BÀI 19
TỪ TRƯỜNG

NỘI DUNG BÀI HỌC
01

02

TỪ TRƯỜNG

TỪ PHỔ

04

TỪ TRƯỜNG TRÁI
ĐẤT

03
ĐƯỜNG SỨC
TỪ

05
LA BÀN

NAM CHÂM
ĐẶC ĐIỂM

TƯƠNG TÁC
GIỮA HAI NAM
CHÂM

LỰC TỪ

TỪ TRƯỜNG

Thí nghiệm:

A

- Đóng khoá K, kim nam châm bị lệch khỏi phương Bắc - Nam
địa lí
- Mở khoá K, kim nam châm trở về vị trí ban đầu.

NG
Ờ
Ư
R
TỪ T

A

Thí nghiệm hình 19.1 được gọi là
TN Ơ-xtet. Thí nghiệm của Ơ-xtet về sự
liên hệ giữa điện và từ vào năm 1820 đã
mở đầu cho bước phát triển mới của
điện từ học thế kỷ XIX và XX. Thí
nghiệm của Oersted là cơ sở cho sự ra
đời của động cơ điện

Hans Christian Oersted
(1777 – 1851)

TỪ TRƯỜNG LÀ GÌ?
TỪ TRƯỜNG LÀ VÙNG KHÔNG GIAN BAO QUANH
NAM CHÂM HOẶC DÂY DẪN CÓ DÒNG ĐIỆN

KIM NAM CHÂM

DÙNG

KIM

NAM

CHÂM

ĐỂ

PHÁT

HIỆN SỰ TỒN TẠI
CỦA TỪ TRƯỜNG

NAM CHÂM
(K)
EM ĐÃ BIẾT

- Nam châm là vật có từ tính;
tương tác giữa 2 nam châm
- KNC để tự do luôn chỉ
hướng Bắc - Nam
- KNC đặt gần nam châm sẽ
lệch theo hướng xác định

(W)

EM MUỐN BIẾT

(L)

EM ĐÃ HỌC
ĐƯỢC

Lực từ: Lục tác dụng của NC
lên các vật liệu từ và các NC
khác
- Đặt KNC xung quanh NC - Từ trường: Không gian bao
quanh một NC hoặc dây dẫn
tại sao KNC nằm theo các
mang dòng điện
hướng khac nhau?
- Dùng KNC phát hiện sự tồn
tại của từ trường

- Môi trường xung quanh
nam châm có tính chất gì?

Từ trường thường được phát hiện ở khu vực:

Lân cận các đường dây cao thế, cột thu lôi.

Từ trường thường được phát hiện ở khu vực:

- Các dây tiếp đất của các
thiết bị điện..

- Khu vực xung quanh thiết bị điện
đang vận hành: màn hình máy vi
tính, đồng hồ điện, máy sấy tóc, điện
thoại di động….

BÀI 19: TỪ TRƯỜNG
(Tiếp)

Câu 1: Lực từ xuất hiện trong những trường hợp
nào sau đây ?
A. Đặt 2 nam châm gần nhau
B. Đặt 1 nam châm gần thanh sắt
C. Đặt 1 kim nam châm lại gần một dây dẫn có
dòng điện chạy qua
D. Cả 3 trường hợp A, B, C

Câu 2: Từ trường không tồn tại ở đâu ?
A. Xung quanh nam châm
B. Xung quanh dòng điện
C. Xung quanh điện tích đứng yên
D. Xung quanh kim nam châm

Câu 3: Giả sử có một dây dẫn điện chạy qua
nhà. Nếu không dùng dụng cụ đo điện, có
cách nào để phát hiện trong dây dẫn có
dòng điện chạy qua hay không ?
Dùng nam châm thử
(kim nam châm)

HOẠT ĐỘNG NHÓM
THÍ NGHIỆM TỪ PHỔ CỦA NAM CHÂM

PHIẾU HỌC TẬP
Câu

Nội dung

Trả lời

1

Các mạt sắt xung quanh nam
châm được sắp xếp thành những
đường như thế nào?

Đường cong nối từ cực
này sang cực kia của
nam châm

2

Ở vùng nào các đường mạt sắt Ở vùng gần 2 cực của
sắp xếp dày, vùng nào sắp xếp nam châm các đường
thưa?
mạt sắt sắp xếp dày; xa 2
cực đường mạt sắt sắp
xếp thưa.

TỪ PHỔ CỦA NAM CHÂM

KĨ THUẬT PHÒNG TRANH
Các nhóm thảo luận trong vòng 5 phút theo các yêu cầu sau
Yêu cầu

Nội dung

 1
 2

 Dùng bút tô dọc theo các đường mạt sắt trên tấm nhựa  ĐƯỜNG SỨC
TỪ
 Đăt 1 KNC trên 1 đường sức từ và di chuyển

 3

 Nhận xét về sự định hướng của KNC khi di chuyển

4

Đánh dấu mũi tên tại vị trí đặt KNC theo chiều từ cực Nam đến cực Bắc của
KNC
Vẽ lại nam châm thẳng , các đường sức từ và chiều của đường sức từ vào
giấy A3 và dán lên bảng

5

KĨ THUẬT PHÒNG TRANH

- Các nhóm treo “tranh” của nhóm mình
lên vị trí của nhóm.
- Học sinh tham gia xem triển lãm tranh,
mỗi học sinh có nhận xét riêng đánh giá
về các “tranh” đã được xem trong “triển
lãm”.

KĨ THUẬT PHÒNG TRANH
Các nhóm thảo luận trong vòng 5 phút theo các yêu cầu sau
Yêu cầu

Nội dung

 1
 2

 Dùng bút tô dọc theo các đường mạt sắt trên tấm nhựa  ĐƯỜNG SỨC
TỪ
 Đặt 1 KNC trên 1 đường sức từ và di chuyển

 3

 Nhận xét về sự định hướng của KNC khi di chuyển

4

Đánh dấu mũi tên tại vị trí đặt KNC theo chiều từ cực Nam đến cực Bắc của
KNC
Vẽ lại nam châm thẳng, các đường sức từ và chiều của đường sức từ vào
giấy A3 và dán lên bảng

5

Trong từ trường của thanh nam châm, mạt sắt
được sắp xếp thành những ĐƯỜNG CONG nối từ
cực này sang cực kia của nam châm.

N S
N S

S

N

NS

N S

N S
N S

S

N

KẾT LUẬN:
1. Kim nam châm đặt trong từ trường thì định hướng theo
đường sức của từ trường.
2. Ở bên ngoài thanh nam châm, đường sức từ có chiều đi ra
từ cực Bắc, đi vào cực Nam.

Bài tập 1

N

S

Xác định chiều đường sức từ của nam châm thẳng

Bài tập 2

* Ở bên ngoài nam châm, đường sức từ là
những đường cong. Ở trong lòng nam châm,
đường sức từ gần như là những đường thẳng song

BÀI 19: TỪ TRƯỜNG
(TIẾT 3)

Vì sao kim la bàn
luôn luôn chỉ theo
hướng bắc – nam ?

IV- TỪ TRƯỜNG TRÁI ĐẤT

Em hãy quan sát hình 19.7 và nghiên cứu nội dung
SGK để trả lời câu hỏi sau:

Vì sao ta có thể vẽ các đường
sức từ của từ trường Trái Đất
với chiều như hình 19.7 ?

Ta có thể vẽ các đường
sức từ của từ trường Trái
Đất với chiều như hình
19.7 vì Trái Đất là một
nam châm khổng lồ có 2
cực từ không trùng với 2
cực địa lí. Chính vì vậy
đường sức từ của từ
trường Trái Đất có chiều
từ Nam bán cầu đến Bắc
bán cầu.

?

Bằng cách nào chứng tỏ xung quanh Trái Đất
có từ trường?
Cách
Dùng kim nam châm (la bàn)
1
Cách
2
Tìm hiểu về một số loài
động vật có thể nhận biết
được từ trường trái đất để
xác định hướng di chuyển.

Từ trường của Trái Đất ảnh hưởng
đến đời sống con người và các sinh
vật khác

Cuộc di cư của cá
hồi

Cá hồi được sinh ra ở vùng
nước ngọt. Ít lâu sau, đàn
cá hồi con đổ ra biển và
bơi đi rất xa để kiếm ăn.
Sau thời gian dài sinh sống
và trưởng thành giữa biển
khơi, chúng lại quay về nơi
sinh ra. Cuộc hành trình
dài hàng nghìn kilômét,

Từ trường của Trái Đất ảnh hưởng
đến đời sống con người và các sinh
vật khác
Có loài chim di trú (chim
nhạn biển), suốt mùa hè
Bắc bán cầu, chúng sống
ở Bắc Băng Dương, gần
Bắc cực. Sang mùa đông,
chúng tránh rét bay đến
tận Nam Băng Dương,
gần Nam cực. Và khi Nan
bán cầu sang đông chúng

Chim nhạn biển
di trú

Từ trường của Trái Đất ảnh hưởng
đến đời sống con người và các sinh
vật khác
Nhiều thí nghiệm cho thấy ngay cả
trong bóng đêm mù mịt cũng như ở
nơi hoàn toàn xa lạ, tôm hùm gai
cũng có thể tự xác định và tìm được
đường về nhà. Chúng có khả năng
này là do sở hữu magnetit – một loại
khoáng chất được sử dụng trong la

Từ trường của Trái Đất ảnh hưởng
đến đời sống con người và các sinh
vật khác

Từ trường giúp rùa
biển xác định phương
hướng dưới lòng biển
cả rộng lớn

V - LA BÀN
1 - Kim la bàn: Được làm bằng kim nam châm
1. Cấu tạo đặt lên trên trụ xoay được thiết kế theo dạng hình
lá dẹt, mỏng, nhẹ, một đầu được sơn đỏ để chỉ
hướng bắc và đầu còn lại được sơn xanh (hoặc
trắng) để chỉ hướng nam

2 - Vỏ la bàn: Thường được làm bằng nhôm hoặc
nhựa có gắn cố định một mặt chia độ

La bàn tìm hướng

3 - Mặt la bàn: Mặt kính của la bàn giúp bảo vệ
kim nam châm

Bảng 19.1. Quy ước kí hiệu trên
la bàn

2. Sử dụng la bàn để
xác định hướng địa lí

Các bước tiến hành
Bước 1: Đặt la bàn cách xa nam châm và các vật liệu
có tính chất từ, để tránh tác động của các vật này lên
kim la bàn.
Bước 2: Giữ la bàn trong lòng bàn tay

hoặc đặt trên một mặt bàn sao cho la
bàn nằm ngang trước mặt. Sau đó
xoay vỏ của la bàn sao cho đầu kim
màu đỏ chỉ hướng bắc trùng khít với
vạch
chữ N
trên
la bàn.
Bướcghi
3: Đọc
giá
trị của
góc tạo bởi hướng

cần xác định hướng trước mặt) so với
hướng bắc trên mặt chia độ của la bàn

THỰC HÀNH
Em hãy thực hành sử dụng la bàn để xác
định phương hướng cửa ra vào lớp học.