Bài 4: QUÊ HƯƠNG YÊU DẤU
Việt Nam đất nước ta ơi
Mênh mông biển lúa đâu trời đẹp hơn
(Nguyễn Đình Thi)

XÁC ĐỊNH VẤN ĐỀ

Bài học nói về vẻ đẹp
của quê hương đất nước

Thơ lục bát

TRI THỨC NGỮ
VĂN

- Thơ lục bát (6 – 8) là thể thơ mà các dòng thơ được sắp
xếp thành từng cặp, một dòng sáu tiếng và một dòng tám
tiếng.
- Vần trong lục bát: Tiếng cuối của dòng sáu vần với
tiếng thứ sáu của dòng tám; tiếng cuối của dòng tám lại
vần với tiếng cuối của dòng sáu tiếp theo.

TRI THỨC NGỮ
Thơ lục bát
- Thanh điệu trong thơVĂN
lục bát: Trong dòng sáu và dòng tám, các
tiếng thứ sáu, thứ tám là thanh bằng, còn tiếng thứ tư là thanh trắc.
Riêng trong dòng tám, mặc dù tiếng thứ sáu và thứ tám đều là thanh
bằng nhưng nếu tiếng thứ sáu là thanh huyền thì tiếng thứ tám là
thanh ngang và ngược lại.
- Nhịp thơ trong lục bát: Thơ lục bát thường ngắt nhịp chẵn (2/2/2,
2/4, 4/4 ,…).

TRI THỨC NGỮ
VĂN

Lục bát biến thể
- Lục bát biến thể không hoàn toàn theo luật thơ
của lục bát thông thường, có sự biến đổi số tiếng
trong các dòng, biến đổi cách gieo vần, cách phối
thanh, cách ngắt nhịp,...

VĂN BẢN 1
CHÙM CA DAO VỀ
QUÊ HƯƠNG ĐẤT
NƯỚC

CHÙM CA DAO VỀ QUÊ HƯƠNG ĐẤT NƯỚC

I. TÌM HIỂU CHUNG

1. Đọc văn bản
2. Tìm hiểu từ ngữ khó

- Các địa danh ở Hà Nội
+ Trấn Võ
+ Thọ Xương
+ Yên Thái
+ Tây Hồ
- Các địa danh ở Lạng Sơn
+ Xứ Lạng
+ Sông Tam Cờ

- Các địa danh ở Huế
+ Đông Ba
+ Đập đá
+ Vĩ Dạ
+ Ngã Ba Sình

CHÙM CA DAO VỀ QUÊ HƯƠNG ĐẤT NƯỚC
Những địa danh ở Hà Nội

CHÙM CA DAO VỀ QUÊ HƯƠNG ĐẤT NƯỚC
Những địa danh ở Lạng sơn
núi thành Lạng

sông Tam Cờ

CHÙM CA DAO VỀ QUÊ HƯƠNG ĐẤT NƯỚC
Những địa danh ở Huế

CHÙM CA DAO VỀ QUÊ HƯƠNG ĐẤT NƯỚC
I. TÌM HIỂU CHUNG
II. TÌM HIỂU CHI TIẾT

1. Mỗi bài ca

dao có mấy
dòng?
Cách
phân bố số
tiếng trong các
dòng cho thấy
đặc điểm gì của
thơ lục bát?

Thảo luận

2. Trong cụm

từ mặt gương
Tây Hồ, tác giả
dân gian đã sử
dụng
biện
pháp tu từ
nào? Hãy nêu
tác dụng của
biện pháp tu từ
đó.

3. Nêu tình

cảm của em về
tình cảm tác giả
dân gian gửi
gắm trong lời
nhắn gửi: Ai ơi,
đứng lại mà
trông.

4. Hãy tìm

một số câu ca
dao có sử dụng
từ ai hoặc có lời
nhắn Ai ơi…

CHÙM CA DAO VỀ QUÊ HƯƠNG ĐẤT NƯỚC
1. Bài ca dao số 1

- Thể lục bát, 4 dòng. Các dòng 6 có 6 tiếng,
các dòng 8 có 8 tiếng;
- Cách gieo vần: đà – gà, xương – sương –
gương;…
Tiếng cuối của dòng 6 ở trên vần với tiếng
thứ sáu của dòng 8 ở dưới, tiếng cuối của
dòng 8 lại vần với tiếng cuối của dòng 6 tiếp
theo;
- Ngắt nhịp:
+ Gió đưa/ cành trúc/ la đà
Tiếng chuông Trấn Võ/ canh gà Thọ Xương
nhịp chẵn: 2/2/2; 2/4; 4/4;

CHÙM CA DAO VỀ QUÊ HƯƠNG ĐẤT NƯỚC
1. Bài ca dao số 1

- Biện pháp tu từ:
+ Ẩn dụ : mặt gương Tây Hồ vẻ
đẹp của Tây Hồ, nước trong vào
buổi sớm như sương (ẩn dụ - so
sánh ngầm) . Vẻ đẹp nên thơ vào
sáng sớm

CHÙM CA DAO VỀ QUÊ HƯƠNG ĐẤT NƯỚC
2. Bài ca dao số 2
- Thể lục bát, 4 dòng. Các dòng 6 có 6 tiếng, các
dòng 8 có 8 tiếng
- Cách gieo vần: xa – ba, trông – sông
Tiếng cuối của dòng 6 ở trên vần với tiếng thứ
sáu của dòng 8 ở dưới, tiếng cuối của dòng 8 lại
vần với tiếng cuối của dòng 6 tiếp theo;
- Ngắt nhịp:
+ Ai ơi/ đứng lại mà trông
Kìa thành núi Lạng/ kìa sông Tam Cờ
nhịp chẵn: 2/4; 4/4
- Lời nhắn gửi: Ai ơi, đứng lại mà trông Lời gọi,
nhắn gửi tha thiết hãy dừng lại mà xem vẻ đẹp
của xứ Lạng.

CHÙM CA DAO VỀ QUÊ HƯƠNG ĐẤT NƯỚC
3. Bài ca dao số 3

1. Hãy chỉ ra tính

chất biến thể của thể
thơ lục bát trong bài
ca dao 3 trên các
phương diện: số tiếng
trong mỗi dòng, cách
gieo vần, cách phối
hợp thanh điệu, v.v

Thảo luận

2. Bài ca dao 3 đã sử

dụng những từ ngữ, hình
ảnh nào để miêu tả thiên
nhiên xứ Huế? Những từ
ngữ, hình ảnh đó giúp
em hình dung như thế
nào về cảnh sông nước
nơi đây?

CHÙM CA DAO VỀ QUÊ HƯƠNG ĐẤT NƯỚC
3. Bài ca dao số 3
- Lục bát biến thể:
+ Tính chất lục bát: hai câu sau vẫn tuân theo quy luật
của lục bát thông thường;
+ Tính chất biến thể: hai dòng đầu:
Cả hai dòng đều có 8 tiếng (không phải lục bát, một dòng
6 tiếng, một dòng 8 tiếng);
Về thanh, tiếng thứ tám của dòng đầu tiên (đá) và tiếng
thứ sáu của dòng thứ hai (ngã) không phải thanh bằng
như quy luật mà là thanh trắc.
- Vẻ đẹp nên thơ nhưng trầm buồn của xứ Huế - Huế đẹp
với sông nước mênh mang, với những điệu hò mái nhì
mái đẩy thiết tha, lay động lòng người.

CHÙM CA DAO VỀ QUÊ HƯƠNG ĐẤT NƯỚC
I. TÌM HIỂU CHUNG
II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
III. TỔNG KẾT

1. Nghệ thuật: Thể thơ lục bát và lục bát biến thể, phù
hợp với việc tâm tình, bộc lộ tình cảm,
cụ thể ở đây là tình yêu quê hương đất
nước.
2. Nội dung: Chùm ca dao thể hiện tình yêu tha thiết và
lòng tự hào của tác giả dân gian đối với vẻ
đẹp của quê hương đất nước.

CHÙM CA DAO VỀ QUÊ HƯƠNG ĐẤT NƯỚC
I. TÌM HIỂU CHUNG
II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
III. TỔNG KẾT
IV. LUYỆN TẬP

1. Hãy đọc diễn cảm chùm ca dao.
2. Viết đoạn văn (từ 5 – 7 câu) nêu cảm
nghĩ của em về một danh lam
thắng cảnh của quê hương, đất
nước.

Học sinh tham khảo đoạn văn sau
Hồ Hoàn Kiếm là một danh thắng nổi tiếng của Hà Nội. Đó là những hàng liễu rủ
thướt tha, những nhành lộc vừng nghiêng nghiêng đổ hoa soi bóng dưới lòng hồ.
Giữa hồ có tháp Rùa, cạnh hồ có đền Ngọc Sơn có "Đài Nghiên Tháp Bút chưa
sờn"... Hình ảnh hồ Gươm lung linh giống như một tấm gương xinh đẹp giữa lòng
thành phố đã đi vào lòng nhiều người dân Hà Nội. Người dân Hà Nội sống ở khu
vực quanh hồ có thói quen ra đây tập thể dục vào sáng sớm, đặc biệt là vào mùa
hè. Họ gọi các khu phố nằm quanh hồ là Bờ Hồ. Không phải là hồ nước lớn nhất
trong Thủ đô, song với nguồn gốc đặc biệt, hồ Hoàn Kiếm đã gắn liền với cuộc
sống và tâm tư của nhiều người. Hồ có nhiều cảnh đẹp. Và hơn thế, hồ gắn với
huyền sử, là biểu tượng khát khao hòa bình (trả gươm cầm bút), đức văn tài võ trị
của dân tộc (thanh kiếm thiêng nơi đáy hồ và tháp bút viết lên trời xanh). Hồ
Gươm sẽ mãi sống trong tiềm thức mỗi người dân Thủ đô nói riêng và người dân
cả nước nói chung như một biểu tượng thiêng liêng về lịch sử và truyền thống văn
hóa dân tộc.

Cảm ơn các em.