Bài 5:

NHỮNG NẺO ĐƯỜNG XỨ SỞ
Nước non ngàn dặm mình
Nước non ngàn dặm tình.

Thanh Hải

A. TRI THỨC NGỮ VĂN

1. Kí

- Là loại tác phẩm văn học chú trọng ghi chép sự
thực.
- Trong kí có kể việc, tả người, tả cảnh, cung cấp
thông tin và thể hiện cảm xúc, suy nghĩ của người
viết…
- Với một số thể loại kí, tác giả thường là người trực
tiếp tham gia hoặc chứng kiến sự việc….

2. Du kí
Là thể loại ghi chép về những chuyến đi tới các
vùng đất, các xứ sở nào đó. Người viết kể lại hoặc
miêu tả những điều mắt thấy tai nghe trên hành
trình của mình.

B. VĂN BẢN 1.

CÔ TÔ
Nguyễn Tuân

I. ĐỌC VÀ TÌM HIỂU CHUNG
1. Đọc – chú thích
- Đọc to, trôi chảy
- Lưu ý một số chú thích

Giã
đôi

Ngấn
bể

Bãi đá đầu
sư

Cái
ang
Cá
hồng

Hải sâm

2. Tìm hiểu chung
a. Tác giả, tác phẩm
- Giới thiệu vài nét về tác giả Nguyễn Tuân
và xuất xứ văn bản ?

- Nguyễn Tuân (1910 – 1987)
quê ở Hà Nội.
- Sở trường viết tùy bút, bút
kí.
- Là cây bút tài hoa, sự hiểu
biết phong phú nhiều mặt.

- Hoàn cảnh sáng tác, xuất xứ:
+ T4 – 1976 nhân chuyến nhà văn ra thăm đảo Cô Tô.
+ Trích: phần cuối của bài kí Cô Tô

b. Thể loại, phương thức biểu đạt
-Văn bản thuộc thể loại nào? Cho biết
phương thức biểu đạt được sử dụng ?
- Thể loại: Kí
- PTBĐ: Miêu tả + biểu cảm + Tự sự

c. Bố cục
- Qua việc đọc văn bản, em hãy
chia bố cục văn bản và xác định
nội dung bao quát từng phần ?

1. Từ đầu… quỷ khốc thần linh:
Cơn bão biển Cô Tô;
2. Ngày thứ năm……mùa sóng ở đây:
Cô Tô một ngày sau trận bão
CÔ TÔ

3. Mặt trời lại rọi……là là nhịp cánh:
Cảnh mặt trời lên trên đảo Cô Tô
4. Khi mặt trời…….cho lũ con lành:
Buổi sớm trên đảo Thanh Luân

Quang cảnh Cô Tô trong trận bão

Cảnh mặt trời mọc trên biển đảo Cô Tô

Quang cảnh Cô Tô sau trận bão

Cảnh sinh hoạt và lao động trên đảo Cô Tô

II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN

1. Cảnh bão biển trên đảo Cô Tô
THẢO LUẬN NHÓM ĐÔI
-Tìm từ ngữ miêu tả sự dữ dội của trận bão.
Những từ ngữ nào cho thấy rõ nhất tác giả
có chủ ý miêu tả trận bão giống như một
trận chiến ? Biện pháp nghệ thuật đặc sắc ?

*Từ ngữ, hình ảnh: Chờ chúng tôi lọt vào trận
địa…rồi tăng hỏa lực…
- Cát bắn buốt, viên đạn, rát; gió liên thanh quạt
lia lịa, trời đất trắng mù mù, âm âm rền rền như
vua thủy…
- Gió giật cấp 11...rít, rú lên, ghê rợn;
- Nghệ thuật: sử dụng tính từ, động từ mạnh; so
sánh; miêu tả thủ pháp tăng tiến.
=> Cơn bão như trận chiến dữ dội, cho thấy sự đe
dọa và sức mạnh hủy diệt của nó.

2. Cảnh Cô Tô sau cơn bão
- Biển sau bão hiện lên như thế nào ? Nhận
xét về nghệ thuật miêu tả của nhà văn ?
* Hình ảnh
- Bầu trời – trong trẻo, sáng sủa, trong sáng
- Cây - xanh mượt
- Nước biển - lam biếc đậm đà
- Cát - vàng giòn
- Cá - càng thêm nặng mẻ cá giã đôi

* Nghệ thuật
- Dùng 1 loạt các tính từ, từ láy
- Phép ẩn dụ
- Sử dụng các từ ngữ chỉ mức độ ngày càng tăng:
thêm, hơn, càng, lại)

 Bức tranh thiên nhiên trên đảo Cô Tô sau
trận bão hiện lên tươi sáng, khoáng đạt, yên
ả, tinh khôi.

Cảm xúc, tình cảm của tác giả khi đứng trước
vẻ đẹp của biển đảo Cô Tô sau cơn bão ?
-Cảm xúc yêu mến hòn đảo như bất cứ người
chài nào đã từng đẻ ra và lớn lên theo mùa
sóng ở đây.
 Tác giả yêu mến, gần gũi và coi Cô Tô như
quê hương của mình.

3. Cảnh mặt trời mọc trên biển Cô Tô
- Đọc đoạn văn miêu tả cảnh mặt trời mọc.
Cảm nhận của em về nội dung và nghệ
thuật khi đọc đoạn văn đó ?

- Trước khi mặt trời mọc:
+ Chân trời, ngấn bể sạch như tấm kính
- Trong khi mặt trời mọc:
+ Nhú dần; Tròn trĩnh phúc hậu...
+ Quả trứng hồng hào thăm thẳm...
+ Y như một mâm lễ phẩm...
- Sau khi mặt trời mọc:
+ Một vài chiếc nhạn...
+ Một con hải âu...

* Nghệ thuật
- Hình ảnh so sánh độc đáo mới lạ.
 Khung cảnh rộng lớn, bao la, trong trẻo,
tinh khôi. Bức tranh đẹp rực rỡ, tráng lệ

4. Cảnh sinh hoạt và lao động trên đảo.

-Miêu tả cảnh sinh hoạt trên đảo, tác giả tập
trung tả hình ảnh nào?
-Từ những hoạt động trên đảo giúp em cảm
nhận cuộc sống nơi đây như thế nào?

*Cảnh bên giếng nước ngọt.
- Vị trí: Giữa đảo…. bao nhiêu người đến tắm,
múc, gánh; bao nhiêu ang, cong, thùng gỗ...
- Các thuyền mở nắp sạp chờ đổ nước chuẩn bị
ra khơi…
→ đông vui, giản dị, thanh bình; giếng nước là
trung tâm, là linh hồn của bức tranh Cô Tô.

-Hình ảnh kết thúc văn bản cho thấy tình cảm gì
ở tác giả?
* Hình ảnh chị Châu Hòa Mãn địu con: hình ảnh
so sánh nhiều tầng bậc:
+ Biển cả –mẹ hiền
+ Biển cho tôm cá – mẹ mớm thức ăn cho con
+ Người dân trên đảo – lũ con lành của biển
→Cuộc sống đông vui, giản dị, thanh bình và
hạnh phúc.

III. TỔNG KẾT

-Đoạn kí giúp em hiều gì về thiên nhiên và
con người trên đảo Cô Tô ?
-Em có nhận xét gì về cách quan sát và nghệ
thuật tả cảnh của tác giả ?

III. TỔNG KẾT
1. Nghệ thuật
- Ngôn ngữ tinh tế, gợi cảm, giàu cảm xúc.
- Cách so sánh táo bạo, bất ngờ, giàu trí tưởng
tượng.
2. Nội dung: Bài văn cho thấy vẻ đẹp độc đáo của
cảnh sắc thiên nhiên và con người lao động trên
vùng đảo Cô Tô.

Luyện tập
Trong Cô Tô, mặt trời lúc bình minh được ví
như lòng đỏ quả trứng thiên nhiên đầy đặn. Viết
đoạn văn (khoảng 5 – 7 câu) chỉ ra ý nghĩa của
hình ảnh so sánh đó (có thể liên hệ với cảnh miêu
tả mặt trời lúc bình minh của tác phẩm khác mà
em biết).

Vận dụng
Lựa chọn và hoàn thành một trong các nhiệm vụ sau:
+ Em hãy tưởng tượng và vẽ tranh về cảnh mặt trời mọc trên
biển?
+ Sưu tầm các bài văn, thơ viết về cảnh bình minh trên biển.
+ Sáng tác bài thơ ngắn về bình minh trên biển.

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT

Bài tập 1/SGK tr 113
a. – Quả trứng hồng hào, thăm thẳm và đường bệ: mặt trời
- mâm bạc, mâm bể: mặt biển
- cái chất bạc nén: màu sắc lấp lánh, ánh lên màu trắng
của sóng biển
b. Tác giả sử dụng nghệ thuật ẩn dụ
=> Tác dụng: làm nổi bật cảnh mặt trời mọc đẹp lung linh,
sinh động.

Bài tập 2/SGK tr 114: Chỉ ra và nêu tác dụng của
biện pháp tu từ:
a. So sánh: cát bắn vào má buốt như viên đạn…
=> Thể hiện sự dữ dội khốc liệt như trong một trận chiến.
b. Nhân hóa: gió bão “chờ”
=> Gió giống như người, biết điều khiển trận chiến, biết bày
binh bố trận.

Bài tập 3/SGK tr 114
Gợi ý:
- Sau trận bão, chân trời ngấn bể sạch như tấm kính lau
hết mây hết bụi
- chị Châu Hòa Mãn địu con, …dịu dàng yên tâm như
cái hình ảnh biển cả là mẹ hiền…

Bài tập 4/SGK tr 114:
Viết đoạn văn (5-7 câu) về một cảnh đẹp thiên nhiên
mà em đã thấy (hoặc đã được thăm quan) trong đó có
sử dụng biện pháp tu từ so sánh hoặc ẩn dụ.

Một ngày mới lại bắt đầu. Ông mặt trời thức dậy từ
phía đằng đông. Cánh đồng lúa rộng mênh mông. Hai
bên bờ, từng vạt cỏ xanh mướt. Những hạt sương
trong veo như hạt ngọc vẫn còn đọng trên lá. Tiếng
chim hót vang vọng khắp không gian. Chỉ một lúc,
nắng vàng đã chảy khắp cánh đồng…
. So sánh: Những hạt sương trong veo như hạt ngọc
vẫn còn đọng trên lá.
• Ẩn dụ: Chỉ một lúc, nắng vàng đã chảy khắp cánh
đồng.