THUYẾT KIẾN TẠO - BẢN
CHẤT TRIẾT HỌC VÀ SƯ
PHẠM CỦA VIỆC HỌC TẬP
CHỦ ĐỘNG
KHÁM PHÁ VAI TRÒ CỦA NGƯỜI HỌC TRONG VIỆC TỰ XÂY
DỰNG TRI THỨC QUA TƯƠNG TÁC VỚI THẾ GIỚI VẬT CHẤT
VÀ XÃ HỘI.

NỀN TẢNG TRIẾT HỌC VÀ ĐỊNH NGHĨA
CỐT LÕI CỦA THUYẾT KIẾN TẠO
• THUYẾT KIẾN TẠO KHÔNG CHỈ LÀ MỘT PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY MÀ CÒN LÀ MỘT LÝ THUYẾT NHẬN THỨC
(COGNITIVE THEORY) VÀ MỘT TRIẾT LÝ GIÁO DỤC SÂU SẮC. THEO QUAN ĐIỂM NÀY, TRI THỨC KHÔNG PHẢI LÀ
THỨ ĐƯỢC TRUYỀN TẢI THỤ ĐỘNG TỪ GIÁO VIÊN SANG HỌC SINH, MÀ LÀ THỨ ĐƯỢC KIẾN TẠO (CONSTRUCTED)
MỘT CÁCH CHỦ ĐỘNG BỞI CHÍNH NGƯỜI HỌC. KHÁC BIỆT CƠ BẢN NẰM Ở CHỖ: THAY VÌ COI BỘ NÃO LÀ MỘT "HỘP
RỖNG" CẦN ĐƯỢC LẤP ĐẦY (QUAN ĐIỂM HÀNH VI LUẬN - BEHAVIORISM), KIẾN TẠO LUẬN COI NÓ LÀ MỘT BỘ MÁY
KIẾN THIẾT TRI THỨC TÍCH CỰC.
• ​SỰ HÌNH THÀNH TRI THỨC (KNOWLEDGE CONSTRUCTION) XẢY RA KHI NGƯỜI HỌC TƯƠNG TÁC VỚI MÔI TRƯỜNG,
ĐỐI MẶT VỚI CÁC TÌNH HUỐNG VÀ XUNG ĐỘT NHẬN THỨC (COGNITIVE CONFLICT), SAU ĐÓ SỬ DỤNG CÁC KINH
NGHIỆM, HIỂU BIẾT CÓ SẴN (SCHEMA) ĐỂ ĐIỀU CHỈNH, MỞ RỘNG HOẶC THAY THẾ CẤU TRÚC NHẬN THỨC HIỆN TẠI.
QUÁ TRÌNH NÀY ĐƯỢC GỌI LÀ ĐỒNG HÓA (ASSIMILATION) VÀ ĐIỀU ỨNG (ACCOMMODATION), NHỮNG KHÁI NIỆM
NỀN TẢNG DO JEAN PIAGET ĐẶT RA. SỰ ĐỒNG HÓA LÀ CỐ GẮNG GIẢI THÍCH TRẢI NGHIỆM MỚI BẰNG CẤU TRÚC CŨ;
SỰ ĐIỀU ỨNG LÀ THAY ĐỔI CẤU TRÚC CŨ ĐỂ PHÙ HỢP VỚI TRẢI NGHIỆM MỚI. ĐÂY LÀ MỘT QUÁ TRÌNH LIÊN TỤC VÀ
KHÔNG BAO GIỜ KẾT THÚC CỦA SỰ CÂN BẰNG NHẬN THỨC (EQUILIBRATION).

HAI NHÁNH CHỦ ĐẠO: KIẾN TẠO NHẬN
THỨC (PIAGET) VÀ KIẾN TẠO XÃ HỘI
(VYGOTSKY)
•

​ HUYẾT KIẾN TẠO ĐƯỢC CHIA THÀNH HAI TRƯỜNG PHÁI CHÍNH, TUY KHÁC NHAU VỀ TRỌNG TÂM NHƯNG CÙNG BỔ SUNG CHO NHAU
T
TRONG THỰC TIỄN SƯ PHẠM LIÊN NGÀNH:

•

​KIẾN TẠO NHẬN THỨC (COGNITIVE CONSTRUCTIVISM) - JEAN PIAGET:

•

•

​TRỌNG TÂM: SỰ PHÁT TRIỂN VÀ KIẾN TẠO TRI THỨC LÀ MỘT QUÁ TRÌNH CÁ NHÂN VÀ NỘI TẠI.

•

​ Ơ CHẾ: DỰA TRÊN CÁC GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN NHẬN THỨC (CẢM GIÁC VẬN ĐỘNG, TIỀN THAO TÁC, THAO TÁC CỤ THỂ, THAO
C
TÁC HÌNH THỨC). VIỆC HỌC TẬP LÀ KẾT QUẢ CỦA SỰ TRƯỞNG THÀNH SINH HỌC VÀ SỰ TƯƠNG TÁC VẬT LÝ VỚI THẾ GIỚI (VÍ DỤ:
TRẺ EM HỌC VỀ TRỌNG LỰC BẰNG CÁCH TỰ LÀM RƠI ĐỒ VẬT).

•

​ NG DỤNG SƯ PHẠM: ĐỀ CAO CÁC HOẠT ĐỘNG KHÁM PHÁ, THỬ NGHIỆM CÁ NHÂN, VÀ CÁC VẤN ĐỀ ĐƯỢC ĐIỀU CHỈNH THEO
Ứ
MỨC ĐỘ PHÁT TRIỂN SẴN CÓ CỦA HỌC SINH. ĐÂY LÀ NỀN TẢNG CHO VIỆC THIẾT KẾ CÁC THÍ NGHIỆM KHOA HỌC TỰ NHIÊN
(VẬT LÝ, HÓA HỌC) NƠI HỌC SINH PHẢI TỰ MÌNH THAO TÁC VÀ RÚT RA QUY LUẬT.

​KIẾN TẠO XÃ HỘI (SOCIAL CONSTRUCTIVISM) - LEV VYGOTSKY:
•

​TRỌNG TÂM: TRI THỨC ĐƯỢC KIẾN TẠO THÔNG QUA TƯƠNG TÁC XÃ HỘI, VĂN HÓA VÀ NGÔN NGỮ.

•

​ Ơ CHẾ: KHÁI NIỆM CỐT LÕI LÀ VÙNG PHÁT TRIỂN GẦN NHẤT (ZONE OF PROXIMAL DEVELOPMENT - ZPD). ZPD LÀ KHOẢNG
C
CÁCH GIỮA NHỮNG GÌ NGƯỜI HỌC CÓ THỂ LÀM MỘT MÌNH VÀ NHỮNG GÌ HỌ CÓ THỂ LÀM ĐƯỢC VỚI SỰ GIÚP ĐỠ (SCAFFOLDING)
TỪ BẠN BÈ HOẶC GIÁO VIÊN.

•

​ NG DỤNG SƯ PHẠM: NHẤN MẠNH VÀO HỌC TẬP HỢP TÁC, ĐỐI THOẠI, TRANH LUẬN NHÓM. TRONG KHOA HỌC XÃ HỘI (LỊCH
Ứ
SỬ, VĂN HỌC), CÁC BUỔI THẢO LUẬN, PHÂN TÍCH TÀI LIỆU (VÍ DỤ: TÀI LIỆU TỪ THƯ VIỆN QUỐC HỘI MỸ) VÀ TRANH BIỆN LÀ
PHƯƠNG TIỆN CHÍNH ĐỂ HỌC SINH XÂY DỰNG HIỂU BIẾT CHUNG.

VAI TRÒ ĐỔI MỚI CỦA GIÁO VIÊN VÀ
HỌC SINH TRONG MÔI TRƯỜNG KIẾN
TẠO
• TRONG MÔ HÌNH KIẾN TẠO, VAI TRÒ CỦA NGƯỜI DẠY VÀ NGƯỜI HỌC THAY ĐỔI CĂN BẢN, CHUYỂN TỪ MÔ HÌNH
"TRUYỀN ĐẠT - TIẾP NHẬN" SANG "ĐỒNG KIẾN TẠO":
• ​VAI TRÒ CỦA GIÁO VIÊN (THE FACILITATOR/COACH):
• ​GIÁO VIÊN KHÔNG CÒN LÀ "NGƯỜI PHÂN PHÁT" TRI THỨC MÀ TRỞ THÀNH NGƯỜI TẠO ĐIỀU KIỆN
(FACILITATOR), HUẤN LUYỆN VIÊN (COACH) VÀ NGƯỜI HƯỚNG DẪN (GUIDE).
• ​NHIỆM VỤ CHÍNH: THIẾT KẾ CÁC MÔI TRƯỜNG HỌC TẬP PHONG PHÚ (RICH LEARNING ENVIRONMENTS) BAO GỒM TÀI LIỆU, CÔNG CỤ VÀ HOẠT ĐỘNG - KÍCH THÍCH SỰ TÒ MÒ VÀ TẠO RA XUNG ĐỘT NHẬN THỨC.
THAY VÌ CUNG CẤP CÂU TRẢ LỜI, GIÁO VIÊN ĐẶT CÁC CÂU HỎI MỞ VÀ TÌNH HUỐNG CÓ VẤN ĐỀ ĐỂ HỌC SINH
TỰ TÌM TÒI, ĐẶC BIỆT HIỆU QUẢ TRONG GIẢNG DẠY KỸ THUẬT VÀ CÔNG NGHỆ.
• ​KỸ THUẬT LIÊN NGÀNH: ÁP DỤNG SCAFFOLDING (GIÀN GIÁO), TỨC LÀ HỖ TRỢ TẠM THỜI VÀ GIẢM DẦN
THEO THỜI GIAN, GIÚP HỌC SINH VƯỢT QUA ZPD, VÍ DỤ: CUNG CẤP GỢI Ý VỀ CÔNG THỨC TOÁN HỌC (GIẢI
TÍCH) HAY QUY TRÌNH KỸ THUẬT (CƠ KHÍ) ĐỂ GIẢI QUYẾT MỘT BÀI TOÁN PHỨC TẠP.

VAI TRÒ CỦA HỌC SINH (THE ACTIVE
KNOWLEDGE BUILDER)
• HỌC SINH PHẢI LÀ TRUNG TÂM CỦA QUÁ TRÌNH HỌC TẬP VÀ LÀ NGƯỜI CHỊU TRÁCH
NHIỆM CHO VIỆC HỌC CỦA CHÍNH MÌNH.
• H
​ ỌC SINH PHẢI CHỦ ĐỘNG TÌM KIẾM, PHÂN TÍCH, TỔNG HỢP THÔNG TIN TỪ NHIỀU
NGUỒN (VÍ DỤ: BÀI BÁO KHOA HỌC, TIN TỨC TỪ ASSOCIATED PRESS, BBC NEWS, HOẶC
CƠ SỞ DỮ LIỆU HỌC THUẬT NHƯ PROJECT GUTENBERG), KHÔNG CHỈ DỰA VÀO SÁCH
GIÁO KHOA.
• T
​ HỰC HÀNH SIÊU NHẬN THỨC (METACOGNITION): HỌC SINH CẦN ĐƯỢC KHUYẾN
KHÍCH SUY NGẪM VỀ CÁCH MÌNH HỌC, ĐÁNH GIÁ CHIẾN LƯỢC HỌC TẬP VÀ TỰ ĐIỀU
CHỈNH. ĐIỀU NÀY LÀ TỐI QUAN TRỌNG TRONG KHOA HỌC DỮ LIỆU VÀ NHẬN THỨC
ĐỂ CẢI THIỆN KHẢ NĂNG GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

ỨNG DỤNG THỰC TIỄN VÀ ĐÁNH GIÁ
TRONG GIẢNG DẠY KIẾN TẠO KỸ THUẬT
SỐ
•

THUYẾT KIẾN TẠO ĐẶC BIỆT PHÙ HỢP VỚI KỶ NGUYÊN GIÁO DỤC KỸ THUẬT SỐ, NƠI CÔNG NGHỆ HỖ TRỢ MẠNH MẼ CHO VIỆC XÂY
DỰNG TRI THỨC THEO CÁCH THỨC CHỦ ĐỘNG VÀ HỢP TÁC:

•

​CÁC PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY KIẾN TẠO:

•

•

​ ỌC TẬP DỰA TRÊN DỰ ÁN (PROJECT-BASED LEARNING - PBL): HỌC SINH GIẢI QUYẾT CÁC VẤN ĐỀ THỰC TẾ, ĐA NGÀNH (VÍ DỤ:
H
THIẾT KẾ MỘT GIẢI PHÁP CHỐNG BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU - KHOA HỌC MÔI TRƯỜNG - BẰNG CÁCH ÁP DỤNG MÔ HÌNH AI/KHOA HỌC
DỮ LIỆU).

•

​ ỌC TẬP HỢP TÁC (COLLABORATIVE LEARNING): SỬ DỤNG CÁC CÔNG CỤ KỸ THUẬT SỐ (GOOGLE DOCS, CLASS CHAT) ĐỂ LÀM
H
VIỆC NHÓM, CHIA SẺ VÀ PHẢN BIỆN Ý TƯỞNG, GIÚP ÁP DỤNG TRIỆT ĐỂ NGUYÊN TẮC CỦA KIẾN TẠO XÃ HỘI.

•

​ ỌC TẬP DỰA TRÊN VẤN ĐỀ (PROBLEM-BASED LEARNING - PRBL): BẮT ĐẦU BẰNG MỘT VẤN ĐỀ PHỨC TẠP (VÍ DỤ: CHẨN ĐOÁN
H
MỘT CA BỆNH Y KHOA), BUỘC NGƯỜI HỌC PHẢI TỰ MÌNH TÌM KIẾM VÀ ÁP DỤNG KIẾN THỨC Y SINH VÀ DƯỢC HỌC ĐỂ GIẢI
QUYẾT.

​ĐÁNH GIÁ KIẾN TẠO (AUTHENTIC ASSESSMENT):
•

​ ÁNH GIÁ KHÔNG CHỈ NHẰM KIỂM TRA TRÍ NHỚ, MÀ PHẢI ĐÁNH GIÁ QUÁ TRÌNH KIẾN TẠO TRI THỨC VÀ KHẢ NĂNG ỨNG
Đ
DỤNG.

•

​ ÌNH THỨC: SỬ DỤNG CÁC BÀI KIỂM TRA HIỆU SUẤT (PERFORMANCE ASSESSMENTS), DANH MỤC ĐẦU TƯ (PORTFOLIOS),
H
THUYẾT TRÌNH GIẢI PHÁP, BÁO CÁO NGHIÊN CỨU HOẶC SẢN PHẨM MÔ HÌNH (PROTOTYPE) THAY VÌ CHỈ LÀ BÀI KIỂM TRA TRẮC
NGHIỆM TRUYỀN THỐNG. ĐIỀU NÀY PHÙ HỢP ĐỂ ĐÁNH GIÁ KIẾN THỨC KỸ THUẬT VÀ CƠ KHÍ HOẶC KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP.

•

​ IÊN NGÀNH: TRONG ĐÁNH GIÁ, LUÔN YÊU CẦU HỌC SINH GIẢI THÍCH "LÀM THẾ NÀO BẠN BIẾT ĐIỀU NÀY?" VÀ "TẠI SAO BẠN
L
CHỌN CHIẾN LƯỢC NÀY?", KHUYẾN KHÍCH SỰ MINH BẠCH TRONG QUÁ TRÌNH TƯ DUY NHẬN THỨC CỦA HỌ.

PHẢN BIỆN VÀ TRIỂN VỌNG TƯƠNG LAI
CỦA THUYẾT KIẾN TẠO
• MẶC DÙ CÓ VAI TRÒ QUAN TRỌNG, KIẾN TẠO LUẬN CŨNG NHẬN ĐƯỢC NHỮNG PHẢN BIỆN ĐÁNG KỂ, ĐẶC BIỆT LÀ
TỪ NHỮNG NGƯỜI ỦNG HỘ MÔ HÌNH GIẢNG DẠY TRỰC TIẾP (DIRECT INSTRUCTION):
• ​HẠN CHẾ VÀ PHẢN BIỆN:
•

​ ÁNH NẶNG NHẬN THỨC (COGNITIVE LOAD): MỘT SỐ NHÀ NGHIÊN CỨU LO NGẠI RẰNG VIỆC KHÁM PHÁ
G
HOÀN TOÀN KHÔNG CÓ ĐỊNH HƯỚNG (UNASSISTED DISCOVERY) CÓ THỂ GÂY RA QUÁ TẢI NHẬN THỨC, ĐẶC
BIỆT CHO NGƯỜI HỌC MỚI HOẶC NHỮNG CHỦ ĐỀ CÓ ĐỘ PHỨC TẠP CAO (VÍ DỤ: VẬT LÝ LƯỢNG TỬ HOẶC ĐẠI
SỐ TRỪU TƯỢNG).

•

​ HIẾU TÍNH HIỆU QUẢ: VIỆC TỰ KHÁM PHÁ CÓ THỂ KHÔNG HIỆU QUẢ BẰNG VIỆC TIẾP THU CÁC CẤU TRÚC
T
TRI THỨC ĐÃ ĐƯỢC CHỨNG MINH, ĐẶC BIỆT TRONG CÁC KỸ NĂNG NỀN TẢNG CƠ BẢN.

•

​ ÊU CẦU VỀ TÀI NGUYÊN: VIỆC ÁP DỤNG TRIỆT ĐỂ ĐÒI HỎI GIÁO VIÊN PHẢI CÓ SỰ ĐÀO TẠO CHUYÊN SÂU VÀ
Y
CẦN NHIỀU TÀI NGUYÊN, THỜI GIAN ĐỂ THIẾT KẾ CÁC HOẠT ĐỘNG PHỨC TẠP.

• ​TRIỂN VỌNG TƯƠNG LAI (THE PATH FORWARD):
•

​ HỰC TIỄN GIÁO DỤC HIỆN ĐẠI ĐANG HƯỚNG TỚI MỘT MÔ HÌNH KIẾN TẠO CÓ HƯỚNG DẪN (GUIDED
T
CONSTRUCTIVISM) HOẶC HỌC TẬP TÍCH HỢP (BLENDED LEARNING), KẾT HỢP TỐT NHẤT GIỮA KIẾN TẠO
(CHỦ ĐỘNG KHÁM PHÁ) VÀ HƯỚNG DẪN TRỰC TIẾP (TRUYỀN ĐẠT CẤU TRÚC CƠ BẢN).

•

​ Ự PHÁT TRIỂN CỦA AI TRONG GIÁO DỤC SẼ TẠO RA CÁC CÔNG CỤ SCAFFOLDING CÁ NHÂN HÓA CAO, GIÚP
S
ĐIỀU CHỈNH SỰ HỖ TRỢ THEO ZPD CỦA TỪNG HỌC SINH, MỞ RA MỘT KỶ NGUYÊN MỚI CHO VIỆC ÁP DỤNG
THUYẾT KIẾN TẠO TRONG TẤT CẢ CÁC LĨNH VỰC HỌC THUẬT, TỪ TOÁN HỌC ĐẾN DI TRUYỀN HỌC