TRI THỨC TIẾNG VIỆT
THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ
NGHĨA HÀM ẨN CỦA CÂU
TỪ NGỮ TOÀN DÂN VÀ
TỪ NGỮ ĐỊA PHƯƠNG
PPT Hồ Gia – 078558435; hogia0785@gmail.com

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ NGHĨA HÀM ẨN CỦA CÂU TỪ NGỮ TOÀN DÂN VÀ TỪ NGỮ ĐỊA PHƯƠNG
MỤC TIÊU BÀI HỌC
1. Mức độ/ yêu cầu cần đạt:
- HS xác định được nghĩa tường minh và nghĩa hàm ẩn của câu
- HS giải thích được nghĩa của một số thành ngữ
2. Năng lực
a. Năng lực chung
- Năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tự quản bản thân, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác...
b. Năng lực riêng biệt
- Năng lực thu thập thông tin liên quan đến đề bài;
- Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân;
- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận;
- Năng lực viết, tạo lập văn bản.
3. Phẩm chất:
- Giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ NGHĨA HÀM ẨN CỦA CÂU TỪ NGỮ TOÀN DÂN VÀ TỪ NGỮ ĐỊA PHƯƠNG
Nêu hiểu biết của em về nghĩa của tường minh và nghĩa của hàm ẩn
trong câu văn sau:

STT

CÂU VĂN

HÀM Ý

1

Mẹ đưa bút thước cho con cầm

Mẹ hãy đê con tự thử sức

2

Thôi để mẹ cầm cũng được

Không đồng ý vì nghĩ con còn
nhỏ, chưa đủ sức, phải có mẹ
giúp

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ NGHĨA HÀM ẨN CỦA CÂU TỪ NGỮ TOÀN DÂN VÀ TỪ NGỮ ĐỊA PHƯƠNG
I. Tri thức tiếng Việt

?/ Thế nào là nghĩa tường minh?
- Nghĩa tường minh là phần thông báo được thể
hiện trực tiếp bằng từ ngữ trongcâu, là loại nghĩa
chúng ta có thể nhận ra trên bề mặt câu chữ.

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ NGHĨA HÀM ẨN CỦA CÂU TỪ NGỮ TOÀN DÂN VÀ TỪ NGỮ ĐỊA PHƯƠNG
I. Tri thức tiếng Việt

?/ Thế nào là nghĩa hàm ẩn? Nêu ví dụ? Và nghĩa hàm ẩn thường được
sử dụng làm gì?
• Nghĩa hàm ẩn là phần thông báo không được thể hiện trực tiếp bằng từ ngữ trong câu mà
được suy ra từ câu chữ và ngữ cảnh. Đây là loại nghĩa mà người nói, người viết thật sự
muốn đề cập đến
• Ví dụ: Có công mài sắt, có ngày nên kim. (Tục ngữ)
• Câu tục ngữ trên có nghĩa tường minh: Nếu bỏ công sức ra mài một thanh sắt thì có ngày
sẽ có được một cây kim. Tuy nhiên, nghĩa hàm ăn, ý nghĩa thật sự mà câu tục ngữ muốn đề
cập đến là: Nếu kiên trìnỗ lực vượt qua khó khăn thử thách thì có ngày sẽ thành công. Để
suy ra nghĩa hàm ăn, chúng ta phải sử dụng tri thức nền của bản thần và chú ý đến các từ
ngữ quan trọng trong cấu. Chẳng hạn, trong câu tục ngữ này. chúng ta phải chú ý đến các
từ ngữ "mài sắt", nên kim".
• Nghĩa hàm ẩn thường được sử dụng trong sáng tác văn chương và trong đời sống

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ NGHĨA HÀM ẨN CỦA CÂU TỪ NGỮ TOÀN DÂN VÀ TỪ NGỮ ĐỊA PHƯƠNG
I. Tri thức tiếng Việt

?/ Từ đó và theo hiểu biết của bản thân, em
hãy rút ra kết luận và nêu tác dụng của từ
ngữ địa phương
=> Từ ngữ địa phương trong văn học là tạo
ra sắc thái vùng miền đặc trưng, xây dựng
hình ảnh và không gian sống chân thực,
đồng thời tạo nên sự đa dạng ngôn ngữ và
phong phú văn hóa trong tác phẩm văn học.

VÌ SAO CHÚNG TA CẦN HIỂU CÁC KHÁI NIỆM NÀY?
Việc nắm vững nghĩa tường minh, nghĩa hàm ẩn, từ ngữ toàn dân và từ ngữ địa phương giúp chúng ta trở thành những người sử dụng tiếng Việt thông minh và nhạy bén.

Cải Thiện Giao Tiếp
Diễn đạt ý rõ ràng, tránh hiểu lầm.

Nâng Cao Tư Duy
Phát triển khả năng phân tích, suy luận.

Bảo Tồn Văn Hóa
Hiểu và trân trọng sự đa dạng của tiếng Việt.

Viết Văn Hay Hơn
Sử dụng ngôn ngữ linh hoạt, biểu cảm hơn.

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ NGHĨA HÀM ẨN CỦA CÂU TỪ NGỮ TOÀN DÂN VÀ TỪ NGỮ ĐỊA PHƯƠNG
II. Thực hành tiếng Việt

Câu 1: Xác định nghĩa tường minh và nghĩa hàm ẩn trong các trường hợp sau đây:
a, – Bác có thấy con lợn cưới của tôi chạy qua đây không?
Từ lúc tôi mặc cái áo mới này, tôi chẳng thấy con lợn nào chạy qua đây cả!
(Truyện cười dân gian Việt Nam, Khoe của)
– Nghĩa tường minh: Bác có thấy con lợn chạy qua đây không, Tôi không thấy con lợn nào cả.
– Nghĩa hàm ẩn: Muốn khoe con lợn của mình, tôi có chiếc áo mới.
b, – Bề ngang hai mươi thước, bề dài hai mươi thước đúng. Thì ra là con rắn vuông bốn góc à?
(Truyện cười dân gian Việt Nam, Con rắn vuông)
– Nghĩa tường minh: Con rắn to dài vừa tròn hai mươi thước là con rắn vuông à.
– Nghĩa hàm ẩn: làm gì có con rắn nào dài hai mươi thước.

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ NGHĨA HÀM ẨN CỦA CÂU TỪ NGỮ TOÀN DÂN VÀ TỪ NGỮ ĐỊA PHƯƠNG
II. Thực hành tiếng Việt

Câu 2: Đọc lại truyện Vắt cổ chày ra nước và thực hiện yêu cầu sau:
a, Xác định nghĩa hàm ẩn trong câu nói: ” Thế thì tao cho mượn cái này” của người chủ nhà. Nghĩa
hàm ẩn này được thể hiện trong câu nói nào sau đó?
b, Người đầy tớ thực sự muốn nói gì qua câu: “ Hay là ông cho tôi mượn cái chày giã cua vậy!“?
c, Sau khi đọc xong truyện cười này, em hiểu
a, Nghĩa hàm ẩn: Tao không cho mày tiền uống nước đâu, mày tự lo lấy đi. Nghĩa hàm ẩn này
được thể hiện trong câu: Vận vào người khi khát vặn ra mà uống.
b, Người đầy tớ muốn nói ông chủ thật keo kiệt bủn xỉn.
c, Thành ngữ “Vắt cổ chày ra nước” để chỉ sự bủn xỉn, hà tiện, keo kiệt đến quá đáng.
– Câu thành ngữ “Vắt cổ chày ra nước” thường dùng để ám chỉ kẻ keo kiệt thông thường chứ ít
người hiều chính xác là chỉ mấy tên chủ và loại trọc phú chuyên bóc lột sức lao động của người
làm công.

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ NGHĨA HÀM ẨN CỦA CÂU TỪ NGỮ TOÀN DÂN VÀ TỪ NGỮ ĐỊA PHƯƠNG
II. Thực hành tiếng Việt

Câu 3: Đọc truyện cười Văn hay trong mục Đọc mở rộng theo thể loại và thực hiện các yêu cầu sau:
a, Câu nói của người vợ: “Ông lấy giấy khổ to mà viết có hơn không?” có nghĩa hàm ẩn gì?
b, Thấy đồ có hiểu đúng câu nói của vợ mình hay không? Dựa vào đâu em biết điều đó?
c, Theo em, nghĩa hàm ẩn do người nói/ người viết tạo ra và nghĩa hàm ẩn do người
a, Câu nói có nghĩa là ông viết chữ xấu.
b, Thầy đồ hiểu sai câu nói của vợ mình. Dựa vào việc ông đắc chí.
c, Theo em, nghĩa hàm ẩn do người nói/ người viết tạo ra và nghĩa hàm ẩn do
người nghe/ người đọc suy ra không phải lúc nào cũng trùng nhau không. Vì
không phải lúc nào người nghe/ người đọc có thể hiểu được nghĩa hàm ẩn
trong các câu nói.

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ NGHĨA HÀM ẨN CỦA CÂU TỪ NGỮ TOÀN DÂN VÀ TỪ NGỮ ĐỊA PHƯƠNG
II. Thực hành tiếng Việt

Câu 4: Sưu tầm ít nhất một truyện cười có nghĩa hàm ẩn và phân tích nghĩa hàm ẩn có trong (các)
truyện cười đó.
Có người thư sinh nọ quen thói ba hoa khoác lác, từng nói với bạn mình rằng:
"Từ cổ chí kim, thánh nhân chính là những người khó tìm nhất. Năm xưa kể từ lúc
Bàn Cổ vương khai thiên lập địa, vạn vật sống trên đời không ai có thể so với ngài.
Cho nên ngài được tính là người thứ nhất".
Nói xong câu này, thư sinh giơ lên 1 ngón tay để xác nhận.
"Sau đó là tới Khổng Tử, người am hiểu thi thư lễ nhạc, được mệnh danh là thầy của
vạn nhà, không ai dám bất kính. Ngài được tính là người thứ hai." - thư sinh lại giơ
thêm một ngón tay, tỏ ý đang đếm.
Thư sinh nói tiếp:
"Từ sau hai người này, không còn có ai đủ khiến tôi cảm thấy nể phục…".
Thế nhưng chỉ sau vài giây chần chừ, người này lại hớn hở quay sang khẳng định với
bạn mình:
"Anh thấy tôi nói có đúng không? Bậc thánh nhân trên đời quả nhiên rất ít, tính cả
tôi mới có đúng 3 người".

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ NGHĨA HÀM ẨN CỦA CÂU TỪ NGỮ TOÀN DÂN VÀ TỪ NGỮ ĐỊA PHƯƠNG
II. Thực hành tiếng Việt

Câu 6: Viết một đoạn hội thoại ( không đến ba đến bốn câu) trong đó có ít nhất một câu có nghĩa
hàm ẩn và một từ ngữ địa phương nơi em sống.

Thủ trưởng hỏi người cán bộ tổ chức:
- Dạo này anh thấy anh Nam thế nào?
- Anh ấy hay đi chơi khuya với một người đã có chồng ạ.
- Tệ quá nhỉ … thế anh có biết người đàn bà đó là ai không?
- Có ạ. Đó là vợ anh ta.
Hàm ý ở đoạn hội trên nằm ở một người đàn bà đã có
chồng, không cần một tri thức nền nào, người nghe cũng có
thể hiểu được người đàn bà đó chắn chắn là không phải vợ
anh Nam, chính điều này mới tạo ra hàm ý.

CẢM ƠN VÀ HẸN GẶP LẠI!
Hy vọng buổi thực hành này đã mang lại cho các bạn những kiến thức bổ ích và niềm cảm hứng mới trong việc học tiếng
Việt. Hãy tiếp tục khám phá và yêu quý vẻ đẹp của ngôn ngữ mẹ đẻ!
Tiếng Việt - Hồn thiêng đất Việt!