ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH LÀO CAI
TRƯỜNG CAO ĐẲNG LÀO CAI

GIÁO TRÌNH
MÔN ĐUN: TRỒNG CÂY DƯỢC LIỆU
NGÀNH: NÔNG NGHIỆP CÔNG NGHỆ CAO
TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP
(Ban hành kèm theo Quyết định sô: /QĐ-CĐLC
ngày........tháng........năm.........

của Hiêu trưởng Trường Cao đẳng Lào Cai)

Lào Cai, năm 2023
1

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể
được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho mục đích về đào tạo và tham
khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh
doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.

2

LỜI GIỚI THIỆU
Trồng cây dược liệu cung cấp những kiến thức cơ bản về kỹ thuật trồng,
chăm sóc, thu hoạch và chế biến để học sinh có thể tham khảo, học tập vận
dụng vào trong công việc sản xuất dược liệu của gia đình hoặc của các cơ sở
sản xuất
Giáo trình này giúp các học sinh có được những kiến thức, kỹ năng cơ
bản về các khâu kỹ thuật làm đất, trồng, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh hại, thu
hoạch, chế biến và bảo quản một số loại dược liệu đang phổ biến hiện nay.
Bố cục của giáo trình mô đun gồm có 11 bài, trong mỗi bài bao gồm 2
phần: phần kiến thức lý thuyết và phần hướng dẫn thực hành.
Cấu trúc giáo trình được chia thành 11 bài:
Bài 1: Trồng cây
thảo quả Bài 2: Trồng cây
Actiso
Bài 3: Trồng cây
sâm Việt Nam
Bài 4. Trồng cây
đương quy Bài 5. Trồng cây
xuyên khung Bài 6. Trồng cây
địa hoàng Bài 7. Trồng cây
bạch truật Bài 8. Trồng cây
tam thất bắc Bài 9. Trồng cây
sa nhân tím Bài 10. Trồng
cây ba kích Bài 11. Trồng
cây cát cánh
Trong quá trình biên soạn dù đã cố gắng để tổng hợp và cập nhật nhiều
vấn đề, nhưng còn nhiều thiếu sót. Chúng tôi xin chân thành cảm ơn các ý kiến
đóng góp của các bạn đồng nghiệp, sinh viên và bạn đọc cho lần tái bản sau
được hoàn thiện.
Xin chân thành cảm ơn./.
TácChinh
giả
Dương Thị Thảo
3

MỤC LỤC

Contents
Bài 1. TRỒNG CÂY THẢO QUẢ................................................................................10
Phần 1: KIẾN THỨC LÝ THUYẾT .............................................................................10
1. Kỹ thuật trồng và chăm sóc .......................................................................................10
2. Thu hoạch, chế biến và bảo quản ..............................................................................14
1. Thu hoạch ...............................................................................................................14
2. Chế biến ..................................................................................................................14
3.Bảo quản .................................................................................................................15 Phần 2: HƯỚNG DẪN THỰC
HÀNH .........................................................................16
Bài 2. TRỒNG CÂY ACTISO .....................................................................................20
Phần 1: KIẾN THỨC LÝ THUYẾT .............................................................................20
3. Kỹ thuật trồng và chăm sóc .......................................................................................20
1. Chọn vùng trồng .....................................................................................................20
2. Giống ......................................................................................................................21
1.

Gieo bằng hạt.......................................................................................................21

2.

Cây mầm (cây giống được tách từ cây mẹ trồng năm trước) ..............................23

3. Thời vụ trồng ..........................................................................................................23
4. Đất trồng .................................................................................................................24
5. Phân bón .................................................................................................................24
6. Mật độ khoảng cách................................................................................................24
7. Kỹ thuật trồng.........................................................................................................24
8. Chăm sóc và quản lý đồng ruộng ...........................................................................25
9. Phòng trừ sâu bệnh .................................................................................................25
2. Thu hoạch, chế biến và bảo quản ..............................................................................27
1. Thu hoạch và chế biến ............................................................................................27
2.Bảo quản .................................................................................................................29 Phần 2: HƯỚNG DẪN THỰC
HÀNH .........................................................................29
Bài 3. TRỒNG CÂY SÂM VIỆT NAM .......................................................................32
Phần 1: KIẾN THỨC LÝ THUYẾT .............................................................................32
3. Kỹ thuật trồng và chăm sóc .......................................................................................32
1. Chọn vùng trồng .....................................................................................................32
2. Giống ......................................................................................................................33
1.

Cây giống gieo từ hạt...........................................................................................33

2.

Cây trồng từ đầu mầm .........................................................................................34
4

3. Thời vụ trồng ..........................................................................................................34
4. Đất trồng .................................................................................................................34
5. Phân bón .................................................................................................................35
6. Mật độ, khoảng cách...............................................................................................35
7. Kỹ thuật trồng.........................................................................................................35
8. Chăm sóc và quản lý đồng ruộng ...........................................................................36
9. Phòng trừ sâu, bệnh hại ..........................................................................................36
2. Thu hoạch, chế biến và bảo quản ..............................................................................37
1. Thu hoạch ...............................................................................................................37
2. Chế biến và bảo quản .............................................................................................38
Phần 2: HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH .........................................................................39
Bài 4. TRỒNG CÂY ĐƯƠNG QUY ............................................................................42
Phần 1: KIẾN THỨC LÝ THUYẾT .............................................................................42
3. Kỹ thuật trồng và chăm sóc .......................................................................................42
1. Chọn vùng trồng .....................................................................................................42
2. Giống: .....................................................................................................................43
3. Thời vụ trồng ..........................................................................................................44
4. Đất trồng .................................................................................................................45
5. Phân bón .................................................................................................................45
6. Mật độ, khoảng cách...............................................................................................45
7. Kỹ thuật trồng.........................................................................................................46
8. Chăm sóc và quản lý đồng ruộng ...........................................................................46
9. Phòng trừ sâu bệnh .................................................................................................47
2. Thu hoạch, chế biến và bảo quản ..............................................................................47
1. Thu hoạch ...............................................................................................................47
2. Chế biến ..................................................................................................................48
3. Bảo quản và vận chuyển.........................................................................................49
Phần 2: HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH .........................................................................49
Bài 5. TRỒNG CÂY XUYÊN KHUNG .......................................................................53
Phần 1: KIẾN THỨC LÝ THUYẾT .............................................................................53
3. Kỹ thuật trồng và chăm sóc .......................................................................................53
1. Chọn vùng trồng .....................................................................................................53
2. Giống ......................................................................................................................54
3. Thời vụ trồng ..........................................................................................................55
4. Đất trồng .................................................................................................................55
5. Phân bón .................................................................................................................55
5

6. Mật độ, khoảng cách...............................................................................................56
7. Kỹ thuật trồng.........................................................................................................56
8. Chăm sóc và quản lý ruộng trồng...........................................................................56
9. Phòng trừ sâu bệnh .................................................................................................57
2. Thu hoạch, chế biến, bảo quản ..................................................................................57
1. Thu hoạch ...............................................................................................................57
2. Chế biến ..................................................................................................................58
3.Bảo quản .................................................................................................................58 Phần 2: HƯỚNG DẪN THỰC
HÀNH .........................................................................59
Bài 6. TRỒNG CÂY ĐỊA HOÀNG..............................................................................63
Phần 1: KIẾN THỨC LÝ THUYẾT .............................................................................63
3. Kỹ thuật trồng và chăm sóc .......................................................................................63
1. Chọn vùng trồng .....................................................................................................63
2. Giống ......................................................................................................................64
3. Thời vụ trồng ..........................................................................................................64
4. Đất trồng .................................................................................................................65
5. Phân bón .................................................................................................................65
6. Mật độ, khoảng cách...............................................................................................65
7. Kỹ thuật trồng.........................................................................................................66
8. Chăm sóc và quản lý đồng ruộng ...........................................................................66
9. Phòng trừ sâu, bệnh hại ..........................................................................................66
2. Thu hoạch, chế biến và bảo quản ..............................................................................67
1. Thu hoạch ...............................................................................................................67
2.Chế biến ...........................................................68 Phần 2: HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH
.........................................................................69
Bài 7. TRỒNG CÂY BẠCH TRUẬT ...........................................................................73
Phần 1: KIẾN THỨC LÝ THUYẾT .............................................................................73
3. Kỹ thuật trồng và chăm sóc .......................................................................................73
1. Chọn vùng trồng .....................................................................................................73
2. Giống ......................................................................................................................75
3. Thời vụ trồng ..........................................................................................................75
4. Đất trồng .................................................................................................................75
5. Phân bón .................................................................................................................75
6. Mật độ, khoảng cách...............................................................................................76
7. Kỹ thuật trồng.........................................................................................................76
8. Chăm sóc và quản lý đồng ruộng ...........................................................................76
6

1.9. Phòng trừ sâu bệnh .................................................................................................77
2. Thu hoạch, chế biến và bảo quản...........................................................................77
1. Thu hoạch ...............................................................................................................77
2. Chế biến ..................................................................................................................78
3.Bảo quản .................................................................................................................78 Phần 2: HƯỚNG DẪN THỰC
HÀNH .........................................................................79
Bài 8. TRỒNG CÂY TAM THẤT BẮC.......................................................................83
Phần 1: KIẾN THỨC LÝ THUYẾT .............................................................................83
3. Chọn vùng trồng ........................................................................................................83
4. Giống và kỹ thuật nhân giống ...................................................................................83
5. Thời vụ trồng và kỹ thuật làm đất .............................................................................84
6. Lượng giống và tiêu chuẩn cây giống .......................................................................84
7. Kỹ thuật chăm sóc .....................................................................................................84
8. Phòng trừ một số sâu, bệnh hại .................................................................................85
9. Thu hoạch, sơ chế ......................................................................................................86
Phần 2: HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH .........................................................................86
Bài 9. TRỒNG CÂY SA NHÂN TÍM ..........................................................................89
Phần 1: KIẾN THỨC LÝ THUYẾT .............................................................................89
10.Kỹ thuật trồng và chăm sóc .......................................................................................89
1. Chọn vùng trồng .....................................................................................................89
2. Giống ......................................................................................................................90
3. Thời vụ trồng ..........................................................................................................91
4. Đất trồng .................................................................................................................92
5. Phân bón .................................................................................................................92
6. Mật độ, khoảng cách...............................................................................................92
7. Kỹ thuật trồng.........................................................................................................92
8. Chăm sóc và quản lý đồng ruộng ...........................................................................93
9. Phòng trừ sâu, bệnh hại ..........................................................................................95
10. Thu hoạch ...............................................................................................................95
11. Chế biến ..................................................................................................................96
12.Bảo quản .................................................................................................................96 Phần 2: HƯỚNG DẪN THỰC
HÀNH .........................................................................97
Bài 10. TRỒNG CÂY BA KÍCH ................................................................................100
Phần 1: KIẾN THỨC LÝ THUYẾT ...........................................................................100
11. Kỹ thuật trồng và chăm sóc ..................................................................................100
1. Chọn vùng trồng ...................................................................................................100
7

2. Giống ....................................................................................................................101
3. Thời vụ trồng ........................................................................................................102
4. Đất trồng ...............................................................................................................102
5. Phân bón ...............................................................................................................103
6. Mật độ, khoảng cách.............................................................................................103
7. Kỹ thuật trồng.......................................................................................................103
8. Chăm sóc và quản lý đồng ruộng .........................................................................103
9. Phòng trừ sâu, bệnh hại ........................................................................................104
10. Thu hoạch .............................................................................................................104
11. Chế biến ................................................................................................................105
12.Bảo quản ...............................................................................................................105 Phần 2: HƯỚNG DẪN THỰC
HÀNH .......................................................................106
Bài 11. TRỒNG CÂY CÁT CÁNH ............................................................................110
Phần 1: KIẾN THỨC LÝ THUYẾT ...........................................................................110
1. Kỹ thuật trồng và chăm sóc .....................................................................................110
1. Chọn vùng trồng ...................................................................................................110
2. Giống ....................................................................................................................111
3. Thời vụ trồng ........................................................................................................112
4. Đất trồng ...............................................................................................................112
5. Phân bón ...............................................................................................................113
6. Mật độ, khoảng cách.............................................................................................114
7. Kỹ thuật trồng.......................................................................................................114
8. Chăm sóc và quản lý đồng ruộng .........................................................................114
9. Phòng trừ sâu, bệnh hại ........................................................................................116
10. Thu hoạch .............................................................................................................116
11. Chế biến ................................................................................................................117
12.Bảo quản ...............................................................................................................117 Phần 2: HƯỚNG DẪN THỰC
HÀNH .......................................................................118
TÀI LIỆU THAM KHẢO ...........................................................................................122

8

GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN
Tên mô đun: Trồng cây dược liệu
Mã môn học: MĐ 19
Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai
trò của môn học:
-Vị trí: Mô đun trồng cây dược liệu được bố trí giảng dạy sau các môn
học nông nghiệp hữu cơ, giá thể và dinh dưỡng cây trồng, côn trùng và bệnh
cây đại cương, phương pháp tưới tiêu.
-Tính chất: Mô đun trồng cây dược liệu là mô đun chuyên môn bắt
buộc của chương trình đào tạo ngành nông nghiệp công nghệ cao.
-Ý nghĩa và vai trò của môn học: Mô đun trồng cây dược liệu trang bị
cho người học những kiến thức về kỹ thuật trồng, chăm sóc, thu hái và bảo quản
một số loại cây dược liệu trong sản xuất nông nghiệp.
Mục tiêu của mô đun: Sau khi học xong mô đun trồng cây dược liệu,
người học có khả năng:
*Về kiến thức: Trình bày được quy trình kỹ thuật trồng, chăm sóc,
thu hoạch, chế biến và bảo quản của một số cây dược liệu chính.
* Về kỹ năng:
+ Lựa chọn được giống, trồng, chăm sóc một số loài cây một số cây dược
liệu đảm bảo yêu cầu kỹ thuật.
+ Thực hiện được các biện pháp kỹ thuật thu hoạch, sơ chế và bảo quản
sản phẩm một số loài cây dược liệu
* Về năng lực tự chủ và trách nhiệm:
+ Thể hiện được ý thức tự giác trong học tập
+ Có ý thức bảo tồn và phát triển đa dạng cây dược liệu ở nước ta.
+ Yêu thích nghề nghiệp có liên quan đến cây dược liệu
+ Đảm bảo tính tỉ mỉ, chính xác, cẩn thận, khoa học
+ Đánh giá hoạt động của nhóm và kết quả thực hiện.
+ Cẩn thận, chính xác, tiết kiệm vật tư, vệ sinh an toàn lao động và bảo vệ
môi trường.

9

Bài 1. TRỒNG CÂY THẢO QUẢ
Giới thiệu:
Là bài đầu tiên trong mô đun trồng cây dược liệu, nhằm giới thiệu cho
học sinh một số kiến thức cơ bản về chọn vùng trồng, giống và kỹ thuật trồng và
chăm sóc thảo quả từ đó thực hiện được kỹ thuật thu hoạch, chế biến và bảo
quản Thảo quả, đảm bảo yêu cầu kỹ thuật, an toàn, vệ sinh, tiết kiệm.
Mục tiêu:
- Trình bày được kỹ thuật trồng và chăm sóc cây Thảo quả
-Thực hiện được kỹ thuật thu hoạch, chế biến và bảo quản Thảo quả,
đảm bảo yêu cầu kỹ thuật, an toàn, vệ sinh, tiết kiệm.
- Rèn luyện tính cẩn thận, chịu khó, tỷ mỷ.
Phần 1: KIẾN THỨC LÝ THUYẾT
Nội dung chính:
1. Kỹ thuật trồng và chăm sóc
1. Chọn vùng trồng
Cây thảo quả có tên khoa học: Amomum aromaticum Roxb. Họ
gừng:
Zingiberaceae
thân

Quả

Hình 1.1. Cây Thảo quả

Thảo quả là cây nhiều năm có thể cao tới 2-3m , thân rễ mọc ngang nên
tạo thành những bụi lớn đường kính tới 2,5 - 4m. Lá mọc so le, có cuống ngắn
gần như không cuống, bẹ lá có khía dọc, phiến lá dài tới 70cm, rộng 20cm (hoặc
hơn), nhẵn, mặt trên mầu lục sẫm, mặt dưới mầu nhạt hơn. Cụm hoa dạng bông
mọc từ gốc dài từ 12 -20cm. Hoa mầu đỏ nhạt, to. Quả hình trứng mầu đỏ
sẫm, đường kính 2-3 cm chia 3 ô, mỗi ô chứa nhiều hạt, hạt có áo hạt rất
thơm.Cây ra hoa tháng 5 -7, ra quả tháng 8 -12.
10

Chọn vùng trồng Thảo quả ở vùng núi cao trên 1400m có khí hậu mát
quanh năm, nhiệt độ trung bình năm không quá 250C. Đất trồng Thảo quả
phải là đất dưới tán rừng cây gỗ, độ che phủ 40-70%, đất ẩm nhiều mùn.
Thảo quả là loài thực vật phân bố ở ấn Độ, Nepal, Nam Trung Quốc, Lào,
Campuchia và Việt Nam. ở nước ta, Thảo quả có ở vùng núi cao lạnh, dưới tán
rừng đất ẩm nhiều mùn Hà Giang, Lào Cai, Lai Châu. Nhân dân đã đưa Thảo
quả vào trồng dưới tán rừng cây to vùng núi cao có thời gian lạnh và mây mù
kéo dài.
Thảo quả là cây ưa bóng, ưa ẩm và chịu lạnh. Cây phát triển tốt trên đất
mùn alít núi cao có khí hậu lạnh, nhiệt độ bình quân không lớn hơn 20oC, có
trên 5 tháng nhiệt độ dưới 15oC, dưới tán rừng được che bóng từ 40 - 70%, độ
ẩm cao (> 85%), số tháng có sương mù cao (> 7 tháng).
Thảo quả là cây đặc biệt ưa bóng, ưa ẩm nên chỉ có thể trồng được dưới
tán rừng, có độ tàn che 40 - 60%, ở độ cao 1.300 - 2.200 m. Rừng ở nơi trồng
thảo quả có khí hậu ẩm mát quanh năm, nhiệt độ trung bình năm 13 - 15,3oC,
thường xuyên có sương mù, lượng mưa 3.500 - 3.800 mm / năm, độ ẩm không
khí trung bình từ 90% đến bão hoà.
2.

Giống

1.
Cây giống do tách mầm
Hàng năm thu hoạch thảo quả từ tháng 5 - tháng10. Tháng 10 – tháng 11
làm vệ sinh đồng ruộng. Những khóm Thảo quả lớn, đường kính khóm tới 34m, tiến hành tỉa bớt cây làm giống cho sản xuất, đào rộng tách mầm không quá
50% khóm, sau khi đào tách mầm, lấy những mầm bánh tẻ, cắt bỏ rễ và phiến
lá, có thể giâm giống hoặc đem trồng ngay.
Đất để giâm giống chuẩn bị kỹ, đất tơi đủ ẩm, rạch hàng sau khoảng
15cm, hàng cách hàng 30cm. Cây giống đặt trên hàng cách nhau 2cm lấp gốc
và tưới ẩm, vườn giống phải dưới tán rừng được che bóng trên 60%.
Tiêu chuẩn cây mầm cho sản xuất: Cây giống mập, bẹ dài khỏe, không có
triệu chứng sâu bệnh, độ dài cây mầm từ 35-45cm.

Hình 1.2: Cây giống thảo
quả
11

1.2.2. Cây giống từ hạt
Chọn cây mẹ phát triển tốt, không có dấu hiệu sâu bệnh, chùm quả to đ