? Di tích thành nhà Mạc (Lạng Sơn), Lũy Thầy (Quảng Bình) gợi cho em nhớ đến những cuộc xung đột
nào trong các thế kỉ XVI-XVII? Những cuộc xung đột đó đã để lại hệ quả như thế nào đối với lịch sử dân tộc?

Thành nhà Mạc (Lạng Sơn)

Lũy Thầy (Quảng Bình)

Thành nhà Mạc (Lạng Sơn)
Thành lũy được xây dựng dựa trên địa hình tự nhiên,
trấn giữ con đường độc đạo qua Lạng Sơn đến
Trung Quốc. Dấu tích còn lại thời chiến tranh Lê –
Mạc, gồm 2 đoạn tường dài 300m, mặt thành rộng
1m, xây bằng khối đá lớn.

Lũy Thầy (Quảng Bình)
Nằm trong hệ thống thành lũy quân sự, ghi lại
dấu ấn của thời kì Trịnh – Nguyễn phân tranh, do
Đào Duy Từ thiết kế, xây dựng theo lệnh chúa
Nguyễn.

CHƯƠNG III
VIỆT NAM TỪ ĐẦU THẾ KỈ XVI ĐẾN
THẾ KỈ XVIII
Bài 5:  CUỘC XUNG ĐỘT NAM – BẮC TRIỀU VÀ TRỊNH NGUYỄN

Bài 5: CUỘC XUNG ĐỘT NAM – BẮC TRIỀU VÀ TRỊNH - NGUYỄN
1. Sự ra đời Vương triều Mạc

STAR

13
20
2
11
6
12
1
3
4
5
8
7
14
16
9
10
19
18
15
17
0

Câu 1. Bắc triều ám chỉ triều đại nào?

Triều nhà Mạc
GO
HOME

+1

STAR

13
2
11
6
0
12
1
3
4
5
8
7
14
16
9
10
19
18
15
17
20

Câu 2: Ai là vị vua đầu tiên nhà Mạc?

Mạc Đăng Dung

GO
HOME

+1

STAR

13
20
2
11
6
0
12
1
3
4
5
8
7
14
16
9
10
19
18
15
17

Câu 3: Mạc Đăng Dung phế truất vị vua nào nhà Lê sơ?

Lê Cung Hoàng

GO HO
ME

+1

STAR

13
20
2
11
6
0
12
1
3
4
5
8
7
14
16
9
10
19
18
15
17

Câu 4: Mạc Đăng Dung lên ngôi vua năm nào?

Năm 1527

GO HO
ME

+2

STAR

13
20
2
11
6
0
12
1
3
4
5
8
7
14
16
9
10
19
18
15
17

Câu 5: Nhà Mạc đóng đô ở đâu?

Thăng Long

GO H O
ME

+1

STAR

13
20
2
11
6
0
12
1
3
4
5
8
7
14
16
9
10
19
18
15
17

Câu 6: Bắc Triều được quản lí khu vực nào?

Từ Ninh Bình trở ra phía bắc.

GO HO
ME

+2

Bài 5: CUỘC XUNG ĐỘT NAM – BẮC TRIỀU VÀ TRỊNH - NGUYỄN
1. Sự ra đời Vương triều Mạc
- Đầu thế kỉ XVI, nhà Lê lâm vào tình trạng khủng hoảng:
+ Sự tranh chấp giữa các phe phái phong kiến diễn ra quyết liệt.
+ Sản xuất đình đốn, nạn mất mùa thường xuyên diễn ra.
+ Ở nhiều nơi, dân chúng nổi dậy chống lại triều đình.
- Trong lúc tình hình đất nước bất ổn, Mạc Đăng Dung đã tiêu diệt các thế lực đối lập,
dần dần thâu tóm mọi quyền hành.
- Năm 1527, Mạc Đăng Dung ép vua Lê nhường ngôi, lập ra triều Mạc, thực hiện một số
chính sách về chính trị, kinh tế, xã hội nhằm ổn định và phát triển đất nước.

Triều Mạc có những đóng góp quan trọng như thế nào trong việc ổn định tình
hình, phát triển đất nước, nhất là ở thời điểm chiến tranh Nam – Bắc triều diễn ra?

2. Xung đột Nam – Bắc triều

BẮC TRIỀU

THANH HÓA

NAM TRIỀU

LƯỢC ĐỒ NAM
- BẮC TRIỀU

Câu 1. Cuộc xung đột Nam - Bắc triều ở Đại Việt (thế kỉ
XVI) diễn ra giữa các thế lực phong kiến nào?
A. Nhà Mạc - nhà Lê.

B. Họ Mạc - họ Nguyễn.

C. Họ Trịnh - họ Nguyễn.

D. Họ Lê - họ Trịnh.

+1

13
20
11
2
6
0
12
1
3
5
4
8
14
7
16
9
10
19
18
15
17

STAR

Câu 2. Năm 1533, ở vùng Thanh Hóa, nhiều cựu thần của nhà Lê (đứng
đầu là Nguyễn Kim) lấy danh nghĩa “phù Lê diệt Mạc", thiết lập lại vương
triều, sử cũ gọi là

A. Đàng Ngoài.

B. Đàng Trong.

C. Nam triều.

D. Bắc triều.

+1

13
20
11
2
6
0
12
1
3
5
4
8
14
7
16
9
10
19
18
15
17

STAR

Câu 3. Nội dung nào sau đây KHÔNG phản ánh đúng hệ
quả của cuộc chiến tranh Nam – Bắc triều?
A. Sông Gianh trở thành giới
tuyến chia đôi đất nước..

B. Đất nước bị chia cắt trong một
thời gian dài.

C. Làng mạc bị tàn phá; kinh tế
trì trệ, sa sút.

D. Đời sống nhân dân khốn
cùng.

+1

13
20
11
2
6
0
12
1
3
5
4
8
14
7
16
9
10
19
18
15
17

STAR

Câu 4. Năm 1592, Nam triều chiếm được Thăng Long,
triều đình nhà Mạc buộc phải rút chạy lên
A. Thái Nguyên.

B. Lạng Sơn.

C. Cao Bằng.

D. Tuyên Quang.

+1

13
20
11
2
6
0
12
1
3
5
4
8
14
7
16
9
10
19
18
15
17

STAR

Câu 5. Nơi dấy nghiệp của họ Nguyễn ở Đàng Trong là
A. Phú Xuân.

B. Thuận Hóa.

C. Gia Định.

D. Quảng Nam.

+1

13
20
11
2
6
0
12
1
3
5
4
8
14
7
16
9
10
19
18
15
17

STAR

Câu 6. Xung đột Nam - Bắc triều xảy ra vào thời gian nào?

A. 1543 - 1592

B. 1553 - 1592

C. 1535 - 1592

D. 1533 - 1592.

+1

13
20
11
2
6
0
12
1
3
5
4
8
14
7
16
9
10
19
18
15
17

STAR

Câu 7. Xung đột Nam – Bắc triều là cuộc chiến giữa?
A. Lê, Trịnh - Mạc.

B. Mạc - Nguyễn.

C. Lê - Mạc.

D. Lê, Trịnh - Nguyễn.

+1

13
20
11
2
6
0
12
1
3
5
4
8
14
7
16
9
10
19
18
15
17

STAR

Câu 8. xung đột Nam – Bắc triều trải qua bao nhiêu năm?
A. 40.

B. 50.

C. 60.

D. 70.

+1

13
20
11
2
6
0
12
1
3
5
4
8
14
7
16
9
10
19
18
15
17

STAR

2. Xung đột Nam- Bắc triều
a) Nguyên nhân bùng nổ
- Năm 1533, ở vùng Thanh Hóa, nhiều cựu thần của nhà Lê (đứng đầu là Nguyễn Kim)
lấy danh nghĩa “phù Lê diệt Mạc" đưa Lê Duy Ninh lên làm vua, thiết lập lại vương
triều, sử cũ gọi là Nam triều để phân biệt với Bắc triều (của nhà Mạc ở phía bắc).
- Từ năm 1533 - 1592, xung đột Nam - Bắc triều xảy ra, chiến trường chính là vùng
Thanh Hóa - Nghệ An.
- Năm 1592, Nam triều chiếm được Thăng Long, nhà Mạc phải chạy lên Cao Bằng.
Xung đột Nam - Bắc triều chấm dứt.
- Đến năm 1677, triều Mạc chấm dứt.

2. Xung đột Nam- Bắc triều
b) Hệ quả
- Đất nước bị chia cắt trong một thời gian dài.
- Làng mạc bị tàn phá; sản xuất nông nghiệp, thủ công nghiệp bị đình trệ; trao đổi buôn
bán giữa các vùng gặp nhiều khó khăn.
- Đời sống nhân dân khốn cùng vì: nạn đói, bị bắt đi lính, đi phu, nhiều gia đình li tán.

3. Xung đột Trịnh – Nguyễn

3. Xung đột Trịnh – Nguyễn
a) Nguyên nhân bùng nổ
- Năm 1545, Nguyễn Kim qua đời, vua Lê trao toàn bộ binh quyền cho Trịnh Kiểm. Từ
đây, mâu thuẫn giữa hai dòng họ Trịnh - Nguyễn dần bộc lộ và ngày càng gay gắt.
- Năm 1558, Nguyễn Hoàng, được cử vào trấn thủ Thuận Hóa. Họ Nguyễn từng bước
xây dựng thế lực và mở rộng dần đất đai về phương Nam.
- Năm 1613, Nguyễn Hoàng mất, con là Nguyễn Phúc Nguyên lên thay, đã tỏ rõ thái độ
đối lập và chấm dứt việc nộp thuế cho họ Trịnh.
-Xung đột Trịnh - Nguyễn bùng nổ vào năm 1627. Sau hơn 50 năm giao tranh, trải qua 7
lần giao chiến không phân thắng bại, năm 1672, hai bên tạm giảng hòa, lấy sông Gianh
(Quảng Bình) làm ranh giới phân chia đất nước.

3. Xung đột Trịnh – Nguyễn
b) Hệ quả
- Đất nước bị chia cắt thành 2 đàng, lấy sông Gianh làm giới tuyến:
+ Đàng Ngoài: từ sông Gianh trở ra Bắc, do con cháu họ Trịnh thay nhau cai quản.
+ Đàng Trong: từ sông Gianh trở vào Nam, do con cháu họ Nguyễn truyền nối nhau cầm
quyền.
- Hình thành cục diện “một cung vua - hai phủ chúa” (cả hai chính quyền Trịnh, Nguyễn
đều dùng niên hiệu vua Lê, đều thừa nhận quốc hiệu Đại Việt):
+ Ở Đàng Ngoài: trên danh nghĩa, vua Lê vẫn là người đứng đầu đất nước, nhưng thực
tế, họ Trịnh nắm toàn quyền thống trị.
+ Ở Đàng Trong: con cháu họ Nguyễn cũng nối nhau cầm quyền, gọi là “chúa Nguyễn".
- Cuộc xung đột kéo dài giữa hai tập đoàn phong kiến Trịnh - Nguyễn đã làm suy kiệt
sức người, sức của; tàn phá đồng ruộng, xóm làng; giết hại nhiều người dân vô tội; chia
cắt đất nước và làm ảnh hưởng đến sự phát triển chung của quốc gia - dân tộc.

Thuận Hóa

Quảng Nam

Sau khi Trịnh Kiểm lên nắm
quyền, người con cả của
Nguyễn Kim là Nguyễn Uông bị
đầu độc chết, người con thứ là
Nguyễn Hoàng được cử vào trấn
thủ Thuận Hóa, Quảng Nam. Tại
đây, Nguyễn Hoàng đã từng
bước gầy dựng thế lực cho
dòng họ mình và đến đời con là
Nguyễn Phúc Nguyên thì chính
thức công khai đối địch với họ
Trịnh.

29

Bài tập

6

7

8

9

+2

ỉ
h
C
h
n
ị
đ

5

và
+1
êm
Th t
lượ

4

+0

3

Mấ
t
lượ
t

+1

2

+1
–
xe
1
đ
áp m
á
n

1

p
ú
i
g
ợ
Tr +1

QUAY

Câu 1. Năm 1533, ở vùng Thanh Hóa, nhiều cựu thần
của nhà Lê (đứng đầu là Nguyễn Kim) lấy danh nghĩa
“phù Lê diệt Mạc", thiết lập lại vương triều, sử cũ gọi là
A. Đàng Ngoài.

B. Bắc triều.

C. Đàng Trong.

D. Nam triều.

QUAY VỀ

13
20
11
2
6
0
12
1
3
5
4
8
14
7
16
9
10
19
18
15
17

STAR

Câu 2. Nơi dấy nghiệp của họ Nguyễn ở Đàng Trong là
A. Quảng Nam.

B. Thuận Hóa.

C. Gia Định.

D. Phú Xuân.

QUAY VỀ

13
20
11
2
6
0
12
1
3
5
4
8
14
7
16
9
10
19
18
15
17

STAR

Câu 3. Câu đố sau đây đề cập đến địa danh nào?
“Sông nào chia cắt sơn hà
Dưới thời Trịnh - Nguyễn, thật là xót xa?”
A. sông Gianh

B. sông Mã

C. sông Lệ Thủy

D. sông Bến Hải

QUAY VỀ

13
20
11
2
6
0
12
1
3
5
4
8
14
7
16
9
10
19
18
15
17

STAR

Câu 4. “Đàng Trong” là từ dùng để chỉ vùng đất từ
A. sông Gianh trở ra bắc.

B. Ninh Bình trở ra bắc.

C. sông Gianh trở vào nam.

D. Ninh Bình trở vào nam.

QUAY VỀ

13
20
11
2
6
0
12
1
3
5
4
8
14
7
16
9
10
19
18
15
17

STAR

Câu 5. Năm 1545, sau khi Nguyễn Kim qua đời, vua Lê
đã giao toàn bộ binh quyền cho ai?
A. Trịnh Tùng.

B. Trịnh Kiểm.

C. Trịnh Sâm.

D. Trịnh Tráng.

QUAY VỀ

13
20
11
2
6
0
12
1
3
5
4
8
14
7
16
9
10
19
18
15
17

STAR

Câu 6. Các cuộc xung đột Nam - Bắc triều và Trịnh Nguyễn đã để lại nhiều hậu quả nghiêm trọng, ngoại trừ
việc
A. xô đẩy nhân dân vào các cuộc
chiến tranh tàn khốc.

B. đất nước bị chia cắt, sự thống
nhất lãnh thổ bị xâm phạm.

C. kinh tế đất nước bị tàn phá
trong thời gian nội chiến.

D. tạo điều kiện cho nhà Minh
đem quân sang xâm lược.

QUAY VỀ

13
20
11
2
6
0
12
1
3
5
4
8
14
7
16
9
10
19
18
15
17

STAR

Câu 7: Xung đột Trịnh - Nguyễn diễn ra trong khoảng
thời gian nào?
A. 1623-1673

B. 1627-1672

C. 1632-1656

D. 1658-1672

QUAY VỀ

13
20
11
2
6
0
12
1
3
5
4
8
14
7
16
9
10
19
18
15
17

STAR

Câu 8: Đằng ngoài do ai cai quản?
A. Con cháu họ Trịnh thay nhau
cai quản

B. Con cháu họ Nguyễn thay
nhau cai quản

C. Con cháu họ Mạc thay nhau
cai quản

D. Con cháu họ Lê thay nhau cai
quản

QUAY VỀ

13
20
11
2
6
0
12
1
3
5
4
8
14
7
16
9
10
19
18
15
17

STAR

Câu 9: Sau hơn 50 năm giao tranh, vì sao hai bên tạm
giảng hòa, lấy sông Gianh (Quảng Bình) làm ranh giới
phân chia đất nước?
A. Do trải qua 5 lần giao chiến
không phân thắng bại

B. Do trải qua 6 lần giao chiến
không phân thắng bại

C. Do trải qua 7 lần giao chiến
không phân thắng bại

D. Do trải qua 8 lần giao chiến
không phân thắng bại

QUAY VỀ

13
20
11
2
6
0
12
1
3
5
4
8
14
7
16
9
10
19
18
15
17

STAR

Cao Bằng

Thăng Long

Thanh Hoá

Biển
đông

Nghệ An
Hà Tĩnh

Sông Gianh
Chú giải:

Quảng Bình

-Ranh giới chia cắt
- Vùng diễn ra chiến
trường

Thuận Hoá

Lược đồ chiến tranh Trịnh-Nguyễn

41

Khôn ngoan qua được Thanh Hà
Dẫu rằng có cánh khó qua Lũy Thầy
(Ca dao)
42

Phủ chúa Trịnh
( tranh vẽ thế kỉ XVII )

43

Nội dung

Xung đột Nam - Bắc Triều

Xung đột Trịnh - Nguyễn

Người
đứng đầu
Nguyên
nhân

 

Thời gian

 

Hệ quả

 

 

VẬN DỤNG
Giả sử là một người dân sống ở thế kỉ XVI – XVII,
em ủng hộ hay phản đối các cuộc xung đột Nam – Bắc
triều và Trịnh – Nguyễn? Vì sao?
 - Xung đột kéo dài giữa các tập đoàn phong kiến sẽ làm
suy kiệt sức người, sức của.
 - Tàn phá đồng ruộng, xóm làng; giết hại nhiều người
dân vô tội.
 - Chia cắt đất nước và làm ảnh hưởng đến sự
phát triển chung của quốc gia - dân tộc.