1

- Em có cảm nhận gì sau khi nghe bài hát?
- Theo em, bài hát viết về sự kiện lịch sử nào của dân
tộc?
Bài hát Nam Bộ kháng chiến đã ra đời trong khí thế
sôi sục của Nam bộ và cả nước quyết chiến đấu bảo
vệ Tổ quốc. Với giai điệu hào hùng, bài hát gợi nhớ
về một thời vô cùng gian khổ nhưng rất đỗi tự hào,
một thời cả nước hành quân ra tuyến lửa.
2

Chương 4:
VIỆT NAM TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1991

Bài 14: XÂY DỰNG VÀ BẢO VỆ CHÍNH QUYỀN
NƯỚC VIỆT NAM DÂN CHỦ CỘNG HÒA
(Từ tháng 9 - 1945 đến tháng 12 - 1946)
1. Xây dựng và củng cố chính quyền
Những khó khăn của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa sau Cách
mạng tháng Tám là gì?

Khó khăn về tài chính

Ngân khố: 1.230.000 đồng (tiền rách)

Đồng Quan kim của Tưởng mất giá

Quân Tưởng Giới Thạch

Quân Anh vào miền Nam

Quân Nhật

Quân Tưởng Giới Thạch

Quân Pháp

Quân Anh

NHỮNG KHÓ KHĂN CỦA NƯỚC VNDCCH
SAU CÁCH MẠNG THÁNG TÁM

NẠN ĐÓI

NẠN DỐT

TÀI
CHÍNH

CHÍNH
QUYỀN

Tình thế “Ngàn cân treo sợi tóc”.

NGOẠI
XÂM…

=> Ngàn cân treo sợi tóc

Trước tình thế ngàn cân treo
sợi tóc, Chính phủ Việt Nam
dân chủ cộng hòa có những
biện pháp gì để xây dựng và
củng cố chính quyền?

Cử tri Sài Gòn tham gia bầu cử Quốc
hội khóa I

Các tầng lớp nhân dân tham gia
bầu cử

Lời kêu gọi đi bầu cử của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Bầu cử
o Ngày 6 – 1 – 1946
o 90% cử tri đi bầu cử
o Bầu được 333 đại biểu

Ý nghĩa
o Lần đầu tiên nhân dân được bầu ra
chính quyền của mình
o Đập tan âm mưu phá hoại của kẻ thù
o Thể hiện khối đại đoàn kết toàn dân

Chủ tịch hồ Chí Minh đi bỏ phiếu tại nhà số
10 Hàng Vôi (nay là phố Lý Thái Tổ)

Chính phủ
Việt Nam
Dân phiên
chủ Cộng
của(2/3/1946)
Quốc hội Khoá I
Quốc
hội họp
đầuhoà
tiên

- Những khó khăn sau cách mạng tháng tám. (xem SGK)

+ Phía bắc vĩ tuyến 16 Trung Hoa Dân Quốc và tay sai âm mưu lật đổ chính quyền Việt Nam
dân chủ cộng hòa.
+ Phía Nam quân Anh mở đường cho quân Pháp tái chiếm Nam bộ. Trong khi đó, đất nước
muôn vàn khó khăn: nông nghiệp mất mùa nguy cơ nạn đói mới xảy ra, tài chính quốc gia
trống rỗng, 90% dân số mù chữ…

- Xây dựng và củng cố chính quyền.

+ 03/9/1945 Chính phủ thông qua một số vấn đề cấp bách.
+ 6/1/1946 tiến hành tổng tuyển cử bầu đại biểu quốc hội.
+ 3/1946 Quốc hội thông qua danh sách Chính phủ Liên hiệp
kháng chiến do Hồ Chí Minh làm chủ tịch.
+ 11/1946 thông qua Hiến pháp đầu tiên.
+ Lực lượng vũ trang được xây dựng.

2. Diệt giặc đói, giặc dốt và giải quyết khó khăn về tài chính
Những khó
khăn

Giặc đói
Giặc dốt
Tài chính

Biện pháp giải quyết

Kết quả

Lập hũ gạo cứu đói, tổ chức “ngày đồng tâm”.

Bác Hồ thăm và đông viên nhân dân tăng gia sản xuất

Tăng gia sản xuất

Đồ dùng học tập trong lớp bình dân học vụ

Một lớp Bình Dân Học Vụ

Bác Hồ thăm lớp Bình Dân Học Vụ

Thư gửi các cháu học sinh nhân
ngày khai trường 9-1945:

“ Non sông Việt Nam có trở
nên tươi đẹp hay không, dân
tộc Việt Nam có bước tới đài
vinh quang để sánh vai cùng
các cường quốc năm châu được
hay không, chính là nhờ một
phần lớn ở công học tập của
các em” .
(Hồ Chí Minh)

Qua câu nói Của Bác Hồ: “một dân tộc dốt là một dân
tộc yếu” em có suy nghĩ gì về vai trò của học sinh đối
với công cuộc xây dựng đất nước hiện nay.

Quang cảnh các gia đình tư sản Hà Nội
quyên góp trong Tuần lễ Vàng. 

Vợ chồng ông Trịnh Văn Bô, bà Hoàng Thị
Minh Hồ- người đã đóng góp hơn 5000 lượng
vàng cho cách mạng.

Những đồng tiền đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa

2. Diệt giặc đói, giặc dốt và giải quyết khó khăn về tài
chính.
- Nạn đói: Lập hũ gạo cứu đói, tổ chức “ngày đồng tâm”.
Kêu gọi “nhường cơm sẻ áo”. Tăng gia sản xuất, giảm tô,
thuế… nhờ những biện pháp trên nạn đói bị đẩy lùi.
- Mù chữ: 8/9/1945 Hồ Chí Minh kí sắc lệnh thành lập
Nha Bình dân học vụ và kêu gọi toàn dân tham gia diệt giặc
dốt.
- Tài chính: Chính phủ tổ chức quyên góp “Quỹ độc lập”,
“Tuần lễ vàng”. 11/1946 Chính phủ phát hành tiền Việt
Nam.

NHỮNG KHÓ KHĂN CỦA NƯỚC VNDCCH
SAU CÁCH MẠNG THÁNG TÁM

NẠN ĐÓI

NẠN DỐT

TÀI
CHÍNH

CHÍNH
QUYỀN

NGOẠI
XÂM-NỘI
PHẢN

Tại sao nước Việt Nam Dân chủ
Trong
những
khó
khăn
trên,
khó
- Sự lãnh đạoCộng
tài tình,
sáng
suốt của
Chủ tịch Hồ Chí
hòa
lại sớm
khắcĐảng,
phụccủa
được
khăn
nào
đã
được
giải
quyết?
Minh.
những khó khăn đó?
- Tinh thần yêu nước, đoàn kết của nhân dân ta.

3. Kháng chiến chống thực dân Pháp trở lại xâm lược
Thực dân Pháp đã có âm mưu và hành động trở lại xâm lược
nước ta như thế nào?
Pháp đã có âm mưu trở lại xâm lược nước ta từ khi phát xít Nhật đầu
hàng Đồng minh (cử tướng Lơcơléc và Đácgiăngliơ đến Sài Gòn).
Ngày “Tết độc lập” (2/9/1945),
Pháp xả súng vào dân thường ở
Sài Gòn - Chợ Lớn làm 47 người
chết, nhiều người bị thương.
Ngày 23/9/1945, Pháp chính thức
cho quân nổ súng, mở đầu cuộc
chiến tranh xâm lược Việt Nam
Đác-giăng-li-ơ (1889-1964) 
Lơ-cơ-léc (1902-1947) 
lần thứ hai.
31

Tàu La Ville de Strasbourg chở các đơn vị quân đội Pháp tới cảng Sài Gòn, ngày 19-11-1945

Your Company Name

Vậy trước những âm mưu và hành động trở lại xâm lược của thực dân Pháp,
Nhân dân
Nam
Bộ
đã
anh
dũng
đánh
trả
bọn
xâm
lược
nhân dân ta đã đứng lên kháng chiến như thế nào?
Chúng tôi, toàn thể nhân dân Việt Nam,
cương quyết một lòng ủng hộ chánh phủ
lâm thời của nước Việt Nam dân chủ
cộng hòa, ủng hộ Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Nếu Pháp đến xâm lược Việt Nam lần
nữa, chúng tôi quyết:
- Không đi lính cho Pháp.
- Không làm việc cho Pháp.
- Không bán lương thực cho Pháp.
- Không dẫn đường cho Pháp.
Xin thề!”.
Nhân dân Nam bộ trong những ngày đầu kháng
chiến năm 1945

Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch - bộ trưởng Bộ Y tế - thay mặt
Chính phủ lâm thời nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, tuyên
thệ “cương quyết lãnh đạo đồng bào giữ nước, vượt khó
khăn nguy hiểm, xây đắp độc lập hoàn toàn cho Việt Nam”.

Nhân dân Nam bộ đã nhất tề nổi dậy kháng chiến chống Pháp. 
Your Company Name

Nón và chông - những vũ khí đánh giặc của nhân dân miền Nam trong
những ngày đầu kháng chiến vào tháng 9 năm 1945.

Thanh niên và nhân dân cả nước sôi nổi tình
nguyện Nam tiến kháng chiến

Một đơn vị Nam tiến tại ga Hàng Cỏ, Hà Nội
trước khi lên đường vào Nam chi viện cho mặt
trận Nam Bộ năm 1945

Tất cả cho tuyền tuyến Miền Nam

3. Kháng chiến chống thực dân Pháp trở lại xâm
lược Nam Bộ.
 
- 23/9/1945 Pháp nổ súng tấn công Nam bộ mở đầu
cuộc xâm lược lần hai
- Nhân dân Nam bộ bước vào cuộc chiến trực diện với
kẻ thù
- 10/1945 Pháp mở rộng chiếm đóng Nam Bộ và nam
Trung Bộ, phong trào ủng hộ Nam Bộ kháng chiến được
chính phủ phát động trên toàn quốc.

39

4. Đấu tranh chính trị, ngoại giao để bảo vệ độc lập, chủ quyền

Quân đội Tưởng Giới Thạch đến Hải Phòng, năm 1945

Trước những đòi hỏi từ quân Tưởng và bọn phản cách
mạng, Đảng ta đã có chủ trương đối phó như thế nào?

1

2

Cho 1 số ghế bộ trưởng
Đồng ý cho chúng 70 trong Chính phủ liên
ghế trong quốc hội hiệp chính thức như Bộ
không qua bầu cử
ngoại giao, bộ kinh tế,
bộ xã hội

3
Nhân nhượng cho quân
Tưởng một số quyền lợi
về kinh tế (cung cấp cho
chúng một phần lương
thực, nhận tiêu tiền của
Trung Quốc,…)

Trước 6/3/1946: Hòa hoãn với Trung Hoa Dân Quốc để
đánh Pháp.
Sau 6/3/1946: Hòa hoãn với Pháp để đuổi Trung Hoa Dân
Quốc.
(Thể hiện sự khôn khéo: Tránh được việc phải đương đầu
cùng lúc với nhiều kẻ thù)

Chủ tịch Hồ Chí Minh và đại diện nước Pháp
ký Hiệp định sơ bộ 6/3/1946 

Chủ tịch Hồ Chí Minh và Bộ trưởng Marius Moutet ký Tạm ước về quan hệ Việt
Nam - Pháp tại Paris ngày 14/9/1946

4. Đấu tranh chính trị, ngoại giao để bảo vệ độc lập chủ quyền.
 
- Chính

phủ Việt Nam quyết định hoà để tiến, chủ động
kí với Pháp Hiệp định sơ bộ (6/3/1946)
- Sau đó ta chủ động kí tạm ước Việt – Pháp
(14/9/1946) nhờ biện pháp này Việt Nam có thêm thời
gian xây dựng và củng cố lực lượng chuẩn bị bước vào
cuộc kháng chiến chống Pháp.
48

Chủ tịch Hồ Chí Minh lấy
tay bịt nòng pháo khi
thăm Pháp năm 1946.
Đây là một hành động
biểu tượng cho tinh thần
phản đối chiến tranh.