Tiết 9 - Bài 5:
CUỘC XUNG ĐỘT NAM – BẮC TRIỀU
VÀ TRỊNH – NGUYỄN
3. Xung đột Trịnh – Nguyễn
a. Nguyên nhân bùng nổ

1533-1592: Cuộc chiến tranh phe phái giữa nhà Mạc (Bắc
triều) và phái khôi phục nhà Lê do Nguyễn Kim lãnh đạo
(Nam triều) đã diễn ra gay gắt, khiến đất nước bị chia cắt và
tàn phá. Sau này tuy cuộc chiến Nam-Bắc triều kết thúc,
nhưng mâu thuẫn quyền lực giữa họ Trịnh và Nguyễn vẫn âm
ỉ, đỉnh điểm là năm 1627 chúa Trịnh nổ súng đánh vào Thuận
Hóa - khởi đầu cuộc xung đột Trịnh - Nguyễn chia cắt đất
nước thành Đàng Trong và Đàng Ngoài

HĐ cặp đôi (3') – Đọc thông tin mục a, tư liệu 2
thực hiện yêu cầu: Hãy giải thích nguyên nhân
dẫn đến cuộc xung đột Trịnh - Nguyễn.

- 1545 Nguyễn Kim qua đời, con rể là Trịnh
Kiểm lên nắm binh quyền.
Hỏi: Đọc thông tin SGK –T25, nêu hiểu biết của em về Trịnh Kiểm?

- Là người từng theo Nguyễn Kim (cha vợ) đánh dẹp
nhà Mạc, lập được nhiều chiến công, được trao binh
quyền…

Thuận Hóa

Quảng Nam

Sau khi Trịnh Kiểm lên nắm
quyền, con cả của Nguyễn Kim
là Nguyễn Uông được phong là
Lãng Quận công, em trai Nguyễn
Uông là Nguyễn Hoàng được
phong Thái uý Đoạn Quận Công
trấn thủ Thuận Hóa, Quảng Nam.
Trịnh Kiểm lo sợ họ Nguyễn
tranh mất quyền mình nên đã đầu
độc giết chết Nguyễn Uông.
Trước tình thế đó Nguyễn Hoàng
đã từng bước gây dựng thế lực
cho dòng họ mình, đến đời con là
Nguyễn Phúc Nguyên thì chính
thức công khai đối địch với họ
5
Trịnh.

- Nguyễn Hoàng xin vào trấn thủ Thuận Hoá
(Quảng Nam) và qua đời.
- Nguyễn Phúc Nguyên (con cả của Nguyễn
Hoàng) lên thay dần cắt đứt quan hệ lệ thuộc vào
họ Trịnh.
- 1627 xung đột Trịnh – Nguyễn bùng nổ.

Tranh vẽ hình
5.3 phủ chúa
Trịnh thế kỉ
XVII phản ánh
thêm điều gì về
tình hình vua
Lê, chúa Trịnh
ở Đàng Ngoài?
Phủ chúa Trịnh
( tranh vẽ thế kỉ XVII )

Bức tranh mô phỏng cảnh chúa
Trịnh thiết triều. Thời kì
này, phủ chúa cũng hình
thành hệ thống các quan
văn, quan võ chuyên cùng
chúa bàn bạc các chủ
trương, chính sách lớn
của Nhà nước và chỉ đạo
thực hiện mọi công việc
lớn nhỏ của đất nước,
chúa Trịnh nắm thực
quyền còn vua Lê chỉ còn

Phủ chúa Trịnh
( tranh vẽ thế kỉ XVII )

Theo dõi tư liệu 2 và trả lời câu hỏi: Vì sao họ
Nguyễn tuyên bố chống lại họ Trịnh?
- Hai dòng họ Trịnh – Nguyễnđều mượn danh vua Lê để tiêu diệt
lẫn nhau:
+ Họ Trịnh bắt họ Nguyễn phải nộp thuế đều đặn và phải thần
phục triều đình Trung ương, trong khi thực quyền lại nằm trong
tay họ Trịnh
+ Họ Nguyễn tuyên bố chống lại, mong tiêu diệt họ Trịnh để khôi
phục quyền lợi cho họ Lê
=> Mâu thuẫn giữa hai dòng họ dần được bộc lộ và ngày càng trở
nên gay gắt. Cuộc chiến tranh giữa hai thế lực Trịnh – Nguyễn
bùng nổ và kéo dài trong gần nửa thế kỉ (1627 – 1672).

b. Hệ quả
HĐ cá nhân (3') – Đọc
thông tin mục b, quan
sát lược đồ hình 5.2
trang 24,26 thực hiện
yêu cầu: Hãy nêu hệ
quả của cuộc xung đột
Trịnh - Nguyễn?

- Hai thế lực Trịnh – Nguyễn trải qua 7
lần giao chiến, cuốn cả nước vào vòng
binh đao. Cuối cùng lấy sông Gianh
(Quảng Bình) làm ranh giới.
+ Đàng Ngoài (từ sông Gianh trở ra Bắc):
Trịnh Tùng xây dựng vương phủ bên cạnh
triều đình vua Lê => hình thành cục diện
“vua Lê – chúa Trịnh”
+ Đàng Trong (từ sông Gianh trở vào
Nam): con cháu họ Nguyễn nối nhau cầm
quyền gọi là “chúa Nguyễn”
- Lũy Thầy ở phía Nam như một bức
tường thành vững chắc ngăn đôi đất nước.

Đàng Ngoài

Sông Gianh

Đàng
Trong

- Đất nước bị chia cắt Đàng Trong - Đàng Ngoài,
gây đau thương, ảnh hưởng đến sự phát
triển của quốc gia – dân tộc.

H: Dựa vào mục “Em có biết” trả lời câu hỏi:
Em biết gì về Luỹ Thầy?
Là thành luỹ kiên cố giúp
chúa Nguyễn chống lại các
cuộc tấn công của chúa Trịnh.

Sông Gianh là nơi ngăn cách giữa Đàng Trong – Đàng Ngoài
14

Hỏi: Nêu ý kiến của em về tính chất của các cuộc
chiến tranh Nam - Bắc triều và Trịnh - Nguyễn?

Là các cuộc chiến tranh phi nghĩa tranh giành
quyền lực. Đây là nét đen tối trong bức tranh lịch
sử nửa sau thế kỉ XVIII của nước ta.

15

LUYỆN TẬP

16

Tại sao đến đầu thế kỉ XVI nhà Lê bắt đầu suy thoái?

A. Vua quan ăn chơi sa đọa.

B. Nội bộ giai cấp thống
trị giành quyền lực.

C. Quan lại địa phương hà
hiếp, vơ vét của dân.

D. Tất cả đều đúng.

Năm 1533, ai là người chạy vào Thanh Hóa, lập một người dòng
dõi nhà Lê lên làm vua, lấy danh nghĩa “phù Lê diệt Mạc”?
A. Lê Chiêu Thống.
C. Nguyễn Kim.

B. Nguyễn Hoàng.
D. Trịnh Kiểm.

Chiến tranh Nam – Bắc triều diễn ra giữa các thế lực
phong kiến nào?

A. Nhà Mạc với nhà Nguyễn.    

C. Nhà Lê với nhà Nguyễn.

B. Nhà Mạc với nhà Lê.
D. Nhà Trịnh với nhà Mạc..

Cuộc xung đột Nam – Bắc triều kết thúc, quyền lực của vua
Lê như thế nào?
A. Mất hết quyền lực.

B. Vẫn nắm truyền thống trị.

C. Quyền lực bị suy yếu.

D. Vẫn nắm quyền nhưng phải
dựa vào chúa Trịnh.

Chiến tranh Trịnh – Nguyễn kết thúc với kết quả như thế nào?
A. Chiến thắng thuộc về họ
Trịnh, họ Nguyễn bị lật đổ.
C. Hai bên không phân thắng
bại, lấy sông Gianh làm ranh
giới phân chia đất nước làm
hai đàng.

B. Chiến thắng thuộc về họ
Nguyễn, họ Trịnh bị lật đổ.
   D. Hai thế lực phong kiến
Trịnh và Nguyễn lần lượt bị
nhà Tây Sơn đánh bại.

? Hãy lập và hoàn thành bảng hệ thống (theo gợi ý dưới đây)
về các cuộc xung đột Nam – Bắc triều và Trịnh – Nguyễn.
Nội dung

Xung đột Nam - Bắc Triều

Xung đột Trịnh - Nguyễn

Người đứng đầu

 

 

Nguyên nhân

 

 

Thời gian

 

 

Hệ quả

 

 

Nội dung

Xung đột Nam - Bắc Triều

Xung đột Trịnh - Nguyễn

Người
đứng đầu
Nguyên
nhân

 

Thời gian

 

Hệ quả

 

 

Hướng dẫn học bài
- Học bài, trả lời câu hỏi ở phần vận dụng.
- Soạn bài 6: Công cuộc khai thác vùng đất phía Nam từ
thế kỉ XVI đến thế kỉ XVIII.
+ Khái quát công cuộc khai phá vùng đất phía Nam trong
các thế kỉ XVI đến thế kỉ XVIII.
+ Quá trình thực thi chủ quyền đối với hai quần đảo
Trường Sa và Hoàng Sa của các chúa Nguyễn.
24