là gang
( hoặc thép phế liệu) và khí oxygen.

LUYỆN TẬP

Câu 1. Hợp kim là:

A. Vật liệu kim loại có chứa một
kim loại cơ bản và phi kim khác

B. Vật liệu kim loại có chưa một
kim loại cơ bản và kim loại khác

C. Vật liệu phi kim có chứa một
phi kim cơ bản và một số kim
loại hoặc phi kim khác.

D. Vật liệu kim loại có chứa một
kim loại cơ bản và một số kim
loại hoặc phi kim khác.

Câu 2. Trong gang có chứa bao nhiêu % là carbon?

A. 2-5%.

C. Trên 5%.

B. Dưới 2%.

D. Trên 10%.

Câu 3. Hợp kim của sắt với một số nguyên tố khác
như Cr, Ni,... được gọi là gì?

A. Gang

C. Thép thường (thép
carbon).

B. Inox.

D. Daralumin.

Câu 4. Đâu không phải nguyên liệu để sản xuất gang?

A. Quặng hematite.

C. Carbon dioxide

B. Than cốc

D. Phụ liệu đá vôi

Câu 5. Quá trình sản xuất gang không trải qua giai đoạn
nào dưới đây?
A. Quá trình tạo thành
carbon monoxide.

C. Quá trình tạo xỉ.

B. Quá trình tạo thành

D. Quá trình điện phân

gang.

nóng chảy.

Câu 6. Trong thép thường có chứa bao nhiêu % là
carbon?

A. 2-5%.

C. Trên 5%.

B. Dưới 2%.

D. Trên 10%.

Câu 7. Inox có tính chất là_____(1)_____ nên được dùng làm
dao, bồn rửa nhà bếp,... Còn duralumin có
tính____(2)______ nên dùng để chế tạo vỏ máy bay, phụ
tùng xe đạp,...
A. (1)- Khó bị gỉ; (2) - Nhẹ và

C. (1) - Dẫn nhiệt tốt, độ bền

bền

cao; (2) - Dẻo và cứng

B. (1) - Dẻo và cứng; (2) -

D. (1) - Khó bị gỉ; (2) - Dẻo

Khó bỉ gỉ

và cứng

VẬN DỤNG
Câu 1. Carat (K) là thước đo độ tinh khiết của vàng.
Vàng 24K có hàm lượng kim loại Au 99,99%, còn lại là
các nguyên tố khác. Vậy vàng tây 14K có hàm lượng
vàng tinh khiết bằng bao nhiêu?
Ta có: 24K
14K

-

99,99%
-

x%

Hàm lượng vàng tinh khiết trong vàng tây là:
x = 99,99%.14/24 ≈ 58,3%

Câu 2. Trong quá trình sản xuất thép, các oxide nào
được tạo thành và thoát ra theo đường khí thải?

A. SiO2, MnO2

C. CO2, SiO2

B. CO2, SO2.

D. SO2, MnO2

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
Ôn lại kiến thức
đã học.
Hoàn thành bài tập
phần Vận dụng
(nếu chưa xong)

Hoàn thành bài 18
- SBT Khoa học tự
nhiên 9
Tìm hiểu trước
nội dung Bài 19:
Sự khác nhau
cơ bản giữa phi
kim và kim loại.

CẢM ƠN CÁC EM
ĐÃ LẮNG NGHE!
HẸN GẶP LẠI!