CHƯƠNG IV:
HỖN HỢP – TÁCH CHẤT RA KHỎI HỖN HỢP

CHƯƠNG IV:
HỖN HỢP – TÁCH CHẤT RA KHỎI HỖN HỢP

TIẾT 81, 82, 83
BÀI 16: HỖN HỢP CÁC CHẤT

Mục tiêu:
- Hiểu được khái niệm hỗn hợp, chất tinh khiết.
- Thực hiện được một số thí nghiệm để nhận ra dung môi, dung
dịch, chất tan và chất không tan.
- Phân biệt được hỗn hợp đồng nhất và không đồng nhất, dung
dịch và huyền phù, nhũ tương qua quan sát.
- Nêu được các yếu tố ảnh hưởng đến lượng chất rắn hòa tan trong
nước. Lấy được ví dụ về sự hòa tan của chất khí.

NỘI DUNG CHÍNH CỦA BÀI
I
Chất tinh
khiết và
hỗn hợp

II

III

IV

Dung dịch

Huyền phù
và
nhũ tương

Sự hòa tan
các chất

Tại sao nước biển có vị mặn còn nước cất
(nước tinh khiết) thì không?

Nước biển

Nước cất

I. CHẤT TINH KHIẾT
VÀ HỖN HỢP

I. CHẤT TINH KHIẾT VÀ HỖN HỢP
Em hãy cho biết thành phần của nước cất và nước biển?

Nước cất

Thành phần: Chỉ có duy
nhất một chất là nước

Nước biển

Thành phần: Nước,
muối, cát, xác động
thực vật…

I. CHẤT TINH KHIẾT VÀ HỖN HỢP

Bạc

Khí hiđro

Khí oxygen

Hãy cho biết thế nào là chất tinh khiết?
Lấy ví dụ về chất tinh khiết.

I. CHẤT TINH KHIẾT VÀ HỖN HỢP

Thanh nhôm

Em biết những tính chất nào của nước cất
(nước tinh khiết) và oxygen?
Nước: sôi 100nóng chảy ở 0
Oxygen: hóa lỏng ở -183 , hóa rắn ở -218

Chất tinh khiết có những tính chất xác định.

I. CHẤT TINH KHIẾT VÀ HỖN HỢP
- Chất tinh khiết chỉ có một chất duy nhất và có những tính
chất xác định.
Ví dụ 1: Nước cất được tạo từ một chất duy nhất là nước, sôi ở
1000C, nóng chảy ở 00C.
Ví dụ 2: bạc, oxygen…

I. CHẤT TINH KHIẾT VÀ HỖN HỢP

Nước đường

Nước chấm

Nước cam

Hãy cho biết thế nào là hỗn hợp?
Lấy ví dụ về hỗn hợp.

I. CHẤT TINH KHIẾT VÀ HỖN HỢP
- Hỗn hợp chứa từ hai chất trở lên. Tính chất của hỗn hợp
thay đổi tùy thuộc vào thành phần các chất có trong hỗn
hợp .
Ví dụ: Nước đường (ngoài nước còn có đường ), nước
cam (ngoài nước, đường, còn có axit hữu cơ, tinh dầu),
nước biển ( nước và muối)….

?1. Khi pha thêm nước vào cốc nước cam, em thấy màu và
vị nước cam thay đổi thế nào? Từ đó cho biết tính chất của
hỗn hợp có phụ thuộc vào thành phần không?
1. Khi pha thêm nước vào cốc nước cam, em
thấy màu nước cam nhạt dần, và vị cũng nhạt
dần.Từ đó ta thấy được tính chất hỗn hợp phụ
thuộc vào thành phần các chất trong hỗn hợp
đó.

?2. Hãy kể một số chất tinh khiết và hỗn hợp xung quanh em.
- Chất tinh khiết: nước cất, bạc,vàng, oxygen,...
- Hỗn hợp: gang, thép, không khí, nước chanh,...

II. DUNG DỊCH:

Nhận xét:
- Đường tan trong nước tạo thành nước đường.
Thí nghiệm: Cho đường vào nước, khuấy đều.
- Nước đường là chất lỏng đồng nhất (không phân biệt được đâu
Quan sát và nhận xét?
là đường, đâu là nước).

=> Dung dịch là một hỗn hợp đồng nhất của dung môi và chất tan.

Đường
Chất tan

+

N­ước

Dung môi của đường

Nước đường
Dung dịch

II. DUNG DỊCH:

- Dung dịch là hỗn hợp đồng nhất của dung môi và chất
tan.
+ Dung môi là chất có khả năng hoà tan chất khác để tạo
thành dung dịch.
+ Chất tan là chất bị hoà tan trong dung môi.
Ví dụ1: Khi hòa tan đường vào nước ta được nước đường.
Khi đó, đường là chất tan, nước là dung môi, nước đường là
dung dịch.

Muối ăn

Nước

Nước muối
Hỗn hợp đồng nhất

Chất tan

Dung môi

Dung dịch

THẢO LUẬN:

1. Khi hòa tan đường vào nước, đường có bị biến đổi thành chất khác
không?
2. Nước muối, giấm ăn, nước giải khát có gas là các dung dịch. Em hãy chỉ
ra dung môi và chất tan trong các trường hợp đó.
3. Chỉ ra loại nước nào là hỗn hợp đồng nhất? không đồng nhất?

Nước và dầu ăn

Nước cam

Nước đường

1. Khi hòa tan đường vào nước, đường không bị biến đổi thành chất khác

2. Nước muối, giấm ăn, nước giải khát có gas là các
dung dịch. Em hãy chỉ ra dung môi và chất tan trong
các trường hợp đó.
Dung dịch Nước muối Dấm ăn Nước giải khát có gas
Dung môi
Chất tan

Nước
Muối

Nướ
c
Giấm

Nước
Đường, khí CO2,
màu, hương liệu…

3. Chỉ ra loại nước nào là hỗn hợp đồng nhất?
không đồng nhất?

Nước cất:
Là hỗn hợp đồng
nhất

Hỗn hợp nước và dầu:
không đồng nhất

Nước cam:
Là hỗn hợp không
đồng nhất

Nước đường:
Là hỗn hợp đồng nhất

? Liệu tính chất của chất tan trong
dung dịch có khác với ban đầu không?
Thí nghiệm thực hiện ở nhà
Pha 3 – 5 thìa muối ăn vào cốc đựng 20 ml nước ấm, khuấy đều.
Nếm thử vị dung dịch. Nhỏ vài giọi dung dịch lên thìa inox, hơ
trên lửa đến khi nước bay hơi hết. Để nguội, quan sát và nếm
thử vị của chất rắn thu được.
Hiện tượng:
+ Chất rắn thu được có màu trắng.
+ Vị mặn
=> Tính chất của chất tan trong dung dịch không khác với ban đầu.

III. HUYỀN PHÙ VÀ
NHŨ TƯƠNG

Làm thế nào để phân biệt huyền phù với dung dịch

Thí nghiệm:
- Chuẩn bị: 2 cốc nước, đường, bột sắn dây.
- Tiến hành: Cho 1 thìa đường vào cốc thứ nhất, cho 1 thìa bột sắn
dây vào cốc thứ hai. Khuấy đều 2 cốc. Để yên trong 2 – 3 phút.
? Quan sát và trả lời câu hỏi:
1.Cốc nào trong suốt? Cốc nào là dung dịch, cốc nào là huyền phù?
2.Sau 30 phút ở mỗi cốc có sự thay đổi như thế nào?

Dầu ăn (chất lỏng)

Chất rắn

Nước

Cốc 1:
Nước muối

HỖN HỢP
ĐỒNG NHẤT

Cốc 2:
Dầu ăn và nước

Cốc 3:
Nước bột sắn

(Nhũ tương)

(Huyền phù)

HỖN HỢP KHÔNG
ĐỒNG NHẤT

?1. Khi hòa tan muối, đường vào nước, nếu đường không
tan hết bị lắng xuống đáy thì có tạo thành huyền phù không?

III. HUYỀN PHÙ VÀ NHŨ TƯƠNG:

- Huyền phù gồm các hạt chất rắn lơ lửng trong chất lỏng tạo
hỗn hợp không đồng nhất.

? Em hãy kể tên một số huyền phù xung quanh em?
Ví dụ: Hỗn hợp cát và nước, nước bột ngũ cốc, nước bột rau củ…

Nước phù sa gồm các
hạt sét và hạt keo…

Nước cam có chứa chất xơ,
tinh bột, các vitamin…

Nước bột sắn gồm
các hạt bột sắn

- Nhũ tương gồm các giọt chất lỏng lơ lửng trong một chất
lỏng khác không đồng nhất.
VD: Nhựa đường, kem, mayonnaise, sữa dưỡng da, nước tẩy trang..
? Em
hãy kể
tên một
số nhũ
tương
xung
quanh
Sữa gồm các giọt béo phân tán trong em?
Hỗn hợp dầu ăn và nước khi
nước và các thành phần khác
được khuấy trộn

Các loại nhũ tương như:
Kem, mayonnaise, sữa…
để yên trong 1 lúc (5 -10 phút) có bị lắng, phân lớp
như nước bột sắn, nước cam không?

- Huyền phù gồm các hạt chất rắn lơ lửng trong chất lỏng tạo
hỗn hợp không đồng nhất.

? Em hãy kể tên một số huyền phù xung quanh em?
Ví dụ: Hỗn hợp cát và nước, nước bột ngũ cốc, nước bột rau củ…

Nước phù sa gồm các
hạt sét và hạt keo…

Nước cam có chứa chất xơ,
tinh bột, các vitamin…

Nước bột sắn gồm
các hạt bột sắn

IV. SỰ HÒA TAN CÁC CHẤT

IV. SỰ HÒA TAN CÁC CHẤT:

1. Khả năng tan của các chất
- Các chất rắn, lỏng, khí đều có thể hòa tan trong
nước để tạo thành dung dịch.
- Các chất khác nhau có khả năng tan khác nhau
trong cùng một dung môi.
- Có chất tan nhiều
- Có chất tan ít và
- Có chất không tan.

Đường

Đá vôi

Rượu

Giấm ăn

Nước ngọt có ga

- Rượu, giấm là các dung dịch mà chất tan là các
chất lỏng.
- Khi mở chai nước ngọt, ta thấy các bọt khí sủi lên.
Đó là carbon dioxide đã hòa tan khi nén vào nước
ngọt, giờ mới thoát ra.

?. Nêu vài ví dụ trong thực tế cho thấy chất rắn, chất
lỏng, chất khí tan trong nước.
Lời giải:
- Chất rắn tan trong nước: Trong nước biển có hòa tan
muối ăn, thả viên C sủi vào nước, hòa tan đường vào
nước,…
- Chất lỏng tan trong nước: rượu hòa tan trong nước,
giấm ăn hòa tan trong nước,…
- Chất khí tan trong nước: Trong nước có khí oxygen nên
cá có thể sống dưới nước, trong nước ngọt có khí carbon
dioxide.

+ Sự hòa tan của một số chất rắn
- Thí nghiệm Hình 16.1
1.
- Chất tan trong nước: muối ăn,đường
- Chất không tan trong nước: đá vôi
2. 
Dự đoán bột mì và bột gạo không tan trong nước

IV. SỰ HÒA TAN CÁC CHẤT:

2. Ảnh hưởng của nhiệt độ tới sự hòa tan
- Các chất rắn tan nhanh hơn trong nước nóng, với các
chất khí ngược lại.
- Quá trình hòa tan một chất rắn xảy ra nhanh hơn nếu
chất đó được khuấy, trộn hoặc nghiền nhỏ thành hạt nhỏ
mịn

Đường

Đá vôi

IV. SỰ HÒA TAN CÁC CHẤT:

2. Ảnh hưởng của nhiệt độ tới sự hòa tan
?. Để hòa tan được nhiều muối ăn hơn, ta phải pha muối trong
nước nóng hay nước lạnh? Vì sao?
Để hòa tan được nhiều muối ăn hơn, ta phải pha muối vào nước
nóng. Vì các chắn rắn sẽ tan tốt hơn trong nước nóng, do khi nhiệt
độ cao, các phân tử muối và nước chuyển động nhanh hơn, dẫn
đến số lần va chạm tăng nên chất rắn được hòa tan đều trong
nước.

Đường

Đá vôi

Chất
tinh khiết
HỒN
HỢP
CÁC
CHẤT

TỔNG KẾT
Chất rắn
và chất lỏng

Huyền phù

Hỗn hợp
không đồng nhất
Hỗn hợp

Chất lỏng và
Nhũ tương
chất lỏng
Hỗn hợp
đồng nhất

Dung dịch

Câu hỏi 1 : Oxy là chất tinh
khiết hay hỗn hợp?
Oxy là chất tinh khiết

Câu hỏi 2 : Khi cho 2 ml rượu etylic vào 20
ml nước. Câu nào sau đây là đúng?
A. Rượu etylic là dung môi.
B. Nước là dung môi.
C. Nước hoặc rượu có thể là chất tan hoặc là
dung môi.
D. Cả hai chất nước và rượu etylic vừa là
chất tan, vừa là dung môi
Đáp án: B

Câu hỏi 3: Dung dịch là hỗn hợp:
A.chất rắn trong chất lỏng.
B. chất khí trong chất lỏng.
C. đồng nhất của chất rắn và dung
môi.
D. đồng nhất của dung môi và chất tan

Đáp án: D

Câu hỏi 4: Chất nào sau đây là
huyền phù?

A.Nước phù sa.
B. Sữa.
C. Kem dưỡng da. D. Mayonnaise
Đáp án: A

Câu hỏi 5: Chất nào sau đây là
nhũ tương:
A.Nước bột sắn.
B.Nước muối sinh lý.

B. Nước cam.
D. Kem

Đáp án: D

Câu hỏi 6: Đặc điểm nào sau đây là của nhũ
tương?
A. Trong suốt, đồng nhất.
B. Không trong suốt, bị phân lớp sau 1 thời gian
ngắn.
C. Không trong suốt, không bị phân lớp.
D. Trong suốt, bị phân lớp sau 1 thời gian ngắn.

Đáp án: C

Khoanh tròn vào phương án trả lời đúng
trong các câu sau

Câu 1: Chất tinh khiết là
A. Nước đường.
B. Nước muối.
C. Nước chanh.
D. Nước cất.

Khoanh tròn vào phương án trả lời
đúng trong các câu sau

Câu 2: Hỗn hợp là
A. Dây đồng.
B. Dây nhôm.
C. Nước biển.
D. Nước cất.

Câu 3: Dung dịch là
A. Hỗn hợp không đồng nhất.
B. Chất tinh khiết.
C. Hỗn hợp không đồng nhất của
chất rắn và chất lỏng.
D. Hỗn hợp đồng nhất của chất
tan và dung môi.

Khoanh tròn vào phương án trả lời đúng
trong các câu sau

Câu 4: Nước chanh là
A. Dung dịch.
B. Chất tinh khiết.
C. Huyền phù.
D. Nhũ tương.

Câu 5: Trộn 2ml giấm ăn với 10ml nước cất.
Câu nào sau đây diễn đạt đúng?
A. Chất tan là giấm ăn, dung môi là nước.
B. Chất tan là nước, dung môi là giấm ăn.
C. Nước hoặc giấm ăn đều có thể là dung môi.
D.Nước hoặc giấm ăn đều có thể là chất tan.