BÀI 13: PHÂN BÓN HÓA HỌC

Câu tục ngữ: “Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ
giống” thể hiện kinh nghiệm trồng lúa nước nói riêng
và sản xuất nông nghiệp nói chung. Trong đó nước là
yếu tố quan trọng nhất được đặt lên hàng đầu, tiếp
theo là phân bón. Điều đó cho thấy phân bón có vai trò
quan trọng trong sản xuất nông nghiệp.

I. KHÁI NIỆM VỀ PHÂN BÓN HÓA HỌC
- Phân bón hóa học là
những hóa chất có chứa
các nguyên tố dinh dưỡng
dùng để bón cho cây nhằm
nâng cao năng suất của
cây trồng.

- Phân bón hóa học được chia thành ba loại:
+ Phân bón đa lượng: cung cấp cho
cây các nguyên tố dinh dưỡng N, P, K.
+ Phân bón trung lượng: cung cấp cho
cây các nguyên tố dinh dưỡng Ca, Mg, S.
+ Phân bón vi lượng: cung cấp
một lượng rất nhỏ các nguyên tố
dinh dưỡng Si, B, Zn, Fe, Cu…

II. MỘT SỐ LOẠI PHÂN BÓN ĐA LƯỢNG
1. Phân đạm

Các loại phân đạm đều chứa nguyên tố hoá
học nào? Nêu tác dụng chính của phân đạm
đối với cây trồng.
- Phân đạm là những hợp chất cung cấp nguyên tố
dinh dưỡng nitrogen (N) cho cây trồng.
- Phân đạm kích thích quá trình sinh trưởng giúp
cây trồng phát triển nhanh, cho nhiều hạt, củ hoặc
quả và làm tăng tỉ lệ protein thực vật.

II. MỘT SỐ LOẠI PHÂN BÓN ĐA LƯỢNG
1. Phân đạm
- Phân đạm là những hợp chất cung cấp nguyên
tố dinh dưỡng nitrogen cho cây trồng.
- Phân đạm kích thích quá trình
sinh trưởng giúp cây trồng phát
triển nhanh, cho nhiều hạt, củ, quả
và làm tăng tỉ lệ protein thực vật.

- Có ba loại phân đạm phổ biến:
+ Urea – (NH)2CO
+ Ammonium nitrate – NH4NO3 
+ Ammonium sulfate – (NH4)2SO4 

2. Phân lân.
- Phân lân là những hợp chất
cung cấp cho cây trồng nguyên
tố dinh dưỡng phosphorus dưới
dạng các muối phosphate.
- Phân lân kích thích sự phát triển của rễ cây, quá
trình đẻ nhánh và nảy chồi; thúc đẩy cây ra hoa,
quả sớm; tăng khả năng chống chịu của cây.

Có hai loại phân lân phổ biến:
+ Phân lân nung chảy: chứa các muối phosphate
của calcium và magnesium. 
+ Superphosphate – Ca(H2PO4)2.

Phân lân nung chảy

Phân superphosphate

3. Phân kali
- Phân kali là các hợp chất cung
cấp cho cây trồng nguyên tố dinh
dưỡng potassium ở dạng các muối.
- Phân kali làm tăng hàm lượng tinh bột, protein,
vitamin, đường,…trong thân, củ, quả; tăng khả
năng chống chịu của cây trồng đối với hạn hán,
rét hại, sâu bệnh.

Có hai loại phân kali phổ biến:
+ Potassium chloride – KCl.
+ Potassium sulfate – K2SO4.

4. Phân hỗn hợp
- Phân hỗn hợp là loại phân chứa
nhiều nguyên tố dinh dưỡng,
thường gặp nhất là phân hỗn hợp
chứa cả ba nguyên tố N, P, K và
được gọi là phân NPK.

- Phân hỗn hợp được tạo ra khi trộn các loại phân đơn
theo tỉ lệ N:P:K nhất định.
- Độ dinh dưỡng của mỗi loại phân N, P, K được tính
theo % khối lượng N, P2O5, K2O và được ghi trên bao
bì.
- Phân hỗn hợp đảm bảo cho cây trồng phát triển ở tất
cả các giai đoạn của quá trình sinh trưởng.

III. TÁC ĐỘNG CỦA PHÂN BÓN HÓA HỌC ĐẾN
MÔI TRƯỜNG
- Sử dụng phân bón hóa học giúp tăng năng suất,
chất lượng cây trồng và góp phần cải tạo đất.
- Phân bón hóa học dư
thừa gây ô nhiễm đất, ô
nhiễm nước ngầm và
nguồn nước mặt.

Khi sử dụng phân bón hoá học cần tuân thủ
những nguyên tắc nào?
Để giảm thiểu ô nhiễm môi trường, trong quá trình sử dụng cần tuân thủ các
nguyên tắc sau:
- Bón đúng loại phân: cần căn cứ vào nhu cầu dinh dưỡng của cây trồng trong
từng giai đoạn sinh trưởng, từng loại đất để lựa chọn loại phân phù hợp.
- Bón đúng lúc: cần chia ra nhiều lần bón và đúng thời điểm cây đang có nhu
cầu được cung cấp chất dinh dưỡng.
- Bón đúng liều lượng: không bón thiếu, không bón thừa; thường xuyên theo
dõi quá trình phát triển của cây trồng, đất đai, biến đổi thời tiết để có thể điều
chỉnh lượng phân bón cho phù hợp.
- Bón đúng cách: cần lựa chọn đúng cách bón cho từng loại cây trồng, từng vụ
sản xuất, từng loại phân và từng loại đất, để hạn chế phân bị rửa trôi, phân huỷ
hoặc làm cây bị tổn thương …

IV. MỘT SỐ BIỆN PHÁP ĐỂ GIẢM THIỂU Ô
NHIỄM CỦA PHÂN BÓN HÓA HỌC
- Để phát huy tối đa hiệu
quả của phân bón, tránh
gây tác hại đến môi
trường cần phải sử dụng
phân bón hóa học đúng
loại, đúng lúc, đúng liều
lượng, đúng cách.

Lúa là cây lương thực chủ yếu ở nước ta,
em hãy tìm hiểu và cho biết: Quá trình sinh
trưởng của cây lúa được chia thành mấy
giai đoạn, mỗi giai đoạn đó cần bón cho lúa
loại phân nào.

- Quá trình sinh trưởng của cây lúa có thể được chia thành 4 giai đoạn:
giai đoạn mạ; giai đoạn đẻ nhánh; giai đoạn làm đòng; giai đoạn tạo
hạt.
- Kĩ thuật bón phân cho lúa trong từng giai đoạn:
+ Giai đoạn mạ, thực hiện bón lót.
Trong giai đoạn sinh trưởng đầu, cây lúa sẽ hấp thụ khá nhiều phân lân
+ Giai đoạn đẻ nhánh, thực hiện bón thúc cây đẻ nhánh.
Trong giai đoạn này chúng ta nên kết hợp phân đạm với phân lân.
+ Giai đoạn làm đòng, bón thúc cây lúa trổ đòng
Sử dụng phân bón kali để thúc đòng.
+ Giai đoạn tạo hạt.
Sử dụng phân bón giàu kali.