KHỞI ĐỘNG
TRÒ CHƠI “AI NHANH HƠN”

NỘI DUNG
CÓ 5 CÂU
VĂN

Hs đọc nhanh
và ghi nhớ,
sau đó sắp
xếp thứ tự
các câu văn
sao cho hợp lí
để hoàn thiện
đoạn
văn
mạch lạc.

(3)
ùn
tắcnay,
giao
(4)
Hiện
tình
(5)
Về
lâu
dài,
nên
mởthông
rộng
(1)Chống
Đường
thường
xuyên
tắc là
vấn
đề
của
toàn
xã
hội
chứ
không
diện
tích
đất
của
trung
tâm
hình
giao
thông
nghẽn vì những lý do sau: gần
(2)
quan
hành
phải
củaCơ
riêng
ngành
CSGT.
Về
TP.HCM
ra
ngoại
thành,
tức
trường
học,
đường
tàu
chạy
trên
địa
bàn
thành
lâu
dài,
nên
mở
rộng
diện
tích
đất
chính,
trường
học,
qua,giãn
trời dân
mưarathường
gặp
là
khỏi
khu
phố
đang
có
rất
của
trung
tâm
TP.HCM
ra
ngoại
nước,
đènviện
giao
thôngtâm
bị hỏng
bệnh
nên
kéo
ra
hành
chính
trung
xuất
thành,
tức bất
làđược
giãncập,
dân
ra
khỏi
khu
nhiều
đặc
mà
không
can
thiệp
kịp
xachính
khỏi
trung
tâm.
hiện
để
thực
hiện
bài
toán
hành
trung
tâm
xuất
hiện
biệt
là
tình
trạng
ùn
thời của CSGT, ý thức của
trên.
để
thực dân...
hiện bài toán trên.
người
tắc giao thông.

ĐÁP ÁN

4–1–3
–5-2

Hiện nay, tình hình giao thông trên địa bàn thành phố đang có rất nhiều
bất cập, đặc biệt là tình trạng ùn tắc giao thông. Đường thường xuyên tắc nghẽn
vì những lý do sau: gần trường học, đường tàu chạy qua, trời mưa thường gặp nước,
đèn giao thông bị hỏng mà không được can thiệp kịp thời của CSGT, ý thức của
người dân...Chống ùn tắc giao thông là vấn đề của toàn xã hội chứ không phải của
riêng ngành CSGT. Về lâu dài, nên mở rộng diện tích đất của trung tâm TP.HCM ra
ngoại thành, tức là giãn dần ra khỏi khu hành chính trung tâm xuất hiện để thực
hiện bài toán trên. Cơ quan hành chính, trường học, bệnh viện nên kéo ra xa khỏi
trung tâm.

Đặc điểm của đoạn văn: là đơn vị tạo nên văn bản, thường do nhiều
câu tạo thành, bắt đầu từ chữ viết hoa lùi vào đầu dòng, kết thúc bằng
dấu ngắt đoạn.
Câu chủ đề trong đoạn văn mang nội dung khái quát, thường đứng đầu
hoặc cuối đoạn.

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
ĐOẠN VĂN DIỄN DỊCH, QUY
NẠP, SONG SONG, PHỐI HỢP

I. TRI THỨC TIẾNG VIỆT

Đọc kĩ các đoạn văn, xác định câu
chủ đề (nếu có). Từ đó, xác định kiểu
đoạn văn theo gợi ý sau:
Câu 1. Trong 4 đoạn văn trên, đoạn văn nào có câu chủ
đề? Các câu còn lại trong những đoạn văn ấy đóng vai trò
gì? Nhận xét vị trí của câu chủ đề trong các đoạn văn ấy.
Câu 2. Đối với những đoạn văn không có câu chủ đề, các
em nhận xét như thế nào về quan hệ ý nghĩa giữa các câu
trong đoạn?

Ví
dụ

1

Nội dung
Quan trọng hơn cả, tự học còn là một thú vui rất thanh nhã, nó nâng
cao tâm hồn ta lên. Ta vui vì thấy khả năng của ta đã thăng tiến và ta
giúp đời nhiều hơn trước. Một thầy kí, một bác nông phu, bất kì hạng
người nào, nếu chịu học hỏi tìm kiếm, cũng có thể cải thiện phương
pháp làm việc của mình, và giảng giải những kinh nghiệm của mình
cho người khác. Sau cùng, còn gì vui bằng tìm tòi và khám phá: Pátxơ-tơ (Pasteur), Anh-xơ-tanh (Einstein), hai vợ chồng Kiu-ri (Curie)
và hàng trăm nhà bác học khác, suốt đời nghèo nàn mà lúc nào cũng
mãn nguyện hơn những vua chúa trên ngai vàng; cả tháng cả năm tự
giam trong phòng thí nghiệm, không hề biết những tiêu khiển của
người đời mà thấy thời giờ trôi qua vẫn quá mau, là nhờ thú tự học tìm
tòi của họ.
(Nguyễn Hiến Lê, Tự học – một thú vui bổ ích)

Kiểu đoạn
văn:

 

Ví
dụ

2

Nội dung
Hiện nay, tại một số địa phương, người dân đã hưởng ứng “lối
sống xanh” bằng những hành động thiết thực như tiết kiệm điện,
nước, chăm sóc và bảo vệ cây xanh. Bên cạnh những hoạt động
đó, việc buôn bán và sử dụng thực phẩm an toàn, nâng cao ý thức
giữ gìn vệ sinh nơi công cộng, ngăn chặn những hành vi làm ô
nhiễm môi trường,... cũng dần được mọi người chú ý thực hiện
tích cực hơn. Tóm lại, “lối sống xanh” góp phần 75 nâng cao chất
lượng sống, bảo vệ môi trường xung quanh và ngày càng được
nhiều người lựa chọn.
(Theo Lê Phi Hùng, Xây dựng “lối sống xanh” trong cộng đồng,
https://www.qdnd.vn, ngày 09/9/2022)

Kiểu
đoạn
văn:

 

Ví
dụ

Nội dung

Trong tập “Nhật kí trong tù” (Hồ Chí Minh), có
những bài phác họa sơ sài mà chân thực đậm đà,
càng tìm hiểu càng thú vị như đang chiêm ngưỡng
3 một bức tranh cổ điển. Có những bài cảnh lồng lộng
sinh động như những tấm thảm thuê nền gấm chỉ
vàng. Cũng có những bài làm cho người đọc nghĩ tới
những bức tranh sơn mài thâm trầm, sâu sắc.
(Lê Thị Tú An)

Kiểu
đoạn
văn:

 

Ví
dụ

Nội dung

Thế đấy, biển luôn luôn thay đổi màu tùy theo sắc
mây trời. Trời xanh thẳm, biển cũng xanh thẳm, như
dâng cao lên, chắc nịch. Trời rải mây trắng nhạt,
biển mơ màng dịu hơi sương. Trời âm u mây mưa,
4 biển xám xịt, nặng nề. Trời ầm ầm dông gió, biển
đục ngầu giận dữ…Như một con người biết buồn
vui, biển lúc tẻ nhạt, lạnh lung, lúc sôi nổi, hả hê, lúc
đăm chiêu, gắt gỏng.
(Vũ Tú Nam)

Kiểu
đoạn
văn:

 

Ví
dụ

1

Nội dung
Quan trọng hơn cả, tự học còn là một thú vui rất thanh nhã, nó nâng
cao tâm hồn ta lên. Ta vui vì thấy khả năng của ta đã thăng tiến và ta
giúp đời nhiều hơn trước. Một thầy kí, một bác nông phu, bất kì hạng
người nào, nếu chịu học hỏi tìm kiếm, cũng có thể cải thiện phương
pháp làm việc của mình, và giảng giải những kinh nghiệm của mình
cho người khác. Sau cùng, còn gì vui bằng tìm tòi và khám phá: Pátxơ-tơ (Pasteur), Anh-xơ-tanh (Einstein), hai vợ chồng Kiu-ri (Curie) và
hàng trăm nhà bác học khác, suốt đời nghèo nàn mà lúc nào cũng mãn
nguyện hơn những vua chúa trên ngai vàng; cả tháng cả năm tự giam
trong phòng thí nghiệm, không hề biết những tiêu khiển của người đời
mà thấy thời giờ trôi qua vẫn quá mau, là nhờ thú tự học tìm tòi của họ.
(Nguyễn Hiến Lê, Tự học – một thú vui bổ ích)

Kiểu
đoạn văn:

Đoạn
văn
diễn 
dịch

Đoạn văn:…..
Câu chủ đề: ...

Ví
dụ

2

Nội dung
Hiện nay, tại một số địa phương, người dân đã hưởng ứng “lối
sống xanh” bằng những hành động thiết thực như tiết kiệm điện,
nước, chăm sóc và bảo vệ cây xanh. Bên cạnh những hoạt động
đó, việc buôn bán và sử dụng thực phẩm an toàn, nâng cao ý thức
giữ gìn vệ sinh nơi công cộng, ngăn chặn những hành vi làm ô
nhiễm môi trường,... cũng dần được mọi người chú ý thực hiện
tích cực hơn. Tóm lại, “lối sống xanh” góp phần 75 nâng cao
chất lượng sống, bảo vệ môi trường xung quanh và ngày càng
được nhiều người lựa chọn.
(Theo Lê Phi Hùng, Xây dựng “lối sống xanh” trong cộng đồng,
https://www.qdnd.vn, ngày 09/9/2022)

Kiểu
đoạn
văn:
Đoạn
văn
quy
nạp 

Ví
dụ

Nội dung

Trong tập “Nhật kí trong tù” (Hồ Chí Minh), có những
bài phác họa sơ sài mà chân thực đậm đà, càng tìm hiểu
càng thú vị như đang chiêm ngưỡng một bức tranh cổ điển.
3 Có những bài cảnh lồng lộng sinh động như những tấm
thảm thuê nền gấm chỉ vàng. Cũng có những bài làm cho
người đọc nghĩ tới những bức tranh sơn mài thâm trầm, sâu
sắc.
(Lê Thị Tú An)

(Không có câu chủ đề)

Kiểu
đoạn
văn:
Đoạn
văn
 
song
song

Ví
dụ

Nội dung

Thế đấy, biển luôn luôn thay đổi màu tùy theo sắc mây
trời. Trời xanh thẳm, biển cũng xanh thẳm, như dâng cao
lên, chắc nịch. Trời rải mây trắng nhạt, biển mơ màng dịu
4 hơi sương. Trời âm u mây mưa, biển xám xịt, nặng nề. Trời
ầm ầm dông gió, biển đục ngầu giận dữ…Như một con
người biết buồn vui, biển lúc tẻ nhạt, lạnh lung, lúc sôi nổi,
hả hê, lúc đăm chiêu, gắt gỏng.
(Vũ Tú Nam)
 

Kiểu
đoạn
văn:

Đoạn
văn
 
phối
hợp

Đặc điểm của đoạn văn: là đơn vị tạo nên văn bản, thường do nhiều câu tạo thành,
bắt đầu từ chữ viết hoa lùi vào đầu dòng, kết thúc bằng dấu ngắt đoạn.
Câu chủ đề trong đoạn văn mang nội dung khái quát, thường đứng đầu hoặc cuối đoạn.

Dấu hiệu nhận biết
Đoạn văn diễn dịch
Câu chủ đề ở đầu đoạn
mang ý khái quát
các câu còn lại triển
khai cụ thể ý của câu
 
chủ đề, bổ sung, làm
rõ cho câu chủ đề.

Đoạn văn quy nạp
Câu chủ đề ở cuối
đoạn
được trình bày đi
từ các ý nhò đến ý
lớn, từ các ý chi
tiết đến ý khái
quát.

Đoạn văn song song
Không có câu  chủ đề
các câu triển khai nội dung
song song nhau. Mỗi câu
trong đoạn văn nêu một khía
cạnh của chủ đề đoạn văn,
làm rõ cho nội dung đoạn văn.

Đoạn văn
phối hợp

Câu chủ
đề ở đầu
và   cuối
đoạn

II

LUYỆN TẬP,

Bài tập 1: Xác định câu trúc của các đoạn
văn sau và tìm câu chủ đề của mỗi đoạn
văn (nếu có và gạch chân dưới câu chủ đề):
01
02
03

ĐOẠN VĂN
a. Nhiều người tin rằng, khi nhìn lên bầu trời và thấy sao băng, nếu nhanh
chóng ước một điều gì đó thì điều đó chắc chắn sẽ trở thành sự thật. Một số
quan niệm cho rằng, sao băng là một hình tượng đẹp và thường gắn liền với
nhiều câu chuyện tình yêu.
 

(Sao băng là gì và những điểu bạn cấn biết về sao băng?)
b. Lúc đầu, mọi người nghĩ rằng chim di cư là để tránh cái lạnh của mùa
đông, tuy nhiên, nghiên cứu gần đây đã phát hiện ra rằng điều này không
hoàn toàn đúng. Những nơi mà loài chim này di cư tới so với nơi chúng sinh
ra đều có khí hậu ôn đới khá tương đồng tại cùng một thời điểm. Về mặt lí
thuyết, nếu chú ng ờ lại nơi được sinh ra vào mùa đông thì điếu kiện khí hậu
ớ đó cũng không anh hường nhiều vù chúng vẫn có thể sống sót bình thường.
Vậy tại sao chúng vẫn phải thực hiện một hành trình dài để di cư hằng năm?
Về vấn đề này, các nhà khoa học vẫn cảm thầy bối rối và chưa thể tìm được

KIỂU ĐOẠN
VĂN

Đoạn
văn song
song;
không có
câu chủ
đề.
Đoạn
văn diễn
dịch

ĐOẠN VĂN

KIỂU ĐOẠN
VĂN

c. Một trong những hành động góp phần bảo vệ môi trường là sử dụng các sản phẩm tái chế.
Chúng ta có thể tái chế giấy, nhựa, báo, thủy tinh và lon nhôm,... Bằng cách tái chế một nửa số
rác thải sinh hoạt, mỗi người có thê giảm khỏang 1,2 tấn khí CO 2, mỗi năm vì việc đốt cháy rác

Đoạn văn
gây ra hiệu ứng nhà kính và sự nóng lên toàn cầu. Vì vậy, con người nên lựa chọn các sản phẩm phối hợp.
thải lảm tăng mức độ các-bon đi-ô-xít (carbon dioxide) trong khí quyển. Đây là tác nhân chính

tái chế để có thể góp phần bảo vệ môi trường.
(Theo Lan Anh tổng hợp, Mười biện pháp giảm thiểu sự nóng lên của Trái Đất,
https://kinhtemoitruong.vn, ngày 9/9/2022)
d. Bản đồ tư duy có thể đơn giản hoá những thách thức khi bạn viết. Với tư cách là một công cụ

có hệ thông kích thích tư duy sáng tạo, bản đô tư duy có thể tổ chức và hệ thống hóa những ý nghĩĐoạn

văn
lộn xộn, thiếu mạch lạc. Chính vì thế, bản đồ tư duy có thể hỗ trợ bạn xác định cần nói những gìquy nạp
và nói như thế nào để được hiệu quả nhất.

(1980 Books, ứng dụng bản đó tư duy trong học tập)

Câu 2: Sắp xếp các câu dưới đây để tạo thành đoạn văn mạch lạc. Cho biết đoạn
văn vừa sắp xếp thuộc kiểu đoạn văn nào mà em đã học.
(1) Khi những đợt sóng liên tiếp tràn vào các vùng vịnh, chúng bị bật ngược trở lại và
gặp những đợt sóng tiếp theo xảy ra sự cộng hưởng. (2) Hiệu ứng này có thể làm
tăng sức mạnh và sự phá hủy của những đợt sóng thần lên gấp nhiều lần, khiến cho
thiệt hại ờ những khu vực có sự cộng hướng lớn hơn rất nhiều so với những khu vực
khác. (3) Một điểm nửa tạo nên nhũng đợt sóng thần có sức mạnh khủng khiếp nhất
đó là hiệu ứng cộng hưởng.
(Theo Sóng thần - cơn “giận dữ của biển cả, https://tuyenquang.gov.vn, ngày
16/3/2022)

Câu 2/SGK.tr42:

– Thứ tự sắp xếp hợp
lí các câu văn để tạo
thành một đoạn văn
mạch lạc: (3) – (1) –
(2).
– Kiểu đoạn văn: diễn dịch.

Câu 3/SGK.tr42: Viết câu chủ đề cho các đoạn văn sau:
a. …………………………………Khi tiếp xúc với không khí ô nhiễm trong
một thời gian dài, làn da của chủng ta có nguy cơ bị lão hoá. Dấu hiệu nhận
biết rõ nhất là sự xuất hiện của các đốm sắc tố và nếp nhăn trên da. Ngoài
ra, ô nhiễm không khí còn là nguyên nhân gây khởi phát hoặc tăng nặng một
số bệnh lí về da như viêm da dị ứng, viêm da cơ địa, mụn trứng cá, mề đay,...
Không chỉ vậy, ô nhiễm không khí còn làm cho một số bệnh về da kém đáp
ứng điều trị, dễ tái phát, kéo dài và khó điều trị hơn.
(Nhóm biên soạn)

Câu 3/SGK.tr42: Viết câu chủ đề cho các đoạn văn sau:
b. Trong bối cảnh nguồn nhiên liệu hóa thạch đang dần cạn kiệt vì bị khai
thác quá độ như hiện nay thì việc tiết kiệm năng lượng góp phần tiết kiệm
tài nguyên thiên nhiên. Bên cạnh đó, tiết kiệm năng lượng còn giúp giảm
bớt chi phi sinh hoạt cho con người. Ngoài ra, khi nhiên liệu hóa thạch
được đốt cháy ít hơn thì lượng khi thải CO2 vào bầu khí quyển của Trái
Đất cũng giảm đi, hạn chế sự nóng lên toàn cầu và các hiện tượng biến
đổi khí hậu khác.………………...............................................................
(Nhóm biên soạn)

Câu 3/SGK.tr42:
a. Câu chủ đề gợi ý:
(1) Ô nhiễm không khí làm gia tăng các bệnh về da.
(2) Không khí là một trong những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp
đến làn da của bạn.
b. Câu chủ đề gợi ý:
(1) Vì vậy, con người nên tích cực triển khai các hành
động cụ thể để thực hiện việc tiết kiệm năng lượng trong
sản xuất và sinh hoạt hằng ngày.
(2) Chính vì vậy, chúng ta cần đưa ra các giải pháp để
khai thác và sử dụng hóa thạch một cách phù hợp nhất.

Từ việc thực hiện bài tập 3, em hãy rút ra những điều
cần lưu ý khi viết câu chủ đề (ở cả phương diện nội
dung và hình thức)
 

Diễn dịch

Quy nạp

Nội
- Đều mang ý khái quát, ý chung.
dung
- Ở cuối đoạn văn.
- Trình bày rõ ràng, tránh
- Ở đầu đoạn văn.
Hình - Trình bày rõ ràng, tránh dài dòng, xây dựng đầy đủ
thức dài dòng, xây dựng đầy đủ chủ ngữ- vị ngữ. Có thể sử
dụng các từ nối chỉ kết luận,
chủ ngữ- vị ngữ.
tổng kết ở đầu câu như: vì
vậy, chính vì vậy, tóm lại,…

HOẠT ĐỘNG VIẾT
Viết đoạn văn (từ sáu đến tám câu)
trình bày vai trò của máy vi tính đối
với cuộc sống của chúng ta hiện nay.
Xác định cấu trúc của đoạn văn đó.

Gợi ý
* Hình thức:
- Độ dài: Từ 6 đến 8 câu.
- Kiểu đoạn văn: Có thể chọn diễn dịch, quy nạp, tổng – phân – hợp,
hoặc song hành, nhưng thông dụng và dễ trình bày nhất là kiểu diễn
dịch (câu chủ đề ở đầu đoạn).
- Liên kết câu: Sử dụng từ nối như: vì vậy, hơn nữa, ngoài ra, không
những thế, đặc biệt là, nhờ đó, tuy nhiên,…
 

* Nội dung:
- Câu chủ đề (1 câu): Khẳng định vai trò quan trọng của máy vi tính trong cuộc sống hiện nay.
👉Ví dụ: Máy vi tính đóng vai trò vô cùng quan trọng trong đời sống hiện đại của con người.
- Các câu phát triển nội dung (4–6 câu): Nêu các vai trò cụ thể của máy vi tính:
+ Trong học tập: tra cứu tài liệu, học trực tuyến.
+ Trong công việc: soạn thảo văn bản, lưu trữ dữ liệu, lập trình, tính toán.
+ Trong giải trí: xem phim, chơi game, nghe nhạc.
+ Trong kết nối xã hội: trò chuyện qua mạng, mạng xã hội.
(Có thể nêu một dẫn chứng cụ thể, hoặc so sánh với thời gian trước đây khi chưa có máy tính. Có thể
nhấn mạnh vai trò trong thời đại công nghệ 4.0.)
👉Ví dụ phát triển: Máy vi tính giúp con người làm việc hiệu quả hơn nhờ khả năng xử lý dữ liệu
nhanh chóng. Trong giáo dục, học sinh có thể học trực tuyến và truy cập vô số tài liệu học tập trên
mạng. Ngoài ra, máy tính còn là phương tiện giải trí đa dạng với các trò chơi, phim ảnh, âm nhạc.
Đặc biệt, máy vi tính góp phần quan trọng trong việc kết nối con người qua mạng xã hội và các nền
tảng giao tiếp trực tuyến.
- Câu kết đoạn (1 câu): Khẳng định lại vai trò to lớn của máy vi tính hoặc nêu cảm nghĩ, nhận xét.
👉 Ví dụ: Chính vì vậy, máy vi tính đã trở thành công cụ không thể thiếu trong cuộc sống hiện đại.

II

VẬN DỤNG

Đề: Viết đoạn văn quy nạp hoặc diễn dịch (từ 8 đến 10 câu) với câu chủ đề
“Thiên nhiên kì bí”
* Yêu cầu về hình thức:
- Độ dài: 8–10 câu.
- Kiểu đoạn văn:
+ Diễn dịch: Câu chủ đề ở đầu đoạn, sau đó là các câu triển khai, rồi kết thúc đoạn.

+ Quy nạp: Câu chủ đề ở cuối đoạn, các câu trước đó làm nhiệm vụ dẫn dắt, triển khai.
+ Yêu cầu kỹ thuật:

./ Dùng từ liên kết giữa các câu: ví dụ, ngoài ra, không những thế, thậm chí, hơn nữa,
chính vì thế, do đó…
./ Trình bày sạch sẽ, không sai chính tả hay ngữ pháp.

* Gợi ý về nội dung đoạn văn
- Câu chủ đề (tùy kiểu đoạn): Thiên nhiên luôn ẩn chứa những điều kì bí khiến con
người phải kinh ngạc. (hoặc nếu quy nạp, câu này nằm ở cuối đoạn.)
- Các ý để triển khai:
+ Thiên nhiên có những hiện tượng khó lý giải: cực quang, lốc xoáy, núi lửa, hiện tượng
“cá mưa”, “sét núi lửa”, ...
+ Những cảnh quan thiên nhiên kỳ vĩ và hiếm có: sa mạc phát sáng, hang động phát
quang, rừng cây biết “hát”, …
+ Những loài sinh vật kỳ lạ: cá phát sáng, cây ăn thịt, sinh vật sống dưới tầng sâu đại
dương...
+ Con người vẫn chưa khám phá hết bí ẩn của thiên nhiên – ví dụ: đá biết "di chuyển",
hiện tượng tam giác Bermuda, hồ nước không chìm...

* Hướng dẫn tự học
- Bài cũ
+ Ôn tập, nắm chắc kiến thức phần Tri thức tiếng việt.
+ Tìm đọc các đoạn văn xây dựng thao cách song song, phối hợp, quy nạp…
- Bài mới: Viết văn bản thuyết minh giải thích một hiện tượng tự nhiên
+ Thuyết minh giải thích một hiện tượng tự nhiên là gì?
+ Theo em khi viết một văn bản thuyết minh giải thích về một hiện tượng tự
nhiên chúng ta cần lưu ý gì?
- Nghiên cứu kỹ phần Hướng dẫn quy trình viết
 
-----------------------Hết ---------------------