Bài 15: KHÓA LƯỠNG
PHÂN

KIỂM TRA BÀI CŨ
Câu 1: Em hãy nêu các bậc phân loại của thế giới sống từ thấp đến cao?
Loài – Chi (giống) – Họ - Bộ - Lớp – Ngành – Giới

Câu 2: Kể tên 5 giới sinh vật trong tự nhiên?
Khởi sinh – Nguyên sinh- Nấm – Thực vật – Động vật

Cho các sinh vật sau, em hãy sắp xếp chúng vào từng giới cho đúng?

Cây hoa hồng

Con thỏ

Nấm hương

Giới thực vật

Giới động vật

Giới nấm

Vi khuẩn
Giới khởi sinh

Trùng roi xanh
Giới nguyên sinh

TRÒ CHƠI: CHIA NHÓM
Luật chơi:
- Quan sát hình ảnh 1 số loài sinh vật.
- Trong 3 phút, các nhóm sẽ chia các sinh vật
thành 2 nhóm và nêu đặc điểm để phân chia các
nhóm sinh vật.
- Đại diện các nhóm trình bày kết quả.

Con cá rô

Con nhện
Con lươn

Con cua đồng

Con chuồn chuồn

PHÂN LOẠI
SỐNG TRÊN CẠN

SỐNG DƯỚI NƯỚC

NHỆN, CHUỒN CHUỒN

CÁ, CUA, LƯƠN

KHÔNG CHÂN

CÓ CHÂN

CÁ, LƯƠN

CUA, NHỆN, CHUỒN CHUỒN

CÓ CÁNH

KHÔNG CÓ CÁNH

CHUỒN CHUỒN

NHỆN, CÁ, CUA, LƯƠN

Các nhóm HS quan sát, suy nghĩ, thảo luận
và phân chia các khối hộp theo hình dạng, màu sắc...

 I. Sử dụng khóa lưỡng phân trong phân loại
sinh vật

Các khối gỗ
được phân loại
dựa trên hình
dạng và màu
sắc:

Khi bước vào một khu vườn rộng, em bắt gặp rất nhiều sinh vật
khác nhau bao gồm thực vật, động vật, nấm, ... Em có thể phân biệt
được các loài không? Làm thế nào em có thể thực hiện được việc
đó?
Khóa phân loại sinh vật

Khóa lưỡng phân

I. SỬ DỤNG KHÓA LƯỠNG PHÂN TRONG PHÂN LOẠI SINH
VẬT
Quan sát hình bên và trả lời
một số câu hỏi sau:
1. Các đặc điểm giúp phân loại các
động vật trong hình thành các
nhóm khác nhau ở các bước 1, 2, 3
là
- gì?
Bước 1: Dựa vào môi trường
sống
- Bước 2: Dựa vào đặc điểm của
tai
Trong3: từng
bước
-2. Bước
Dựa vào
khảphân
năngloại,
sủa từ
đầu đến cuối, người ta luôn phân
loại các loài động vật trên thành
mấy nhóm?
Trong mỗi bước, các sinh vật luôn
được phân làm 2 nhóm.



Cây phân loại:
mèo, chó, thỏ, cá

Các loài sinh
vật được phân
chia
thành
từng
nhóm
dựa trên sự
giống và khác
nhau ở mỗi
đặc điểm của
sinh vật.

Khóa lưỡng phân dùng để phân loại: mèo, chó, thỏ, cá
Các bước
1a
1b
2a
2b
3a
3b

Đặc điểm
Sống dưới nước
Sống trên cạn
Có tai lớn
Có tai nhỏ
Không thể sủa

Tên động vật
Cá
(Đi tới bước 2)
Thỏ
(Đi tới bước 3)
Mèo

Có thể sủa

Chó

Các bước thực hiện khóa lưỡng phân:

-Bước 1a và 1b: Chia động vật thành hai nhóm: động vật
sống trên cạn và động vật sống dưới nước. Đối chiếu trên hình
ta sẽ nhận ra động vật sống dưới nước là cá vàng.
-Bước 2a và 2b: Chia nhóm động vật sống trên cạn thành hai
nhóm: động vật có tai nhỏ và động vật có tai lớn. Nhận ra được động
vật sống trên cạn, tai lớn là thỏ.
-Bước 3a và 3b: Nhận ra động vật sống trên cạn, có tai nhỏ gồm có:
động vật không thể sủa là mèo và động vật có thể sủa là chó.

I. Sử dụng khóa lưỡng phân trong phân loại sinh vật
- Khóa lưỡng phân dùng để phân chia các sinh vật thành từng nhóm, dựa trên
sự giống hoặc khác nhau ở mỗi đặc điểm của sinh vật .
- Có hai dạng khóa lưỡng phân: dạng sơ đồ phân nhánh và dạng viết.
- Một số lưu ý khi xây dựng khóa lưỡng phân:
+ Chỉ xem xét một đặc điểm tại một thời điểm.
+ Sử dụng các đặc điểm hình thái nhiều nhất có thể.
+ Sử dụng các đặc điểm chung nhất ở bước đầu và sử dụng các đặc điểm ít
điểm chung hoặc ít rõ ràng hơn để chia chúng thành các nhóm nhỏ hơn.
+ Khi viết, hãy sử dụng các từ tương phản.

Dựa vào đặc điểm lá cây đã cho dưới đây, hoàn thiện khóa lưỡng phân
để phân chia các nhóm thực vật

Lá bèo Nhật bản (lục bình)
Lá không xẻ thành nhiều
thùy, mép nhẵn.

Lá cây ô rô
Lá không xẻ thành nhiều
thùy, mép là có răng cưa.

Lá cây sắn (khoai mì)
Lá xẻ thành nhiều thùy, các
thùy xẻ sâu.

Lá cây hoa hồng
Lá xẻ thành nhiều thùy là những
là con, xếp dọc hai bên cuống lá.

Các
bước
1a
1b
2a
2b
3a
3b

Đặc điểm

Tên cây

Lá không xẻ thành nhiều thùy. (Đi tới bước 2)
Lá xẻ thành nhiều thùy hoặc
(Đi tới bước 3)
thành nhiều lá con.
Lá có mép lá nhẵn.
  
Lá có mép lá răng cưa.
  
Lá xẻ thành nhiều thùy, các thùy xẻ sâu.
  
Lá xẻ thành thùy, các thùy là những
là con xếp dọc hai bên cuống lá.

  

Lá bèo Nhật bản

Lá cây ô rô
Lá cây sắn (khoai mì)

Lá cây hoa hồng

Các bước để xây dựng một khóa lưỡng phân
Bước 1: Liệt kê các đặc điểm có
thể quan sát được
Bước 2: Sắp xếp các đặc điểm theo
thứ tự, bắt đầu với các đặc điểm
chung nhất. Sau đó, chuyển sang đặc
điểm cụ thể hơn
Bước 3: Sử dụng câu hỏi để chia
mẫu vật thành hai nhóm bắt và đầu
từ đặc điểm chung nhất.

Bước 4: Dựa vào đặc điểm tương phản tiếp
theo, chia nhỏ mẫu vật. Tiếp tục chia nhỏ các
mẫu còn lại bằng cách đặt câu hỏi cho đến khi
xác định và đặt tên cho tất cả chúng.
Bước 5: Vẽ sơ đồ khoá lưỡng phân
bằng cách viết hoặc vẽ sơ đồ.
Bước 6: Khi đã hoàn thành khoá
lưỡng phân, kiểm tra lại để chắc
chắn khoá lưỡng phân vừa tạo hoạt
động một cách chính xác.
17

II. THỰC HÀNH XÂY DỰNG KHÓA LƯỠNG PHÂN

Bài tập 1. Cho các sinh vật sau:

Tìm hiểu cách xây dựng khóa lưỡng
phân
Con thỏ

Cây hoa sen

Cá rô phi

Chim bồ câu

Em hãy sử dụng sơ đồ khóa lương phân để phân loại các nhóm sinh vật
trên?

Thỏ, cá, chim, cây sen

Có khả năng di chuyển
(Thỏ, cá, chim)

Có chân
(Thỏ, chim)

Không biết bay
(Thỏ)

Không có chân
(Cá)

Biết bay
(Chim)

Không có khả năng di chuyển
(cây sen)

Bài tập 2. Cho các cậy: cây hoa sữa, cây sấu, cỏ mần trầu, cây rau má. Dựa vào
các đặc điểm gợi ý sau để hoàn thành sơ đồ khóa lưỡng phân phân loại chúng?
Các bước

Đặc điểm

Tên cây
Đi tới bước 2

1a

Thân gỗ

1b

Thân bò

2a

Lá mọc vòng

Cây hoa sữa

2b

Lá mọc cách

Cây sấu

3a

Gân lá song song

Cỏ mần trầu

3b

Gân lá hình mạng

Cây rau má

Đi tới bước 3

Cây hoa sữa, cây sấu, cỏ mần trầu,rau má

Thân gỗ
(Cây hoa sữa, cây sấu)

Lá mọc vòng
(Cây hoa sữa)

Lá mọc cách
(Cây sấu)

Thân cỏ
(cỏ mần trầu,rau má)

Gân lá song song
(Cỏ mần trầu)

Gân lá hình mạng
(Rau má)

Cho các loài sinh vật : chim, bọ ngựa, cá mập, khỉ,
rùa. Tiến hành xây dựng khóa lưỡng phân để phân
loại chúng dựa vào các đặc điểm gợi ý bên dưới.

Gợi ý
Có cánh hay không có cánh? Có lông vũ hay không có lông vũ?
Có vây hay không có vây? Có lông mao hay không có lông

Bài tập 2: Phân loại cây hoa hồng, cây vạn tuế, cây bí ngô, cây
dương xỉ dựa vào khóa phân loại

Một số loài thực
vật
(Có hoa hay không có
hoa?)

Cây có hoa

(Hoa màu
gì?)

Cây có hoa
màu hồng
Cây hoa
hồng

Cây có hoa
màu vàng
Cây bí
ngô

Cây không có hoa

(Thân cây lớn hay
nhỏ?)

Thân cây
lớn
Cây vạn
tuế

Thân cây
nhỏ
Cây dương
xỉ

Một số loài động
vật
(Có chân hay không có
chân?)

Cơ thể không có
chân

Cơ thể có
chân (Có cánh hay

(Có vảy hay không có
vảy?)

Cơ thể có
vảy

Cơ thể
không có
vảy

Con cá
rô

Con
lươn

không có cánh?)

Cơ thể có
cánh
(Có mấy
cánh?)

Cơ thể
có 4
cánh
Con
chuồn
chuồn

Cơ thể
có 2
cánh
Con
nhặng
xanh

Cơ thể không có
cánh

Cơ thể
có 8
chân
Con
nhện
nhà

(Có mấy
chân?)

Cơ thể
có 10
chân
Con
cua
đồng

Xây dựng khoá lưỡng phân phân loại các loài động vật sau:
rắn, cá sấu, rùa, nhện, kiến, dơi.

5

Bước

Đặc điểm

Tên động
vật

Bước 1

a..........................
...
b..........................
...

....................
...
....................
...

Bước 2

a..........................
...
b..........................
...

....................
...
....................
...

Bước 3

a..........................
...
b..........................
...

....................
...
....................
...

Bước 4

a..........................
...
b..........................
...

....................
...
....................
...

Xây dựng khoá lưỡng phân phân loại các loài động vật sau:
rắn, cá sấu, rùa, nhện, kiến, dơi.
Bước

Đặc điểm

Tên động
vật

Bước 1

a.Có chân
Đi tới bước 2.
b.Không có chân. Rắn

Bước 2

a.Có thể bay
b. Không thể bay

Dơi.
Đi tới bước 3

Bước 3

a.Có mai cứng.
b.Không có mai
cứng

Rùa
Đi tới bước 4

Bước 4

a.Có thể bơi.
b.Không thể bơi.

Cá sấu
Đi tới bước 5

Bước 5 a.Có 8 chân.
b.Có 6 chân.

Nhện
Kiến

Rắn, cá sấu, rùa, nhện, kiến, dơi
Có chân
Có thể bay
(Dơi)

Không có chân
(Rắn)

Không thể bay
Có mai
cứng
(Rùa)

Không có mai
cứng
Có thể bơi
(Cá sấu)

Không thể
bơi
Có 8 chân
(Nhện)

Có 6 chân
(Kiến)

Câu 10: Đặc điểm nào sau đây không dùng để phân
loại đại bàng và gấu trúc?
a. Số tế bào
b. Môi
c. Khả d. Màu
trong mỗi cá
trường
năng
lông.
thể.
sống.
bay.
Câu 11: Khóa phân loại được xây dựng nhằm mục đích
gì?

a. Xác định đặc điểm giống và khác nhau của mỗi
loài.
b. Xác định vị trí phân loại của loài một cách thuận
lợi.

Câu 12: Việc phân loại thế giới sống không có ý
nghĩa nào sau đây?

a. Gọi đúng tên sinh vật.
b. Nhận ra sự đa dạng của sinh giới.
c. Đưa sinh vật vào đúng nhóm phân
loại.
d. Sinh vật thích nghi với môi trường
hơn.

Câu 1: Để phân loại các sinh vật thành hai nhóm
dựa trên những đặc điểm giống và khác nhau của
sinh vật, người ta sử dụng:
a. Kính lúp
b. Kính hiển vi
c. Trực quan
d. Khóa lưỡng phân