Bài 6:
“Những điều trông thấy mà đau đớn lòng”

Tiết:

VIẾT VĂN BẢN THUYẾT MINH
VỀ MỘT TÁC PHẨM VĂN HỌC

KHỞI ĐỘNG
CREDITS: This presentation template was
created by Slidesgo, including icons by Flaticon,
infographics & images by Freepik

TRÒ CHƠI:
Tôi mê văn học, tôi mê đọc sách
Hãy đoán tên tác phẩm, tác giả
và đưa ra tên nhân vật chính/ chủ
đề của tác phẩm đó.
(HS xem các hình ảnh sau và
thực hiện theo yêu cầu trên)

Câu 1:

ĐA: “Dế mèn phiêu lưu kí” – Tô Hoài

Câu 2:

ĐA: “Tắt đèn” – Ngô Tất Tố

Câu 3:

ĐA: “Những ngôi sao xa xôi” – Lê Minh Khuê

Câu 4:

ĐA: “Chiếc lược ngà” – Nguyễn Quang Sáng

Câu 5:

ĐA: Nguyễn Du – “Truyện Kiều”

Hình thành
kiến thức mới

Thảo luận

Đôi lúc chúng ta muốn được bày tỏ hoặc theo yêu cầu của mọi
người xung quanh, chúng ta phải viết một văn bản thuyết minh để
giới thiệu, để thể hiện những hiểu biết của mình về một tác phẩm
văn học mà mình yêu thích hoặc đã học, đã đọc…
Hãy nhớ lại và chia sẻ những hiểu biết, những cảm xúc,
việc làm của mình khi đó.
Theo em, khi viết một văn bản như vậy, chúng ta cần tiến
hành như thế nào, đáp ứng những yêu cầu gì?

I. Tìm hiểu yêu cầu của kiểu bài
Thực hiện trả lời các câu hỏi sau:
- Yêu cầu quan trọng nhất của kiểu bài thuyết minh về 1 tác
phẩm VH là gì?
- Điều gì làm nên giá trị và sức hấp dẫn của 1 bài thuyết
minh?
- Em phải chuẩn bị những gì để viết tốt kiểu bài này?

TRÒ CHƠI

AI NHANH HƠN?

AI NHANH HƠN?

Câu hỏi: Yêu cầu thứ nhất của kiểu bài thuyết
minh về 1 tác phẩm văn học là gì?
A. Giới thiệu được nhân vật cần thuyết minh
B. Giới thiệu được tác phẩm cần thuyết minh (Tác
giả, nhan đề, đánh giá chung
C. Giới thiệu được chủ đề cần thuyết minh
D. Giới thiệu được đề tài cần thuyết minh

AI NHANH HƠN?
Câu hỏi: Yêu cầu thứ hai của kiểu bài thuyết minh về 1
tác phẩm văn học là gì?
A. Giới thiệu khái quát về tác giả.
B. Giới thiệu khái quát về chi tiết, hình ảnh nghệ thuật
C. Giới thiệu sự kiện, cấu tứ của tác phẩm
D. Giới thiệu giá trị của tác phẩm

AI NHANH HƠN?

Câu hỏi: Yêu cầu thứ ba của kiểu bài thuyết minh
về 1 tác phẩm văn học là gì?
A. Tóm tắt nội dung chính của tác phẩm
B. Giới thiệu về mối quan hệ của các nhân vật trong tác
phẩm
C. Hoàn cảnh ra đời của tác phẩm, đặc điểm thể loại,
tóm tắt được nội dung tác phẩm
D. Hoàn cảnh ra đời, nhan đề, bố cục tác phẩm

AI NHANH HƠN?
Câu hỏi: Yêu cầu thứ tư của kiểu bài thuyết minh về 1
tác phẩm văn học là gì?
A. Đánh giá về tiểu sử, cuộc đời tác giả
B. Nhận xét về tình cảm, thái độ, cảm xúc của tác giả
C. Đánh giá sức sống của tác phẩm
D. Đánh giá giá trị nội dung và đặc sắc nghệ thuật của
tác phẩm.

AI NHANH HƠN?
Câu hỏi: Yêu cầu thứ năm của kiểu bài thuyết minh về 1
tác phẩm văn học là gì?
A. Đánh giá vị trí của tác giả.
B. Đánh giá vị trí, đóng góp của tác phẩm với đời sống
văn học.
C. Giới thiệu mạch cảm xúc, vận động của hình tượng
D. Đánh giá mức độ yêu thích của người đọc

AI NHANH HƠN?
Câu hỏi: Yêu cầu thứ sáu của kiểu bài thuyết minh về 1 tác
phẩm văn học là gì?
A. Lồng ghép các biện pháp tu từ
B. Lồng ghép các yếu tố phân tích, chứng minh, bình luận
C. Có thể lồng ghép các yếu tố giải thích, so sánh, bác bỏ
D. Có thể lồng ghép các yếu tố khác như miêu tả, biểu
cảm, tự sự, nghị luận; nhưng cần đảm bảo giữ được đặc
trưng thể loại của văn bản thuyết minh (không để lẫn
với văn bản nghị luận)

I. Tìm hiểu yêu cầu của kiểu bài
1. Giới thiệu được tác phẩm cần thuyết minh (Tác giả, nhan đề,
đánh giá chung.)
2. Giới thiệu khái quát về tác giả.
3. Hoàn cảnh ra đời của tác phẩm, đặc điểm thể loại, tóm tắt được
nội dung tác phẩm.
4. Đánh giá giá trị nội dung và đặc sắc nghệ thuật của tác phẩm.
5. Đánh giá vị trí, đóng góp của tác phẩm với đời sống văn học.
6. Có thể lồng ghép các yếu tố khác như miêu tả, biểu cảm, tự sự,
nghị luận; nhưng cần đảm bảo giữ được đặc trưng thể loại của văn
bản thuyết minh (không để lẫn với văn bản nghị luận)

II. Đọc và phân tích bài viết tham khảo
“Truyện Kiều” – kiệt tác của đại thi hào dân tộc
Nguyễn Du

HS thực hiện các nhiệm vụ sau:
- Nhóm 1+2: Anh/chị hãy cho biết nội dung cơ bản của
tác phẩm văn học được thuyết minh? Xác định trọng tâm
của bài viết? (bài viết có những ý lớn nào?)
- Nhóm 3+4: Ngoài thuyết minh, tác giả bài viết còn sử
dụng kết hợp các yếu tố khác? Đó là những yếu tố nào?
Chỉ ra và nêu tác dụng?

1. Nội dung của bài văn thuyết minh về “Truyện Kiều – kiệt
tác của đại thi hào dân tộc Nguyễn Du”
- Đoạn 1: Giới thiệu chung về tác phẩm
- Đoạn 2: Giới thiệu khái quát về tác giả: năm sinh – mất; quê
quán; hoàn cảnh xuất thân; thời đại; đóng góp…
- Đoạn 3: Hoàn cảnh sáng tác của tác phẩm, đặc điểm thể loại,
tóm tắt nội dung tác phẩm (bố cục, kết cấu…); đan xen nhiều
yếu tố tự sự, miêu tả.

1. Nội dung của bài văn thuyết minh về “Truyện Kiều – kiệt tác
của đại thi hào dân tộc Nguyễn Du”
- Đoạn 4: Nêu giá trị tư tưởng của tác phẩm
- Đoạn 5: Nêu giá trị tư tưởng của tác phẩm: văn tự, ngôn ngữ, xây
dựng nhân vật, tình huống, các bptt, bút pháp… (theo đặc điểm của
truyện và thơ đã học ở lớp 10 được cung cấp)
- Đoạn 6: Khẳng định vị trí của tác phẩm trong nền văn học dân tộc.

2. Sự kết hợp các yếu tố miêu tả, biểu cảm, tự sự,
nghị luận trong bài viết
- Tự sự: kể chuyện Kiều sang nhà Kim, thề nguyền,
đính ước, lưu lạc…
- Biểu cảm: các từ cảm thán: Kim đau đớn, kiên trì,
thiết tha…
- Miêu tả: Kim hào hoa phong nhã, Kiều tài sắc vẹn
toàn…
 Khiến bài thuyết minh trở nên hấp dẫn, phong phú
hơn.

III. Thực hành viết

Đề bài: Viết bài văn thuyết minh về tác phẩm “Mùa xuân
chín” của Hàn Mặc Tử (Sgk Ngữ văn 10, tập 1)
Học sinh thực hành từng bước:
- Chuẩn bị viết: HS chọn văn bản đã học trong chương
trình ngữ văn 10 để luyện tập
- Tìm ý và lập dàn ý: Dựa vào các câu hỏi trong Sgk gợi
ý, bài viết tham khảo để lập dàn ý theo phiếu học tập
(phiếu tìm ý, mẫu phiếu đính kèm cuối trang cùng
rubric đánh giá)
- Viết, chỉnh sửa, hoàn thiện: Viết tại nhà.

HS cần nắm vững quy trình viết (3 bước: chuẩn bị viết,
tìm ý và lập dàn ý; viết, chỉnh sửa, hoàn thiện)
Chú ý:
- Ở luận điểm 2 phần thân bài: Nếu tác phẩm là thơ
cần giới thiệu đề tài, cảm hứng chủ đạo, bố cục; nếu là
truyện cần tóm tắt được nội dung truyện.
- Ở luận điểm 3: Nếu tác phẩm là thơ cần chú ý nghệ
thuật trữ tình, ngôn ngữ, các bptt, giọng điệu, nhịp,
vần; nếu là truyện cần chú ý nghệ thuật xây dựng tình
huống, nhân vật, cốt truyện, ngôi kể, nghệ thuật kể...

3. Dàn ý chi tiết:
a. Mở bài: Giới thiệu ngắn gọn về tác giả, tác
phẩm (Vì sao chọn tác phẩm “Mùa xuân chín”?
VD: “Mùa xuân chín” là bài thơ tiêu biểu góp
phần làm nên tên tuổi của nhà thơ Hàn Mặc Tử

3. Dàn ý chi tiết

b. Thân bài:
- Giới thiệu về tác giả Hàn Mặc Tử (quê quán, bút danh, sự
nghiệp, đặc điểm thơ…): Hàn Mặc Tử làm thơ từ rất sớm (14, 15
tuổi) với nhiều bút danh khác nhau như Minh Duệ Thị, Phong
Trần, Lệ Thanh... Ban đầu Hàn Mặc Tử sáng tác theo thơ cổ điển
Đường luật, sau đó chuyển sang sáng tác theo khuynh hướng
lãng mạn. Cuộc đời Hàn thật ngắn ngủi và chịu nhiều đau
thương, nhưng với khả năng sáng tạo và nghị lực phi thường,
ông đã để lại cho thế hệ sau nhiều tác phẩm có giá trị nghệ thuật
cao. Qua diện mạo hết sức phức tạp và đầy bí ẩn của thơ Hàn
Mặc Tử, người ta vẫn thấy rõ một tình yêu đến đau đớn hướng
về cuộc đời trần thế.

- Giới thiệu hoàn cảnh sáng tác và thể loại của tác phẩm:
Cuối năm 1936, đầu năm 1937 là cái mốc giúp hậu thế nắm
bắt một số sự kiện liên quan tác giả “Mùa xuân chín”. Ấy là
giai đoạn Hàn thôi làm báo tại Sài Gòn, trở về Bình Định với
gia đình và vừa in “Gái quê” – thi tập duy nhất được ấn hành
lúc Hàn còn tại thế. Bài thơ được viết theo thể thơ 7 chữ, chia
làm 4 khổ. Bài thơ là bức tranh cảnh đẹp mùa xuân trong con
mắt một thi sĩ yêu đời. Bên cạnh đó còn là tâm trạng háo hức,
bồn chồn của người con gái sắp lấy chồng và tâm trạng bâng
khuâng, nhung nhớ của nhân vật trữ tình khi nhác thấy cảnh
cũ người xưa.

- Giá trị tư tưởng và nghệ thuật của tác phẩm:
+ Giá trị nội dung: Bài thơ vẽ ra khung cảnh mùa xuân
tươi mới, đẹp đẽ, tràn đầy sức sống nơi nông thôn dân
dã của làng quê Việt Nam. Qua đó thể hiện niềm yêu
đời, yêu người, yêu cuộc sống của thi nhân, gửi gắm
niềm yêu thương và hy vọng vào một cuộc sống tốt đẹp.

- Giá trị tư tưởng và nghệ thuật của tác phẩm:
+ Giá trị nghệ thuật:
- Ngôn từ giản dị, mộc mạc, dễ hiểu
- Hình ảnh thơ gần gũi, thân thuộc
- Giọng thơ tự nhiên, thủ thỉ, tâm tình
+ Có thể sử dụng đan xen các yếu tố miêu tả, biểu cảm,
tự sự, nghị luận tại nội luận điểm này

3. Dàn ý chi tiết
c. Kết bài: Khẳng định đóng góp của tác phẩm với tác
giả, với đời sống văn học hoặc văn hóa của đất nước và
thế giới: Bức tranh xuân ấy xứng đáng là một đóng góp
của Hàn Mặc Tử đối với mạch thơ xuân, là tiếng thơ chan
chứa tình yêu với cuộc đời trần thế của con người đoản
mệnh trong cuộc sống mà trường tồn trong thi ca.

4. Chỉnh sửa, hoàn thiện
Đọc lại bài viết, đối chiếu với các yêu cầu của
kiểu bài và dàn ý đã lập để tìm các lỗi cần
chỉnh sửa, bổ sung và hoàn thiện bài viết. Có
thể tự rà soát bài viết theo rubric đánh giá

LUYỆN TẬP
- Hs nhắc lại các bước để viết bài văn thuyết minh về 1
tác phẩm văn học?
- Triển khai lập dàn ý với đề bài: thuyết minh về 1 tác
phẩm em đã học (trừ những tác phẩm đã làm ngữ liệu)

Hướng dẫn
1. Phương pháp:
Thực hiện các bước: chuẩn bị viết; tìm ý và lập dàn ý; viết, chỉnh sửa,
hoàn thiện
2. Tìm ý:
- Vì sao em thích truyện ngắn này?
- Truyện và tác giả Thạch lam có vị trí như thế nào trong nền VHVN?
- Tác phẩm ra đời trong hoàn cảnh nào? Thể loại? Tóm tắt nội dung
truyện?
- Nội dung cơ bản và đặc sắc nghệ thuật của truyện? Ý nghĩa?
- Đóng góp của truyện với tác giả, dòng văn học…?
3. Lập dàn ý
4. Viết, chỉnh sửa, hoàn thiện (tại nhà)

VẬN DỤNG
- HS sử dụng SGK và vận dụng kiến thức đã học
để làm bài tập về nhà?
- Viết bài văn thuyết minh về truyện ngắn “Dưới
bóng hoàng lan” – Thạch Lam

Các ý cần tìm:
- Vì sao em thích tác phẩm này?
- Tác phẩm và tác giả có vị trí như thế nào trong nền VH?
- Tác phẩm ra đời trong hoàn cảnh nào? Thể loại? Tóm tắt nội
dung?
- Nội dung cơ bản và đặc sắc nghệ thuật của tác phẩm? Ý
nghĩa?
- Đóng góp của tác phẩm với tác giả, dòng văn học…?

TRẢ BÀI
Sản phẩm dự kiến:
1. Giới thiệu được tác phẩm cần thuyết minh (Tác giả, nhan đề, đánh
giá chung.
2. Giới thiệu khái quát về tác giả
3. Hoàn cảnh ra đời của tác phẩm, đặc điểm thể loại, tóm tắt được nội
dung tác phẩm
4. Đánh giá giá trị nội dung và đặc sắc nghệ thuật của tác phẩm.
5. Đánh giá vị trí, đóng góp của tác phẩm với đời sống văn học.
6. Có thể lồng ghép các yếu tố khác như miêu tả, biểu cảm, tự sự, nghị
luận; nhưng cần đảm bảo giữ được đặc trưng thể loại của văn bản
thuyết minh (không để lẫn với văn bản nghị luận)

MẪU PHIẾU CHỈNH SỬA BÀI VIẾT
(HS TIẾN HÀNH SỬA BÀI THEO MẪU)

Tồn tại, hạn chế Chỉnh sửa bài viết
Mở bài

 

Thân bài

 

Kết bài