CHUYÊN ĐỀ 1:
TẬP NGHIÊN CỨU VÀ VIẾT BÁO
CÁO
VỀ MỘT VẤN ĐỀ VĂN HỌC HIỆN
ĐẠI

CHUYÊN ĐỀ 1:
TẬP NGHIÊN CỨU VÀ VIẾT
BÁO CÁO VỀ MỘT VẤN ĐỀ
VĂN HỌC HIỆN ĐẠI

(DỰ ÁN THỰC HIỆN TẬP SAN
VẺ ĐẸP VĂN HỌC HIỆN ĐẠI VIỆT NAM
VÀ HỌP BÁO GIỚI THIỆU)

Mục tiêu bài học
Biết các yêu
cầu và cách
thức nghiên cứu
một vấn đề

Hiểu và vận dụng
được một ố hiểu biết
từ chuyên đề để đọc
hiểu và viết về văn
học hiện đại

Biết viết
một báo cáo
nghiên cứu
Biết thuyết trình
về một vấn đề
của văn học hiện
đại vừa tìm hiểu

NỘI DUNG
CHUYÊN ĐỀ 1

PHẦN THỨ NHẤT

TẬP NGHIÊN CỨU
MỘT VẤN ĐỀ VĂN
HỌC HIỆN ĐẠI

KHỞI ĐỘNG
1

N G U Y E N H O N G

2

X U A N D I E U

3
4

V I E T B A C
L U U Q U A N G V U

5

S O D O

6

N G U Y E N T U A N

7

N G U Y E N B I N H

TRÒ
CHƠI
GIẢI
Ô
CHỮ

1. Nhà văn hiện thực phê phán, tác giả của
Những ngày thơ ấu, Bỉ vỏ,…

NGUYÊN HỒNG

2. Nhà thơ được mệnh danh là ông hoàng
thơ tình.

XUÂN DIỆU

3. Bài thơ lục bát dài 150 câu của nhà thơ Tố Hữu, viết theo hình
thức đối đáp, thể hiện sự gắn bó nghĩa tình giữa nhân dân chiến
khu Việt Bắc và chiến sĩ cách mạng.

VIỆT BẮC

4. Nhà viết kịch, nhà thơ với những sáng tác
giàu tính triết lí, mang đậm cảm hứng thế sự.

LƯU QUANG VŨ

5. Tên một một tiểu thuyết của nhà văn Vũ Trọng Phụng, đăng
ở Hà Nội báo từ số 40 ngày 7/10/1936 và được in thành sách lần
đầu vào năm 1938.

SỐ ĐỎ

6. Nhà văn ghi dấn ấn với phong cách tài
hoa, uyên bác.

NGUYỄN TUÂN

7. Nhà thơ xuất hiện trong tập Ba đỉnh cao Thơ mới (TS.
Chu Văn Sơn), có xu hướng tìm về hồn quê dân tộc.

NGUYỄN BÍNH

HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

I. Tìm hiểu ngữ liệu tham khảo
1.HS thực hiện cá nhân, đọc
ngữ liệu Quá trình hiện đại
hoá văn học Việt Nam từ
đầu thế kỉ XX đến 1945, trả
lời các câu hỏi trong khi
đọc.
2.HS trao đổi cặp đôi kết quả.
3.GV đánh giá kết quả, điểm tính

Câu 1: 

Văn bản trên nghiên cứu về quá trình hiện đại hoá văn học Việt Nam từ
đầu thế kỉ XX đến năm 1945.
– Luận điểm 1: Quá trình hiện đại hoá văn học diễn ra trên mọi mặt, nhiều
phương diện.
+ Luận điểm 1.1: Quá trình hiện đại hoá thể hiện qua sự thay đổi quan niệm
về văn học.
+ Luận điểm 1.2: Quá trình hiện đại hoá thể hiện qua phương diện nội dung.
+ Luận điểm 1.3: Quá trình hiện đại hoá thể hiện qua phương diện hình thức
nghệ thuật.
– Luận điểm 2: Vai trò của chữ Quốc ngữ, báo chí và phong trào dịch thuật
trong việc hình thành nền văn xuôi Quốc ngữ.

Câu 2: 

Mục đích là giúp HS nhận ra việc vận dụng phương pháp nghiên cứu so sánh,
phân tích – tổng hợp trong bài viết.
– Phương pháp so sánh thể hiện ở việc so sánh đề tài yêu nước trong văn học
trung đại và trong Hải ngoại huyết thư nhằm cho thấy những đổi mới trong
phương diện nội dung – làm bật lên phương diện nội dung của quá trình hiện đại
hoá
văn học.
– Phương pháp phân tích – tổng hợp được sử dụng để phân tích các khía cạnh
của vấn đề (các biểu hiện của quá trình hiện đại hoá, những cơ sở của quá trình
hiện đại hoá), từ đó khái quát lên đặc điểm của tiến trình hiện đại hoá văn học
Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến năm 1945.

Câu 3: 

•- Văn học trung đại coi thiên nhiên là thước đo thẩm mĩ (dùng hình
ảnh ước lệ, tượng trưng là các hình ảnh thiên nhiên để miêu tả con
người), văn học hiện đại coi con người là thước đo thẩm mĩ, là
trung tâm của thế giới, dùng đặc điểm của con người để miêu tả
thiên nhiên.
•-  Văn học trung đại coi thời gian tuần hoàn, con người an nhàn
trong vòng tuần hoàn thời gian; văn học hiện đại coi thời gian tuyến
tính, con người lo âu, vội vã, bất an trước sự hữu hạn của thời gian.
•– Văn học trung đại không nói về con người cá nhân, chủ yếu nói
về vấn đề trọng đại, lớn lao của đất nước, xã hội, văn học hiện đại
đề cao cái tôi cá nhân, khẳng định nhận thức về sự tồn tại của cá
thể.
•– Văn học trung đại thể hiện tình cảm nhân đạo chủ yếu ở các bậc,
các đấng nhìn xuống thương xót cho “dân đen, con đỏ”, văn học
hiện đại đề cao tính dân chủ trong tình cảm nhân đạo, với việc
thương xót chính mình là một biểu hiện
•quan trọng.

Câu 4: 

•– Tính hiện đại bắt nguồn từ quá
trình hiện đại hoá, thoát li khỏi đặc
điểm sáng tác theo văn học trung
đại, đổi mới nền văn học theo
hướng văn học phương Tây nhằm
hội nhập với văn học thế giới.
•– Tính hiện đại thể hiện trên các
phương diện: quan niệm sáng tác,
nội dung, nghệ thuật.
•– Điều kiện quan trọng để làm nên
tính hiện đại đó là sự phát triển của
chữ Quốc ngữ, báo chí và dịch
thuật.

Câu 5: 
•Giúp HS ôn lại cách
trích dẫn tài liệu tham
khảo theo chuẩn APA,
HS đã được học ở lớp
11. Các tài liệu tham
khảo được sắp xếp theo
tên tác giả. Cấu trúc cú
pháp của tài liệu tham
khảo: Tên tác giả (năm
xuất bản). Tên tài liệu.
Nơi xuất bản: đơn vị
xuất bản.

Câu 6: 

•Giúp HS bước đầu khái quát một
số kinh nghiệm khi nghiên cứu
một vấn đề văn học hiện đại. HS tự
trả lời dựa trên các nhiệm vụ học
tập đã thực hiện phía trên.

II. Tìm hiểu cách thức nghiên cứu về một vấn đề văn học hiện đại

1.1 Khái niệm văn học hiện đại và văn học hiện đại Việt Nam
1. Văn học hiện đại và văn học hiện đại Việt Nam
Thời kì văn học Việt Nam từ đầu thế
kỉ XX đến nay
Văn học
hiện đại
Việt Nam

Thoát li khỏi hệ thống thi pháp văn học
trung đại
Đổi mới theo hình thức văn học
phương Tây để hoà nhập với văn học
thế giới

1.2 Một số đặc điểm của văn học hiện đại Việt Nam
HS thực hiện theo nhóm nhỏ (4 – 6 HS), thảo luận về vấn đề theo phân công như sau (thực
hiện ở nhà, đến lớp báo cáo sản phẩm):
– Nhóm 1: Đọc bảng đối sánh văn học trung đại – văn học hiện đại (SGK, trang 10) và tìm
một số ví dụ cho thấy đặc điểm hai giai đoạn văn học về phương diện quan niệm nghệ
thuật, đặc điểm sáng tác.
– Nhóm 2: Đọc bảng đối sánh văn học trung đại – văn học hiện đại (SGK, trang 10) và tìm
một số ví dụ cho thấy đặc điểm hai giai đoạn văn học về phương diện thể loại, mối quan hệ
giữa người sáng tác và người đọc.
– Nhóm 3: Đọc bảng đặc điểm từng thời kì, giai đoạn văn học Việt Nam hiện đại (SGK,
trang 11) và tìm một số ví dụ làm sáng tỏ đặc điểm văn học Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến
1945.
– Nhóm 4: Đọc bảng đặc điểm từng thời kì, giai đoạn văn học Việt Nam hiện đại (SGK,
trang 11) và tìm một số ví dụ làm sáng tỏ đặc điểm văn học Việt Nam từ năm 1945 đến đến
1975.
– Nhóm 5: Đọc bảng đặc điểm từng thời kì, giai đoạn văn học Việt Nam hiện đại (SGK,
trang 11) và tìm một số ví dụ làm sáng tỏ đặc điểm văn học Việt Nam sau năm 1975.

3. Quy trình nghiên cứu một vấn đề văn học hiện đại
Quy trình nghiên cứu
Thao tác cần làm
Bước 1: Xác định đề tài, Xác định đề tài, vấn đề cần nghiên
vấn đề cần nghiên cứu
cứu dựa vào các hướng nghiên cứu
được đề xuất trong SGK.
Bước 2: Thu thập tư liệu và – Thu thập hai nhóm tư liệu:
xác lập câu hỏi, giả thuyết 1) Các bài báo, tư liệu nghiên cứu
nghiên cứu
liên quan đến đề tài nghiên cứu; 2)
Ghi chú, nhận xét, suy nghĩ của bản
thân khi đọc tác phẩm liên quan đến
đề tài nghiên cứu.
– Xác định câu hỏi nghiên cứu, giả
thuyết nghiên cứu và dự kiến
phương án tìm hiểu, kiểm chứng giả
thuyết.

Lưu ý
Cân nhắc phạm vi đề tài, tránh đề tài quá rộng hoặc
quá hẹp, hay đề tài mơ hồ, thiếu cụ thể, khả thi.
– Sử dụng bảng thu thập tài liệu được gợi ý trong
SGK.
– Quan sát bảng xác định câu hỏi nghiên cứu, giả
thuyết nghiên cứu, dự kiến phương án tìm hiểu,
kiểm chứng giả thuyết trong SGK.

Bước 3: Lập hồ sơ nghiên Tập hợp phiếu ghi chép, đề cương Sử dụng mẫu kế hoạch nghiên cứu trong SGK.
cứu
nghiên cứu và kế hoạch nghiên cứu.
Bước 4: Đọc – xử lí tài liệu Đọc sâu tư liệu, kết hợp các phương Việc đọc hai nhóm tài liệu không nên tách bạch mà
để trả lời câu hỏi nghiên cứu pháp nghiên cứu cần thiết để kiểm xen kẽ, xuyên thấm vào nhau.
chứng giả thuyết nghiên cứu.

III. LUYỆN TẬP
1) HS thực hiện theo nhóm (phân
công theo dựa án), thảo luận xác
định vấn đề văn học hiện đại Việt
Nam cần tìm hiểu.

2) HS thực hiện theo nhóm (phân công theo dự án) làm tại
nhà, hoàn thiện hồ sơ nghiên cứu một vấn đề văn học hiện
đại Việt Nam.

PHẦN THỨ HAI

VIẾT BÀI BÁO CÁO
NGHIÊN CỨU MỘT
VẤN ĐỀ VĂN HỌC
HIỆN ĐẠI VIỆT NAM

KHỞI ĐỘNG
•Cá nhân HS đọc lướt Phần thứ hai
của chuyên đề (SGK, trang 16), xem
lại kế hoạch thực hiện dự án “Vẻ đẹp
văn học hiện đại Việt Nam” và trả lời
câu hỏi:
•– Kĩ năng chúng ta học trong Phần
thứ hai của chuyên đề là gì?
•– Kĩ năng này liên quan gì với Phần
thứ nhất của chuyên đề chúng ta đã
học?
•– Kĩ năng này sẽ giúp chúng ta thực
hiện dự án “Vẻ đẹp văn học hiện đại
Việt Nam” như thế nào?

+ Kĩ năng: Viết bài báo cáo hoàn
chỉnh nghiên cứu về một vấn đề văn
học hiện đại Việt Nam.
+ Kĩ năng viết báo cáo liên quan đến
phần 1 của chuyên đề:
++ Sắp xếp các nội dung vấn đề
nghiên cứu theo trình tự nhất định
++ Chuyển những nội dung đã tìm
hiểu, nghiên cứu thành bài viết hoàn
chỉnh, thuyết phục
++ Kĩ năng viết giúp chúng ta hoàn
thiện 2/3 dự án

HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

I. Phân tích ngữ liệu tham khảo

Câu
1: 

– Bài viết trên nghiên cứu đặc điểm cái đẹp
trong văn xuôi hư cấu của Thạch Lam.
– Trong bốn hướng nghiên cứu văn học hiện đại
đã học, đề tài của bài viết này thuộc hướng tìm
hiểu về tác giả văn học hiện đại.

Câu
2:  Câu hỏi nghiên cứu
Cái đẹp trong văn
xuôi hư cấu Thạch
Lam thể hiện như thế
nào?

Câu trả lời
Cái đẹp trong văn xuôi hư cấu
Thạch Lam thể hiện trong mĩ
cảm về con người cá nhân
(luận điểm 1), trong mối
tương quan với thế giới cảm
giác muôn màu (luận điểm 2).

Cái đẹp trong văn Cái đẹp gắn với sự chiếu sáng
xuôi hư cấu Thạch cảm giác từ bên trong, là một
Lam có ý nghĩa gì?
nét độc đáo trong cách nhìn
thế giới và con người của
Thạch Lam (phần kết luận).

Cách thức xác định, kiểm
chứng câu trả lời
Soi chiếu quan niệm về cái
đẹp, cái thẩm mĩ trong văn
chương Thạch Lam vào
những tác phẩm văn xuôi hư
cấu của ông, từ đó khái quát
lên các biểu hiện của cái đẹp.
So sánh Thạch Lam với các
nhà văn khác, khái quát ý
nghĩa, giá trị của cái đẹp
trong văn xuôi hư cấu Thạch
Lam dựa trên các biểu hiện
đã phân tích.

Câu 3: 
•– Hệ thống đề mục chặt chẽ, logic, đi từ cơ sở lí thuyết (mục 1), đến
phân tích, giải quyết vấn đề (mục 2, mục 3) và kết luận (mục 4).
•– Ở phần giải quyết vấn đề (mục 2 và mục 3), hai đề mục đồng đẳng
với nhau, không bao chứa lẫn nhau hoặc trùng ý với nhau. Cách đặt
nhan đề ở mục 2 và mục 3 cho thấy hai luận điểm chính của bài viết
và đồng thời cũng nhấn mạnh mối tương quan giữa hai luận điểm này.

Câu 4: 
•– Phương pháp phân tích – tổng hợp: phân tích các tác phẩm văn
xuôi hư cấu của Thạch Lam để cho thấy biểu hiện và giá trị của cái
đẹp.
•– Phương pháp so sánh: so sánh Thạch Lam với các nhà văn khác để
làm bật lên nét độc đáo trong nỗi băn khoăn về con người ở Thạch
Lam.

Câu 5: 
•Dựa vào kinh nghiệm và cách hiểu của bản thân, mỗi HS nêu ra kinh
nghiệm cho riêng mình. Chẳng hạn: cần làm rõ vấn đề và câu hỏi nghiên
cứu khi viết; cần phân tích các bằng chứng để làm sáng tỏ vấn đề cần
nghiên cứu,…

II. Những yêu cầu với bài báo cáo về một vấn đề văn học hiện đại

Nhóm hai HS đọc SGK, trang 19 – 20, tóm tắt những yêu
cầu với bài báo cáo về một vấn đề văn học hiện đại dựa
vào mẫu sau:
Những
yêu cầu
với bài
báo cáo
về một
vấn đề
văn học
hiện đại

Về nội dung

…

Về thể thức trình bày

…

Về bố cục

…

III. Quy trình viết bài báo cáo về một vấn đề văn học hiện đại

HS thực hiện nhóm 4, đọc SGK, trang 20 – 21, tóm tắt
quy trình viết dựa vào bảng sau:
Quy trình viết

Thao tác cần
làm
…

Điều cần lưu ý

…

…

Bước 3: Viết bài

…

…

Bước 4: Xem lại và chỉnh
sửa, rút kinh nghiệm.

…

…

Bước 1: Chuẩn bị trước khi
viết
Bước 2: Tìm ý và lập dàn ý

…

III. Luyện tập

•HS hoạt động theo nhóm (phân theo dự án),
thực hiện các nhiệm vụ sau:
•1) Xác định các thành tố giao tiếp khi thực hiện
bài viết (thuộc khuôn khổ dự án) bằng cách trả
lời các câu hỏi:
•–  Bài viết được sử dụng trong tình huống nào?
•– Mục đích viết là gì?
•– Đề tài bài viết là gì?
•– Người đọc là ai? Họ mong chờ thu nhận được
điều gì từ bài viết?
•– Chọn cách viết nào là phù hợp?
•2) Dựa vào nghiên cứu đã thực hiện, phác thảo
dàn ý cho bài báo cáo.
•3) Thực hiện ở nhà: Hoàn thiện bài báo cáo,
chuẩn bị cho bước tiếp theo của dự án.

PHẦN THỨ BA

THUYẾT TRÌNH VỀ
MỘT VẤN ĐỀ VĂN HỌC
HIỆN ĐẠI

KHỞI ĐỘNG

Cá nhân HS đọc lướt Phần thứ ba
của chuyên đề (SGK, trang 23 –
24), xem lại kế hoạch thực hiện dự
án “Vẻ đẹp của văn học hiện đại
Việt Nam” và trả lời câu hỏi:
– Kĩ năng chúng ta học trong Phần
thứ ba của chuyên đề là gì?
– Kĩ năng này liên quan gì với Phần
thứ nhất của chuyên đề chúng ta đã
học?
– Kĩ năng này sẽ giúp chúng ta thực
hiện dự án “Vẻ đẹp của văn học
hiện đại Việt Nam” như thế nào? 

- Kĩ năng: Thuyết trình 1 vấn đề
văn học
- Từ yêu thích một vấn đề văn
học, HS biết cách tìm hiểu, khám
phá, khai thác theo quy trình; sắp
xếp và viết theo dàn bài hợp lí;
trình bày, trao đổi bài nghiên cứu
trước tập thể

HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
I. Tìm hiểu cách thức thuyết trình về một vấn đề văn học hiện đại
1) Cá nhân HS xem lại quy
trình thuyết trình một vấn đề
văn học trung đại Việt Nam (đã
học năm lớp 11), nêu câu hỏi
với những phần chưa nắm rõ về
kĩ năng thuyết trình.
2) HS đọc SGK, trang 23, vẽ sơ
đồ thể hiện quy trình chuyển
hoá nội dung bài báo cáo thành
nội dung bài thuyết trình.

- Phần 1: Giới thiệu vấn đề văn
học hiện đại VN cần thuyết trình
- Phần 2: Triển khai những nội
dung trọng tâm theo hệ thống
các đề mục cần thuyết trình.
- Phần 3: Khẳng định những giá
trị quan trọng trong bài thuyết
trình và mong muốn của người
thuyết trình.

LUYỆN
TẬP

HS làm việc theo nhóm (phân công theo dự án), thực hiện các nhiệm vụ sau:

1) Xác định các thành tố giao tiếp khi thực hiện bài thuyết trình dựa
vào các câu hỏi sau:

 

2) Trình bày ý tưởng chuyển hoá nội dung bài viết thành bài nói
bằng cách:
+ Tóm tắt các ý chính của bài viết dưới dạng sơ đồ, gạch đầu
dòng, từ khoá.
+ Rút gọn nội dung các phần bài viết dưới dạng các cụm từ, các
từ khoá.
+ Chuẩn bị phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ hỗ trợ.
+ Chuẩn bị phần mở đầu và kết thúc lôi cuốn, hấp dẫn.
+ Dự kiến phần phản hồi (đặt câu hỏi, phản biện) của người nghe
và chuẩn bị câu trả lời.
3) Thực hiện ở nhà: hoàn thiện sản phẩm clip giới thiệu.

1. Thời gian thực hiện: 9h00' – 10h35' (tiết 3 và 4
buổi sáng).
2. Không gian: Lớp học, bàn ghế được sắp xếp, bài
trí lại để phù hợp với không gian họp báo. Chuẩn bị
một gian triển lãm sản phẩm tập san “Vẻ đẹp của văn
học hiện đại Việt Nam” ở phía trước phòng họp báo.

VẬN DỤNG
TỔ CHỨC BUỔI HỌP BÁO
“VẺ ĐẸP CỦA VĂN HỌC HIỆN ĐẠI VIỆT NAM”
1. Thời gian thực hiện: 9h00' –
10h35' (tiết 3 và 4 buổi sáng).
2. Không gian: Lớp học, bàn ghế được sắp
xếp, bài trí lại để phù hợp với không gian
họp báo. Chuẩn bị một gian triển lãm sản
phẩm tập san “Vẻ đẹp của văn học hiện đại
Việt Nam” ở phía trước phòng họp báo.

3. Tiến trình tổ chức:
Thời gian
8h45' -9h00'
9h00' -9h05'
9h05' -9h30'
9h30' -9h45'
9h45' 10h15'

Hoạt động
Đội lễ tân đón khách, ổn định chỗ ngồi cho
khách mời, cử toạ.
Người dẫn chương trình (MC) giới thiệu mở
đầu chương trình.
Tổ chức buổi toạ đàm kết hợp với chiếu clip
giới thiệu theo từng vấn đề.
Các tiết mục văn nghệ giữa giờ
Tiếp tục buổi toạ đàm

10h15'10h30' Phần trao đổi giữa khán giả và các khách mời

Phụ trách chính
Ban lễ tân, trưởng
ban tổ chức.
MC
MC, đại diện các ban
Đội văn nghệ
MC, đại diện các ban

MC, đại diện các
ban, khán giả
10h30'-10h35' Tổng biên tập (GV) tổng kết, tuyên bố bế mạc Tổng biên tập
buổi họp báo