Hàng chục triệu chất trên
Trái Đất đều được tạo nên
từ một hoặc nhiều nguyên
tố hoá học. Các nhà khoa
học đã phân loại chúng
như thế nào?

CHỦ ĐỀ 2: PHÂN
Bài 5: Phân tử -TỬ
Đơn chất – Hợp
chất

NỘI DUNG BÀI HỌC
I. Phân tử

III. Hợp chất

II. Đơn chất

IV. Luyện tập

I. Phân tử

1. Tìm hiểu về hạt hợp thành của chất và khái niệm
phân tử

Khí Oxygen

Khí Hydrogen

Nước

Muối ăn

Các hạt hợp thành của một chất
có đặc điểm gì?
Khí Helium

Phân tử

I. Phân tử
hạt đại diện cho chất

phân tử tạo
bởi một
nguyên tố
hoá học

gồm một hoặc một số
nguyên tử kết hợp với
nhau

2 dạng
phân
tử

thể hiện đầy đủ tính
chất hoá học của chất
phân tử tạo
bởi nhiều
nguyên tố
hoá học

I. Phân tử
H

H

a)
Hydrogen

Cl

Cl

b) Chlorine

H

Cl

c) Hydrogen chloride

Ne
d) Neon

Hình 5.1. Hình mô phỏng phân tử hợp thành của một số chất

* Quan sát Hình 5.1 và cho biết:
+ phân tử hợp thành của chất nào được tạo từ một
nguyên tố hoá học?
+ phân tử hợp thành của chất nào được tạo từ nhiều
nguyên tố hoá học?

Phiếu học tập
Có nhiều loại bình chữa cháy, hình bên là
một loại bình chữa cháy chứa chất khí đã
được hoá lỏng. Loại bình này dùng để dập
tắt hiệu quả các đám cháy nhỏ, nơi kín
gió. Ưu điểm của nó là không lưu lại chất
chữa cháy trên đồ vật.
1.Trong bình có chứa phân tử chất khí
gì?
2. Phân tử đó gồm những nguyên tố
nào? Số lượng nguyên tử của mỗi
nguyên tố trong phân tử chất khí này là
bao nhiêu?

1.Trong bình có chứa phân tử khí Carbon
dioxide.
2. - Phân tử khí Carbon dioxide gồm nguyên tố
Carbon và nguyên tố Oxygen.
- Trong phân tử khí Carbon dioxide có 1
nguyên tử Carbon và 2 nguyên tử Oxygen.
Trong bình chữa cháy khí Carbon dioxide (CO2) được nén ở dạng lỏng với
nhiệt độ rất lạnh khoảng -79 độ C nên khi xịt sẽ tạo ra một luồng khí màu
trắng rất lạnh giúp hấp thụ nhiệt và loãng khí oxygen làm tắt đám cháy.
Tuy nhiên vì nó rất lạnh nên nếu để tiếp xúc trên da thì có thể sẽ bị bỏng
lạnh. Do vậy cần học cách sử dụng bình an toàn và thường xuyên kiểm tra
bình chữa cháy.

Muốn biết được phân tử nào nặng hay nhẹ hơn thì
ta cần phải xác định được khối lượng của chúng.
Khối lượng của một phân tử được tính như thế
nào?

I. Phân tử
2. Tính khối lượng phân tử
H
H

H

a)
Hydrogen

S
O

O

b) Sulfur dioxide
Hình 5.3. Hình mô phỏng phân tử các chất

Em hãy đề xuất cách tính khối lượng
phân tử của mỗi chất ở Hình 5.3

H

C

H

H
c) Methane

I. Phân tử
2. Tính khối lượng phân tử
VD1: Khối lượng nguyên tử của oxygen bằng
16 amu. Phân tử khí oxygen gồm 2 nguyên tử
oxygen sẽ có khối lượng phân tử bằng bao
nhiêu?
Lời giải:
Khối lượng phân tử của oxygen là:
16 x 2 = 32 (amu)

I. Phân tử
2. Tính khối lượng phân tử
Khối lượng phân tử bằng tổng khối lượng
các nguyên tử có trong phân tử
Ví dụ 2: Ammonia là chất khí không màu,
mùi khai được ứng dụng trong nhiều lĩnh
vực như: sản xuất nitric acid, các loại phân
bón hoá học, làm nhiên liệu cho tên lửa,...
Hãy tính khối lượng phân tử (KLPT)
ammonia?
14 + 1 x 3
(amu)

=

17

H
H N

H

Hình 5.4. Hình mô phỏng
phân tử ammonia

Luyện tập
Muối ăn có thành phần chính là sodium
chloride. Phân tử sodium chloride gồm 1
nguyên tử sodium và 1 nguyên tử chlorine.
Em hãy tính khối lượng phân tử của sodium
chloride.
Lời giải:
Khối lượng phân tử của muối ăn là:
23 x 1 + 35,5 x 1 = 58,5 (amu)

Vận
dụng
Đá vôi có thành phần chính là calcium
carbonate.
Phân tử calcium carbonate gồm 1
nguyên tử calcium, 1 nguyên tử carbon
và 3 nguyên tử oxygen. Tính khối lượng
phân tử của calcium carbonate.
Hãy nêu một số ứng dụng của đá vôi.

Núi đá vôi

NHIỆM VỤ VỀ NHÀ
Trong nước rửa tay khô có thành phần
chính là chất gì? Khối lượng phân tử
của chất đó là bao nhiêu?

Nước rửa tay khô

2. Đơn chất
Tìm hiểu về đơn chất
6. Quan sát hình 5.6, em hãy cho biết số nguyên tử và
thành phần nguyên tố (có trong mỗi phân tử đơn chất)
Br

O O
a) Bình chứa bromine lỏng

O

Br

b) Tầng ozone trong khí quyển

Hình 5.6. Một số đơn chất và hình mô phỏng đơn chất

II. Đơn chất
Tìm hiểu về đơn chất
Đơn chất là chất được tạo
nên từ một nguyên tố hoá
học.

2. Đơn chất
Tìm hiểu về đơn chất
4. Dựa vào hình 5.5, cho biết
tên các đơn chất được tạo
thành từ nguyên tố hóa học
tương ứng.
5. Ngoài các đơn chất tạo từ
các nguyên tố ở hình 5.5, em
hãy liệt kê thêm 2 đơn chất tạo
thành từ nguyên tố kim loại và
2 đơn chất tạo thành từ nguyên
tố phi kim khác.

Mở rộng

Cu

Nguyên tử của nguyên tố kim loại tạo ra đơn chất kim
loại
Với đơn chất kim loại, hạt hợp thành là nguyên tử, sắp
xếp khít nhau theo một trật tự xác định và có vai trò
như phân tử.
Cuộn dây đồng
Các đơn chất kim loại có tính chất vật lí chung như:
C
dẫn điện, dẫn nhiệt, có ánh kim,... Khí nitrogen, khí oxygen, sulfur,
carbon (trong than chì),... không
có các tính chất như kim loại.
Các đơn chất này gọi là đơn chất
Than chì
phi kim.
Đơn chất khí hiếm tồn tại trong tự
Ne
nhiên dưới dạng đơn nguyên tử và là
một dạng đặc biệt của phân tử.

HOẠT ĐỘNG
NHÓM
Mẫu vật nào được tạo ra từ phân tử đơn chất
trong hình dưới đây? Cho biết nguyên tố tạo ra
mỗi đơn chất đó.

a) Cuộn dây nhôm

b) Lưu huỳnh

c) Than gỗ

d) Đá vôi

NHIỆM

VỤ

Khí quyển Trái Đất là lớp các chất khí bao
quanh và được giữ lại bởi lực hấp dẫn của
Trái Đất. Thành phần khí quyển gồm có
nitrogen, oxygen, argon, carbon dioxide, hơi
nước và một số chất khí khác (helium, neon,
methane, hydrogen,...). Em hãy liệt kê các
đơn chất có trong khí quyển. Tìm hiểu và
cho biết đơn chất nào được dùng để bơm
vào lớp ô tô thay cho không khí.

3. Hợp chất
Tìm hiểu về hợp chất
H

H

a) Hydrogen

O

O

b) Oxygen

H

O

H

c) Nước

Hình 5.7. Hình mô phỏng phân tử các chất

Quan sát Hình 5.7, em hãy cho biết phân tử chất nào là
phân tử đơn chất, phân tử chất nào là phân tử hợp chất?
Giải thích.

3. Hợp chất
8. Muối ăn là đơn
chất hay hợp chất?
Vì sao?
Na+

Cl-

Hình 5.8. Ruộng muối và hình mô phỏng phân tử muối ăn

3. Hợp chất
9. Hãy nêu một số ví dụ về phân tử hợp
chất mà em biết và cho biết phân tử
đó được tạo thành từ các nguyên tử của
nguyên tố nào?
Trong hợp chất, nguyên tử của các nguyên
tố kết hợp với nhau theo tỉ lệ và thứ tự
nhất định.

3. Hợp chất
H
H C
H
a)

H

S
O

O
b)

Hình 5.9. Hình mô phỏng phân tử methane (a) và sulfur dioxide (b)

Ví dụ 3: Phân tử methane được tạo bởi 4 nguyên tử của
nguyên tố hydrogen và 1 nguyên tử của nguyên tố
carbon (Hình 5.9a); phân tử sulfur dioxide được tạo bởi 2
nguyên tử của nguyên tố oxygen và 1 nguyên tử nguyên
tố sulfur (Hình 5.9b)

3. Hợp chất
Hợp chất là chất được tạo nên từ hai hay
nhiều nguyên tố hoá học.

HOẠT ĐỘNG
NHÓM
Carbon dioxide là thành phần tạo ra bọt khí
trong nước giải khát có gas (hình dưới). Theo
em, carbon dioxide là đơn chất hay hợp chất?

Lon nước giải khát có gas

TRÒ CHƠI: ONG VỀ TỔ

Câu 1: Chất được phân chia thành hai loại lớn là (1) và (2).
Đơn chất được tạo nên từ một nguyên tố hóa học,
còn (3)  được tạo nên từ hai nguyên tố hóa học trở lên. (1),
(2), (3) lần lượt là: 
A. Phân tử, đơn chất, hợp chất

B. Đơn chất, hợp chất, hợp
chất 

C. Phân tử, hợp chất, hợp chất

D. Đơn chất, hợp chất, đơn
chất 

3
0

Câu 2: Để phân biệt phân tử của đơn chất và phân tử của
hợp chất, ta dựa vào
A. Hình dạng phân tử.
B. Số lượng nguyên tử trong phân tử.
C. Số lượng nguyên tố hoá học tạo nên chất.
D. Khối lượng phân tử.

30

Câu 3: Cho các chất sau: oxygen, ammonia, carbon
dioxide, hydrogen, nước, neon, nitrogen. Có bao
nhiêu chất là đơn chất? 
A. 3

B. 4.

C. 5

D. 6

30

Câu 4: Khối lượng phân tử của sulfur
dioxide
(gồm 2 nguyên tử oxygen và 1 nguyên tử
sulfur) là
A. 32 amu.
B. 44 amu.
C. 48 amu.

D. 64 amu.

3
0

Câu 5: Phân tử glucose được cấu tạo từ carbon,
hydrogen, oxygen. Glucose là
A. kim loại.

B. phi kim.

C. đơn chất.

D. hợp chất.

30

Câu 6: Cho các phát biểu sau:
(1) Các kim loại đều là đơn chất.
(2) Các đơn chất đều là kim loại.
(3) Mỗi nguyên tố thường chỉ tạo ra một dạng đơn chất.
(4) Số lượng hợp chất lớn hơn rất nhiều so với đơn chất
A. 4.

B. 3.

C. 2.

D. 1.

30

4. Luyện tập
1. Hãy liệt kê 5 phân tử đơn chất và 5 phân tử
hợp chất chứa 2 nguyên tố hoá học.
5 phân tử đơn chất là:

Lời 5giải:
phân tử hợp chất là:

- Khí hydrogen tạo bởi nguyên tố
H.
- Khí oxygen tạo bởi nguyên tố O.
- Khí nitrogen tạo bởi nguyên tố N.
- Sodium tạo bởi nguyên tố Na.
- Helium tạo bởi nguyên tố He.

- Sulfur dioxide tạo bởi 2 nguyên tố S và O.
- Nước tạo bởi 2 nguyên tố H và O.
- Methane tạo bởi 2 nguyên tố C và H.
- Hydrogen chloride tạo bởi 2 nguyên tố H
và Cl.
- Sodium oxide tạo bởi 2 nguyên tố Na và
O.

4. Luyện tập
2. Hoàn thành bảng
sau:
PHÂN TỬ
ĐƠN CHẤT

PHÂN TỬ
HỢP CHẤT

KHỐI LƯỢNG
PHÂN TỬ

Phân tử carbon monoxide gồm 1 nguyên tử
carbon và 1 nguyên tử oxygen

?

?

28 ?
amu

Phân tử calcium oxide gồm 1 nguyên tử
calcium và 1 nguyên tử oxygen

?

?

56 ?amu

?

?

48 ?amu

?

?

46?amu

?

?

60?amu

CHẤT

Phân tử ozone gồm 3 nguyên tử oxygen
Phân tử nitrogen dioxide gồm 1 nguyên tử
nitrogen và 2 nguyên tử oxygen
Phân tử acetic acid (có trong giấm ăn) gồm 2
nguyên tử carbon, 4 nguyên tử hydrogen và
2 nguyên tử oxygen

4.
Luyện
tập
3. Baking soda là một loại muối được ứng

dụng rộng rãi trong nhiều ngành như:
thực phẩm, dược phẩm, công nghiệp hoá
chất.
a) Baking soda là phân tử đơn chất hay
phân tử hợp chất?
b) Baking soda có khối lượng phân tử
bằng 84 amu. Quan sát hình mô phỏng
phân tử baking soda (hình bên), cho biết
phân tử baking soda có mấy nguyên tử X.
Hãy xác định khối lượng nguyên tử X và
cho biết X là nguyên tố nào?

O
X

C

O

H

O

Bột baking soda
và hình mô phỏng phân tử baking
soda

Lời giải:
a) Baking soda được tạo từ 4 nguyên tố: C, H, O, X  Baking soda là phân tử
hợp chất.
b) Khối lượng phân tử baking soda là: X + 12 + 16 x 3 + 1 = 84 (amu)
 X = 23 (amu)

4. Luyện tập
4. Quan sát hình mô
phỏng các phân tử sau,
cho biết chất nào là đơn
chất, chất nào là hợp
chất. Tính khối lượng
phân tử của các chất.
Lời giải:
Chất

a)

b)

c)

d)

e)

g)

h)

i)

Phân loại

Đơn
chất

Hợp
chất

Hợp
chất

Hợp
chất

Đơn
chất

Đơn
chất

Hợp
chất

Hợp
chất

KLPT
(amu)

2

44

16

36,5

71

28

17

18