Văn bản 2:

LẶNG LẼ SA PA
(Nguyễn Thành Long)

Nêu suy nghĩ của em về những người đang sống ở nơi
xa xôi, hẻo lánh và làm các công việc vất vả, âm
thầm.
-Những người sống và làm việc ở nơi xa xôi, hẻo lánh
rất đáng trân trọng vì họ âm thầm hi sinh, vượt qua
nhiều gian khổ để cống hiến cho xã hội.
-Sa Pa lặng lẽ (thiên nhiên), không lặng lẽ (cống hiến
và làm việc) mà lặng lẽ (không kể công, lặng thầm).
Mời các em thưởng thức truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa”
của nhà văn Nguyễn Thành Long.

I. ĐỌC HIỂU CHUNG
1. Đọc
-Giọng đọc chậm, cảm xúc, nhẹ nhàng, lắng
sâu; đọc phân vai (người kể chuyện, anh thanh
niên, bác lái xe, ông họa sĩ, cô kĩ sư).
- Sử dụng chiến lược đọc.
Tóm tắt tác phẩm:
Nhân một chuyến đi Sa Pa, một bác lái xe, một
ông họa sĩ và một cô gái lên thăm một anh
thanh niên làm công tác khí tượng trên đỉnh
núi. Qua trò chuyện, anh thanh niên đã để lại
niềm cảm kích, dấu ấn khó phai mờ cho các vị
khách.

2. Tìm hiểu chung
a. Tác giả:
Nguyễn Thành Long (1925 – 1991)
- Quê: Quảng Nam
- Là cây bút chuyên viết truyện ngắn và kí.
- Sáng tác của ông thể hiện niềm tin yêu và sự
gắn bó thiết tha với đất nước, con người.
- Truyện ngắn của Nguyễn Thành Long có lối
viết nhẹ nhàng, giàu chất thơ, giọng văn trong
sáng
- Một số tác phẩm chính: Bát cơm Cụ Hồ (1952);
Những tiếng vỗ cánh (1967); Giữa trong xanh
(1972); Sáng mai nào, xế chiều nào (1984);….

b. Tác phẩm
- Nhân vật: anh thanh niên, ông họa sĩ, cô kĩ sư, bác lái xe,…
- Thể loại: truyện ngắn
- Xuất xứ: In trong tập “Giữa trong xanh” (1972).
- Hoàn cảnh sáng tác: sáng tác sau chuyến đi thực tế Lào Cai năm
1970
- Phương thức biểu đạt chính: tự sự
- Ngôi kể: thứ ba
- Bố cục:
+ Phần 1: Từ đầu đến “Kìa, anh ta kia.”: Nhân vật anh thanh niên
qua lời kể của bác lái xe
+ Phần 2: tiếp đến “mà ông yêu nhưng vẫn còn tránh” – Cuộc gặp
gỡ ngắn ngủi, ý nghĩa giữa anh thanh niên với ông họa sĩ, cô kĩ
sư.
+ Phần 3: Còn lại – Cuộc chia tay giữa ba người.

II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN
1. Đề tài và cốt truyện
a. Đề tài
Đề tài là phạm vi hiện thực đời sống (sự việc, con người, vấn đề…) mà nhà
văn lựa chọn để phản ánh và thể hiện trong tác phẩm. Đề tài trả lời câu hỏi
“tác phẩm viết về cái gì?”
Xác định đề tài của truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa”.
Những người lao động thầm lặng, cống hiến cho đất nước.

b. Cốt truyện
Tóm tắt cốt truyện và xác định kiểu cốt truyện của “Lặng lẽ Sa Pa”.
Cốt truyện đơn giản xoay quanh một cuộc gặp gỡ bất ngờ giữa ông họa sĩ già,
cô kĩ sư trẻ với anh thanh niên làm việc ở trạm khí tượng trên đỉnh Yên Sơn.
-> Cốt truyện đơn tuyến.

2. Nhân vật anh thanh niên
Câu hỏi 3, trang 22.

PHIẾU HỌC TẬP

Độ tuổi và ngoại hình:
Hoàn cảnh sống:
Công việc:
Lời nói:
Hành động:
Cảm xúc, suy nghĩ:
Quan hệ với các nhân vật
khác:
Nhận xét về tính cách:

-Độ tuổi và ngoại hình:
hai mươi bảy tuổi, tầm vóc bé nhỏ, nét mặt rạng rỡ...
-Hoàn cảnh sống:
+Sống một mình trên đỉnh núi, chỉ có cây cỏ và mây
mù lạnh lẽo.
+Căn nhà ba gian rất gọn gàng, ngăn nắp.
+Có niềm vui đọc sách, trồng hoa...
-Công việc:
Làm công tác khí tượng kiêm vật lí địa cầu trên đỉnh Yên Sơn cao hai
nghìn sáu trăm mét: đo gió, đo mưa, đo nắng, tính mây, đo chấn động mặt
đất, dự báo thời tiết hằng ngày, phục vụ sản xuất, phục vụ chiến đấu; gian
khổ nhất là làm việc lúc một giờ sáng: “gió tuyết và im lặng bên ngoài như
chỉ chực đợi mình ra là ào ào xô tới...”.
-> Công việc gian khổ, đòi hỏi phải tỉ mỉ, chính xác và có tinh thần trách
nhiệm cao.

-Lời nói:
+ lời tâm sự với ông họa sĩ và cô kĩ sư về công
việc của mình: “Hồi chưa vào nghề...”.
+ lời giới thiệu những người khác xứng đáng
hơn để ông họa sĩ vẽ chân dung: “ – Không,
bác đừng mất công vẽ cháu! Cháu giới thiệu
với bác...”.
-Hành động:
+ lấy khúc cây chắn ngang đường để gặp mọi
người.
+ trao bó hoa cho cô kĩ sư trẻ.
+ ...

-Cảm xúc, suy nghĩ:
+ “khi ta làm việc, ta với công việc là đôi, sao gọi là một
mình được?”
+ “Nhưng từ hôm ấy, cháu sống thật hạnh phúc.”
- Quan hệ với các nhân vật khác:
+ gửi bác lái xe củ tam thất vì “bác gái vừa ốm dậy”.
+ trao bó hoa đã cắt cho cô kĩ sư nông nghiệp trong lần đầu
gặp gỡ.
+ “ấn cái làn trứng” vào tay ông họa sĩ để mọi người ăn trưa.
+ lưu luyến khi chia tay khách.
Þ Tính cách của anh thanh niên:

Có lí tưởng sống đẹp đẽ; say mê, gắn bó với công việc; có tinh thần
trách nhiệm cao; lạc quan, yêu cuộc sống; khiêm tốn, cởi mở; ân cần,
chu đáo; quý trọng tình cảm của những người xung quanh,…

Chỉ bằng một số chi tiết và chỉ xuất hiện trong khoảnh khắc của
truyện, tác giả đã phác họa được bức chân dung nhân vật chính với
những nét đẹp về tinh thần, tình cảm, cách sống và suy nghĩ về
cuộc sống, về công việc.

3. Ông họa sĩ và các nhân vật khác
a. Ông họa sĩ
Tìm một số chi tiết thể hiện cảm xúc, suy nghĩ của nhân vật ông
họa sĩ về con người và nghệ thuật. Trên cơ sở đó, em hãy nhận xét
về vai trò của nhân vật này trong tác phẩm.

- Từ câu chuyện về anh thanh niên, ông đã có những cảm nhận, suy nghĩ
về con người và nghệ thuật.
+ Khi gặp anh thanh niên, người họa sĩ dường như đã tìm thấy cảm
hứng, ý tưởng cho sáng tác nghệ thuật của mình: Vì họa sĩ đã bắt gặp
một điều thật ra ông vẫn ao ước được biết, ôi, một nét thôi đủ khẳng
định một tâm hồn, khơi gợi một ý sáng tác, một nét mới đủ là giá trị một
chuyến đi dài.
+ Ông họa sĩ bối rối, nhận thấy sự bất lực của nghệ thuật trước bức chân
dung cuộc sống giản dị mà đẹp đẽ: Chao ôi, bắt gặp một con người như
anh ta là một cơ hội hãn hữu cho sáng tác, nhưng hoàn thành được
sáng tác còn là một chặng đường dài.
(Vâng, có những con người đẹp quá thì nghệ thuật khó có thể vẽ được
cũng như có những cái đẹp mà không một nghệ thuật ngôn từ diễn tả
nỗi. Có ai phân tích được mùi hương của hoa

- Ông họa sĩ có vai trò quan trọng trong tác phẩm.
+ Ông là một nghệ sĩ từng trải, có cảm nhận sâu sắc về cuộc sống.
+ Tác phẩm được trần thuật chủ yếu từ điểm nhìn, cảm nhận, suy
nghĩ của ông.
+ Qua nhân vật này, nhà văn Nguyễn Thành Long muốn gửi gắm
những trăn trở, suy ngẫm của mình về con người và nghệ thuật.
+ Nhân vật ông họa sĩ đã đem đến cho tác phẩm chiều sâu tư
tưởng.

b. Cô kĩ sư nông nghiệp mới ra trường
Cuộc gặp gỡ bất ngờ với anh thanh niên, cô kĩ sư trẻ đã có cảm
nhận gì?
Gặp và nghe anh kể, cô cảm động, khơi dậy một cuộc sống mới
giàu mơ mộng và đẹp.
c. Bác lái xe
Nếu thiếu nhân vật bác lái có được không?
- Làm cầu nối những bờ cảm xúc. Lời giới thiệu của bác kích thích
sự háo hức tò mò đón chờ sự xuất hiện của nhân vật chính.

d. Những nhân vật không xuất hiện trực tiếp cũng góp phần thể
hiện chủ đề của truyện
-Ông kĩ sư vườn rau Sa Pa: Ngày ngày, lặng lẽ ngồi rình xem cách
ong thụ phấn, tự tay thụ phấn hàng vạn cây su hào.
-Anh cán bộ nghiên cứu sét: 11 năm ròng túc trực chờ sét để lập
bản đồ sét tìm tài nguyên cho đất nước, 11 năm không một ngày xa
cơ quan.
-> Đặc điểm chung của họ là đều hi sinh quyền lợi riêng, vì lợi ích
chung (vì mọi người, vì đất nước thân yêu).

4. Những bức tranh thiên nhiên Sa Pa tuyệt đẹp, đầy thơ mộng
đã góp phần tạo nên chất thơ cho tác phẩm.
Em hãy chọn một đoạn văn miêu tả cảnh Sa Pa mà em ấn tượng
nhất.
Những rặng đào, những đàn bò lang, thung
lũng. Nắng đốt cháy rừng cây. Cây thông chỉ
cao quá đầu, rung tít trong nắng những ngón
tay bằng bạc. Mây bị nắng xua, luồn cả vào
gầm xe. Những bông hoa dơn, hoa thược
dược, vàng, tím, đỏ, hồng phấn, tổ ong… mọc
ngay giữa mùa hè. Nắng mạ bạc con đèo, đốt
cháy rừng cây hừng hực như một bó đuốc
lớn…

-Bằng vài nét chấm phá, nghệ thuật nhân hóa, so sánh, ngôn ngữ
đặc sắc.
-Tác giả đã khắc hoạ bức tranh thiên nhiên Sa Pa với vẻ đẹp rực rỡ,
tráng lệ, độc đáo, tươi sáng, thơ mộng, đầy sức sống. Sa Pa như
mời gọi, cuốn hút, hấp dẫn du khách.
=> Tình yêu thiên nhiên của tác giả.

5. Những suy nghĩ, bài học rút ra từ tác phẩm
Tác phẩm gợi cho em những suy nghĩ, bài học gì?
- Suy nghĩ về ý nghĩa, niềm vui của lao động;
- Bài học về sự cống hiến cho cộng đồng;
- Trân trọng những con người lao động thầm lặng, hi sinh cho đất
nước…

III. TỔNG KẾT
1.Nghệ thuật
-Tự sự kết hợp với trữ tình, bình luận.
-Truyện bàng bạc chất thơ, chất họa.
-Tình huống hay, lạ và mang tính hướng thiện đẹp.
- Nhân vật chính được giới thiệu sau, qua cảm nhận, suy
nghĩ của các nhân vật phụ làm cho vẻ đẹp của nhân vật
càng thêm trong sáng, lấp lánh.
- Cách kể chuyện tự nhiên, nhẹ nhàng mà lắng đọng.
- Các nhân vật đều không có tên (cái tên là danh từ
chung). -> Những con người vô danh lặng lẽ dâng cho
đời.
- Nhan đề ấn tượng: Thiên nhiên và con người lặng lẽ,
âm thầm mà nở hoa.

2. Nội dung
Tác phẩm ngợi ca
những con người lao
động bình thường mà
sáng đẹp (làm việc và
cống hiến thầm lặng
cho đất nước).

VIẾT KẾT NỐI VỚI ĐỌC
Tưởng tượng em là nhân vật ông họa sĩ, hãy ghi lại
cảm nghĩ của mình sau cuộc gặp gỡ bất ngờ với anh
thanh niên trên đỉnh Yên Sơn trong một đoạn văn
(khoảng 7-9 câu).

Sau cuộc gặp gỡ bất ngờ với anh thanh niên trên đỉnh
Yên Sơn, tôi vẫn còn nguyên cảm giác xúc động và bâng
khuâng. Giữa không gian núi rừng vắng lặng, con người
ấy hiện lên thật giản dị mà đẹp đẽ. Ở anh, tôi nhận ra
vẻ đẹp của một tâm hồn say mê công việc, sống có lí
tưởng và trách nhiệm với đất nước. Cuộc sống cô độc
nơi đỉnh núi cao không làm anh buồn chán mà trái lại
càng khiến anh thêm yêu nghề, yêu đời. Những lời nói
chân thành, khiêm tốn của anh khiến tôi – một người
từng trải – cũng phải suy ngẫm. Tôi bỗng thấy mình cần
nhìn cuộc sống bằng ánh mắt trân trọng hơn. Cuộc gặp
gỡ ngắn ngủi ấy đã để lại trong tôi một ấn tượng sâu
sắc khó phai. Anh thanh niên lặng lẽ kia chính là vẻ đẹp
thầm lặng của cuộc sống mà tôi hằng tìm kiếm.