BÀI 3:
NHỮNG GÓC NHÌN VĂN CHƯƠNG
(NGHỊ LUẬN VĂN HỌC)

TIẾT: 25,26

EM BÉ THÔNG MINH – NHÂN
VẬT KẾT TINH TRÍ TUỆ DÂN
GIAN.
(Trần Thị
An)

KHỞI ĐỘNG

Hình 1

Hình 3

Hình 2

Hình 4

Em hãy cho
biết hình
1,2,3,4 ứng
với những
thử thách
nào của em
bé?

A. TRI THỨC NGỮ VĂN
1. Văn bản nghị luận phân tích một tác phẩm văn học

Văn bản nghị luận phân tích một tác phẩm văn học thuộc thể loại
nghị luận văn học, được viết để bàn vể một tác phẩm văn học.
2. Mục đích và nội dung chính.
- Mục đích của văn bản nghị luận là để thuyết phục người đọc, người
nghe về ý kiến, quan điểm của người viết trước một vấn đề cuộc sống
hoặc văn học.
- Nội dung chính của văn bản nghị luận là ý kiến, quan điểm mà người
viết muốn thuyết phục người đọc. Để xác định nội dung chính của văn
bản nghị luận, ta có thể căn cứ vào nhan đề văn bản, ý kiến, lý lẽ, bằng
chứng được nêu trong văn bản.

A. TRI THỨC NGỮ VĂN
3. Ý kiến lớn và ý kiến nhỏ trong văn bản nghị luận

- Với văn bản nghị luận phân tích một tác phẩm văn học, ý kiến
lớn thể hiện quan điểm về tác phẩm cần phân tích, ý kiến nhỏ
thể hiện quan điểm về các yếu tố trong tác phẩm góp phần làm
sáng tỏ ý kiến lớn.
4. Nghĩa của một số yêu tố Hán Việt thông dụng và nghĩa của
nhưng từ có yếu tố Hán Việt

B. TÌM HIỂU VĂN BẢN:

I. TRẢI NGHIỆM CÙNG VĂN BẢN:

I. Trải nghiệm cùng văn bản:
Trần Thị An
1. Tác giả:
2. Tác phẩm:
- Xuất xứ: in trong Giảng văn văn học Việt Nam Trung học Cơ
sở, 2014
- Đọc chú thích:
SGK/ tr 56+57
- Thể loại:
nghị luận
- Phương thức biểu đạt: nghị luận
- Bố cục: - 3 phần
Phần 1: Từ “Kiểu truyện... nhân dân” – Giới thiệu về kiểu nhân vật thông
minh
Phần 2: Tiếp theo “Thông qua… láng giềng” – Phân tích những lần thử
thách của em bé thông minh.
Phần 3: Còn lại – Ca ngợi trí thông minh của nhân dân.

II. Suy ngẫm và phản hồi
1. Tóm tắt văn bản
2. Đặc điểm của văn bản nghị luận
phân tích một tác phẩm văn học
3. Những góc nhìn văn chương

1. Tóm tắt văn bản:
PHIẾU HỌC TẬP

Em hãy xác định ý
Ý KIẾN LỚN
kiến lớn, ý kiến
............................................ nhỏ trong văn bản
............................................
dựa vào sơ đồ sau?
............................................
....................................
Ý KIẾN NHỎ 1
..................................
..................................
..................................
..................................
..................................
..................................
..................................
..........................

Ý KIẾN NHỎ 2
..................................
..................................
..................................
..................................
..................................
..................................
..................................
..........................

Ý KIẾN NHỎ 3
..................................
..................................
..................................
..................................
..................................
..................................
..................................
..........................

Ý KIẾN LỚN
Trong truyện Em bé thông minh, thông qua
bốn lần thử thách, tác giả dân gian đã đề cao
trí tuệ của nhân dân.
Ý KIẾN NHỎ 1
Thông qua thử
thách
đầu
tiên
(gắn với câu hỏi
thứ nhất), tác giả
dân gian đề cao sự
thông minh trong
ứng xử, mà chủ
yếu là một phản
xạ ngôn ngữ lanh
lẹ và sắc sảo.

Ý KIẾN NHỎ 2
Ở thử thách thứ hai và thứ
ba (gắn với câu hỏi thứ hai,
thứ ba), tác giả dân gian
muốn khẳng định sự mẫn
tiệp của trí tuệ dân gian,
qua đó bày tỏ ước mơ về
một xã hội mà mọi ràng
buộc chặt chẽ của quan
niệm phong kiến về tầng
lớp người trong xã hội đều
được nới lỏng và cởi bỏ.

Ý KIẾN NHỎ 3
Ở thử thách thứ tư
(gắn với câu hỏi cuối
cùng),
người
kể
chuyện đã nâng nhân
vật em bé lên một tầm
cao mới, vượt lên trên
cả triều đình hai nước,
nhấn mạnh vị thế áp
đảo của trí tuệ dân
gian so với trí tuệ cung
đình.

2. Đặc điểm của văn bản nghị luận phân tích một tác phẩm văn học.
- Mục đích: Văn bản được viết nhằm
thuyết phục người đọc về ý kiến lớn: Qua
truyện Em bé thông minh, tác giả dân gian
đã đề cao trí tuệ của nhân dân.
- Nội dung: Qua bốn lần thử thách, nhân
vật em bé thông minh đã thể hiện trí tuệ của
dân gian, đồng thời gửi gắm ước mơ của
nhân dân về một xã hội công bằng, được
hưởng hạnh phúc xứng đáng.

Văn bản được
viết ra nhằm
mục đích gì?
Nội dung chính
của văn bản?

2. Đặc điểm của văn bản nghị luận phân tích một tác phẩm văn học.
- Ý kiến nhỏ 1: Câu 1: Thông qua thử thách đầu
tiên (gắn với câu hỏi thứ nhất), tác giả dân gian đề
cao sự thông minh trong ứng xử, mà chủ yếu là
một phần phản xạ ngôn ngữ lanh lẹ và sắc sảo.
- Lí lẽ nhỏ 1: Câu 2: Thử thách đầu tiên là một tình
huống thử thách tư duy và việc sử dụng ngôn ngữ.
- Bằng chứng nhỏ 1: Câu 3: Trước câu hỏi khó, em
bé đã đáp trả lại bằng việc ra lại câu hỏi cho người
đố, để chỉ ra rằng, đây là một câu hỏi không thể có
câu trả lời.

Chỉ ra các câu
văn thể hiện ý
kiến nhỏ, lí lẽ,
bằng chứng
trong đoạn
văn trên?

2. Đặc điểm của văn bản nghị luận phân tích một tác phẩm văn học.
Þ Ở đoạn ba, lí lẽ thể hiện quan điểm của
người viết về hình ảnh nhân vật em bé thông
minh trong thử thách thứ 2,3.
Þ Các bằng chứng trích ra từ văn bản và các lí
lẽ đưa ra để lập luận phù hợp, thuyết phục,
làm bật lên được sự thông minh , tài trí của
nhân vật em bé.
Þ Cách triển khai ý kiến, lí lẽ, bằng chứng ấy
đã góp phần làm tăng sức thuyết phục cho
văn bản.

Nhận xét về
cách triển khai
lí lẽ, bằng
chứng ở đoạn
này?

2. Đặc điểm của văn bản nghị luận phân tích một tác phẩm văn học.

Thảo luận:
Em hãy chỉ ra các đặc điểm của văn
bản nghị luận phân tích một tác phẩm
văn học trong văn bản Em bé thông
minh – nhân vật kết tinh trí tuệ dân
gian theo bảng?

Đặc điểm của văn bản nghị luận phân
tích một tác phẩm văn học
Thể hiện rõ ý kiến của người viết về tác
phẩm cần bàn luận
Đưa ra lí lẽ là những lí giải, phân tích tác
phẩm.
Bằng chứng được dẫn ra từ tác phẩm để làm
rõ cho lí lẽ.
Ý kiến, lí lẽ, bằng chứng được sắp xếp theo
trình tự hợp lí.

Biểu hiện trong văn bản Em bé
thông minh – nhân vật kết tinh trí
tuệ dân gian

Đặc điểm của văn bản nghị luận
phân tích một tác phẩm văn học

Biểu hiện trong văn bản Em bé thông
minh – nhân vật kết tinh trí tuệ dân gian

Ý kiến lớn “Trong truyện Em bé thông
Thể hiện rõ ý kiến của người viết
minh, thông qua bốn lần thử thách, tác giả
về tác phẩm cần bàn luận
dân gian đã đề cao trí tuệ của nhân dân”.
Đưa ra lí lẽ là những lí giải, phân
tích tác phẩm.
Bằng chứng được dẫn ra từ tác
phẩm để làm rõ cho lí lẽ.

Đề cao trí tuệ nhân dân.
4 thử thách của em bé
- Thử thách đầu tiên
- Thử thách thứ hai và thứ ba
- Thử thách thứ tư

Ý kiến, lí lẽ, bằng
chứng được sắp xếp
theo trình tự hợp lí.

- Ý kiến nhỏ 1: Thông qua thử thách đầu tiên, tác giả
dân gian đề cao sự thông minh trong ứng xử, mà chủ
yếu là một phản xạ ngôn ngữ lanh lẹ và sắc sảo.
- Ý kiến nhỏ 2: Ở thử thách thứ hai và ba, tác giả dân
gian muốn khẳng định sự mẫn tiếp của trí tuệ dân
gian.
- Ý kiến nhỏ 3: Ở thử thách thứ tư, người kể chuyện
đã nâng nhân vật em bé lên một tầm cao mới, vượt
lên cả triều đình hai.nước, nhấn mạnh vị thế áp đảo
của trí tuệ dân gian so với trí tuệ cung đình…

3. Những góc nhìn văn
chương:

Văn bản trên giúp em
biết thêm điều gì về
truyện cổ tích “Em bé
thông minh”?

Qua VB trên, em hiểu được rằng:
 Tác giả dân gian đã tập trung ca ngợi trí thông minh của nhân
dân qua nhân vật em bé thông minh.
Tác giả dân gian muốn đề cao tầng lớp lao động, thể hiện sự tự
hào về trí tuệ bình dân.
Đồng thời, truyện cổ tích còn thể hiện một ước mơ muốn có
được cuộc sống xứng đáng với trí tuệ của người dân.

III. Tổng kết:
1. Nghệ thuật:
- Ngôn ngữ giản dị, gần gũi
- Lí lẽ, bằng chứng cụ thể, sinh động
2. Nội dung:
- Ca ngợi trí thông minh, tài năng của nhân dân bằng việc mượn nhân
vật em bé để trải qua bốn lần thử thách trong truyện “Em bé thông
minh” trong những tình huống đặc biệt

LUYỆN TẬP

- Tổng kết nội dung bài học theo sơ đồ tư
duy?
- Rút ra đặc điểm của văn bản nghị luận
phân tích một tác phẩm văn học?

Củng cố

Câu 1: Phương thức biểu đạt chính trong
văn bản “Em bé thông minh – nhân vật
kết tinh trí tuệ dân gian” là ….

A

Tự sự

B

Miêu tả

C

Biểu cảm

D

Nghị luận

Câu 2: Nội dung chính của văn bản
nghị luận là gì?

A

Ý kiến quan điểm của người
viết thể hiện trong tác phẩm

C

Ý kiến, quan điểm của tình huống
truyện thể hiện trong tác phẩm

B

D

Ý kiến quan điểm của nhân vật
muốn thuyết phục người đọc.

Ý kiến quan điểm mà người viết
muốn thuyết phục người đọc.

Câu 3: Cơ sở cho ý kiến, quan điểm
của người viết được gọi là gì?

A

Ý kiến

B

Bằng chứng

C

Lí lẽ

D

Luận điểm

Câu 4: Những minh chứng làm rõ cho
lí lẽ, căn cứ vào tác phẩm đang bàn
luận được gọi là gì ?

A

Ý kiến

B

Bằng chứng

C

Lí lẽ

D

Luận điểm

Câu 5: Khi đọc văn bản nghị luận phân tích
về một tác phẩm văn học, em cần nhận biết
được các yếu tố nào trong văn bản?

A
C

Nhân vật, sự kiện
được nhắc đến
Các ý kiến, lí lẽ, bằng
chứng trong văn bản

B
D

Tình cảm, cảm xúc
của người viết
Đề tài, chủ đề
của văn bản

Câu 6: Lí lẽ trong văn bản nghị luận phân
tích một tác phẩm văn học là gì?

A

C

Là những lí giải, phân tích về
thể loại tác phẩm văn học
Là những lí giải, phân tích về nhân
vật có trong tác phẩm văn học.

B

Là những lí giải, phân tích về
cảm xúc, suy nghĩ của tác giả.

D

Là những lí giải, phân tích
về tác phẩm văn học.

Câu 7: Tác giả của văn bản “Em bé
thông minh – nhân vật kết tinh trí tuệ dân
gian” là ai?

A
C

Trần Thị An
Hoàng Tiến Tựu

B

Minh Khuê

D

Vũ Bằng

Câu 8: Bằng chứng trong văn bản nghị luận phân
tích một tác phẩm văn học là gì?

A

C

Là những sự việc được người
viết đồng tình hay phản đối
trong tác phẩm văn học.

Là những sự việc được đưa ra
để chứng minh lí lẽ của người
viết là đúng.

B

D

Là những sự việc, chi tiết, từ
ngữ, trích dẫn,... từ tác phẩm để
làm sáng tỏ lí lẽ.

Là những sự việc được phân
tích từ trích dẫn đề làm sáng
tỏ lí lẽ

Câu 9: Văn bản “Em bé thông minh – nhân vật
kết tinh trí tuệ dân gian” có mấy ý kiến nhỏ?

A

Hai ý kiến nhỏ

C

Ba ý kiến nhỏ

B Bốn ý kiến nhỏ
D

Năm ý kiến nhỏ

Câu 10: Nội dung chính của văn bản “Em bé thông minh
– nhân vật kết tinh trí tuệ dân gian” đề cao điều gì?

A
C

Sự dũng cảm và cách xử lý
các tình huống của em bé
Khả năng ứng phó trí
thông minh của em bé

B

D

Sự anh minh của nhà vua
trong việc chọn nhân tài
Ca ngợi sự thông minh, tài
năng của nhân dân bằng việc
mượn hình ảnh em bé

VẬN DỤNG
Bài tập: Những dấu hiệu nào giúp em nhận ra đoạn văn sau thuộc văn bản nghị
luận phân tích một tác phẩm văn học?
“Bên cạnh đó, sức hấp dẫn của truyện còn đến từ kết thúc hết sức bất ngờ. Cho
đến cuối văn bản, cũng tức là cuối truyện ngắn, Ô Hen-ri mới để cho Xu kể lại
cho Giôn-xi (lúc đó là vào buổi chiều, Giôn-xi đang vui vẻ và đan chiếc khăn
choàng len màu xanh sẫm) về cái chết của cụ Bơ-mơn, về “kiệt tác” chiếc lá cuối
cùng. Người kể chuyện không “nói hộ” ý nghĩ của nhân vật cụ Bơ-mơn nhưng lại
cố ý “bỏ qua”, không kể việc cụ đã hoàn thành bức vẽ đó trong đêm như thế nào.
Nhưng đó cũng chính là ý đồ nghệ thuật của người sáng tạo mà người đọc cảm
nhận được qua sự mô tả cách nhìn, thái độ, trạng thái tinh thần của cụ Bơ-mơn.”
(Theo Minh Khuê, trích Tác phẩm văn học trong nhà trường – Những
vấn đề trao đổi, tập 3, NXB Giáo dục Việt Nam, 2012)

Hướng dẫn học ở nhà
- Vẽ sơ đồ tư duy về các đơn vị kiến thức của bài
học hoặc vẽ tranh hình ảnh ấn tượng về bài học.
- Chuẩn bị bài tiếp theo: “Hình ảnh hoa sen trong
bài ca dao Trong đầm gì đẹp bằng sen”.