Khoa học tự nhiên 8

Hãy kể tên và chỉ ra các hình thức
truyền nhiệt mà em đã học ở hình ảnh sau:
ĐỐI1LƯU

BỨC XẠ3 NHIỆT

DẪN 2NHIỆT

BỨC XẠ4 NHIỆT

Chọn từ thích hợp cho các ô trống trong bảng dưới đây về cách truyền nhiệt
chính của các môi trường
Môi trường
Hình thức truyền
nhiệt chủ yếu

Chất rắn

Chất lỏng

Chất khí

Dẫn
nhiệt
...(1)...

Đối
lưu
...(2)...

Đối
lưu
...(3)...

Chân không
Bức ...(4)...
xạ nhiệt

Tại sao chỗ nối tiếp 2 đầu
thanh ray xe lửa lại chừa
một khoảng trống?

Tại sao 2 đầu ống dẫn
khí lại được uống cong?

TIẾT 90-92
BÀI 29

SỰ NỞ VÌ NHIỆT

SỰ NỞ VÌ NHIỆT CỦA CHẤT RẮN, LỎNG, KHÍ

ỨNG DỤNG VÀ TÁC HẠI CỦA SỰ NỞ VÌ NHIỆT

LUYỆN TẬP VÀ VẬN DỤNG

Đây là công trình nổi tiếng nào?
ở đâu ?
Tháp Epphen làm bằng thép cao
320m, do kỹ sư người Pháp
Epphen thiết kế .Tháp được xây
dựng vào năm 1889 tại quãng
trường Mars, ở Paris (thủ đô
nước Pháp) là tháp bằng thép
nổi tiếng thế giới.

Các phép đo chiều cao tháp
vào ngày 01/01/1890 và ngày
01/07/1890 cho thấy, trong
vòng 6 tháng tháp cao thêm
hơn 6,75 inch ( khoảng 17
cm).
Tại sao lại có sự kì lạ đó?
Chẳng lẽ một cái tháp bằng
thép lại có thể “ lớn lên” được
hay sao?

I. SỰ NỞ VÌ NHIỆT CỦA CHẤT RẮN
* Thí nghiệm 1:
Bố trí thí nghiệm như hình 29.1
* Cách tiến hành:
- Đốt cồn trong khay, đậy nắp chắn lên khay  quan sát
kim chỉ thị và nhận xét.
- Tắt đèn cồn  quan sát các kim chỉ thị và nhận xét.

? 1. Rút ra nhận xét về sự nở vì nhiệt của các chất nhôm, sắt?
Nhôm, sắt nở ra khi nóng lên, co lại khi lạnh đi
=> Sự nở vì nhiệt theo chiều dài (sự nở dài) của vật rắn.
- Bảng bên ghi độ tăng chiều dài của các
thanh kim loại khác nhau có chiều dài ban
đầu là 100cm khi nhiệt độ tăng thêm 500C.
N
Đ
S

Nhôm

0,12cm

Đồng

0,086cm

Sắt

0,060cm

Tăng nhiệt độ thêm 500C

N
Đ
S

? 2. So sánh sự nở vì nhiệt của nhôm và sắt?
Nhôm nở vì nhiệt nhiều hơn đồng. Đồng nở vì nhiệt nhiều hơn sắt.

Hoàn thành kết luận sau đây:
nở ra khi nóng lên, …………
co lại khi lạnh đi.
Chất rắn ...............
khác nhau
Các chất rắn khác nhau sẽ nở vì nhiệt ……………………

I. SỰ NỞ VÌ NHIỆT CỦA CHẤT RẮN
* Thí nghiệm 2:
Bố trí thí nghiệm như hình 29.2
* Cách tiến hành:
- Đốt cồn trong khay, đậy nắp
chắn lên khay  quan sát kim chỉ
thị và nhận xét.
- Tắt đèn cồn  quan sát các kim
chỉ thị và nhận xét.

Hơ nóng băng kép bằng đèn cồn khi thanh đồng ở phía dưới
Hãy cho biết
hình dạng của
băng kép thay
đổi như thế
nào?

=> Đồng sẽ có nhiệt độ cao hơn và nở ra nhiều hơn thanh sắt.
Do đó, băng kép sẽ bị cong về phía thanh sắt.

Nếu làm lạnh đi thì băng kép cong về phía thanh sắt hay
thanh đồng? Tại sao?
Băng kép bị cong về phía thanh đồng.
Vì đồng nở vì nhiệt nhiều hơn sắt => đồng co lại vì nhiệt
nhiều hơn sắt.

Tháng 1

Tháng 7

• Tháng 1 là mùa Đông (lạnh),mà tháp làm bằng thép nên thép
co lại khi gặp lạnh
• Đến tháng 7 là mùa Hè (nóng) nên thép nở ra do đó ta thấy
tháp cao lên.

Tại sao khi đun nước,
ta không nên đổ nước
thật đầy ấm?

II. SỰ NỞ VÌ NHIỆT CỦA CHẤT LỎNG
* Thí nghiệm 3:
Bố trí thí nghiệm như hình 29.3
* Cách tiến hành:
1. Đặt bình thuỷ tinh vào chậu nước nóng  quan sát và giải thích hiện
tượng xảy ra với giọt nước màu trong ống thuỷ tinh.
2. Lấy bình thuỷ tinh từ chậu nước nóng ra đặt vào chậu nước lạnh 
quan sát và giải thích hiện tượng xảy ra với giọt nước màu trong ống
thuỷ tinh.

BÀI 19. SỰ NỞ VÌ NHIỆT CỦA CHẤT LỎNG

2. Trả lời câu hỏi
Mực nước dâng lên,
vì nước nóng lên, nở
ra.

1. Đặt bình thuỷ tinh vào chậu nước nóng
 quan sát và giải thích hiện tượng xảy ra với
giọt nước màu trong ống thuỷ tinh.

Nước
nóng

2. Lấy bình thuỷ tinh từ chậu nước nóng
Trả lời câu hỏi
ra đặt vào chậu nước lạnh  quan sát và giải
2. Mực nước hạ xuống, thích hiện tượng xảy ra với giọt nước màu
vì nước lạnh đi, co lại.
trong ống thuỷ tinh.

Nước
nóng

Nước
lạnh

Trả lời câu hỏi
Các chất lỏng
khác nhau nở vì
nhiệt khác nhau.

Hãy quan sát và mô tả thí nghiệm
về sự nở vì nhiệt của các chất lỏng khác
nhau và rút ra nhận xét.
Thí nghiệm với ba chất lỏng nước, dầu và rượu
Nước
nóng

1

2

3

Rượu

Dầu

Nướ
c

Hoàn thành kết luận sau đây:
nở ra
co lại
Chất lỏng ...............
khi nóng lên, …………
khi lạnh đi.
khác nhau
Các chất lỏng khác nhau sẽ nở vì nhiệt ……………………

Tại sao khi đun nước,
ta không nên đổ nước
thật đầy ấm?
Khi đun nước, ta không nên đổ nước
thật đầy ấm vì khi sôi, nước sẽ nở ra,
thể tích cũng tăng lên, dẫn đến nước
sôi sẽ tràn ra ngoài.

III. SỰ NỞ VÌ NHIỆT CỦA CHẤT KHÍ
* Thí nghiệm 4:
Bố trí thí nghiệm như hình 29.6
• Cách tiến hành:
Nhúng đầu ống thuỷ tinh xuyên qua nút cao su
vào nước màu.
- Dùng ngón tay cái bịt chặt đầu còn lại của ống
rồi rút ống ra khỏi nước sao cho trong ống còn
lại 1 giọt nước màu.
- Lắp ống cao su có gắn ống thuỷ tinh trên vào
bình cầu.
- Quan sát, mô tả và giải thích hiện tượng
xảy ra với giọt nước màu khi xoa hai bàn tay
rồi áp chặt vào bình cầu?

III. SỰ NỞ VÌ NHIỆT CỦA CHẤT KHÍ
Quan sát, mô tả và giải thích hiện tượng xảy
ra với giọt nước màu khi xoa hai bàn tay rồi
áp chặt vào bình cầu?
Giọt nước màu đi lên

Hoàn thành kết luận sau đây:
nở ra khi nóng lên, …………
co lại
Chất khí ...............
khi lạnh đi.

Bảng 29.1. Độ tăng thể tích của 1000 cm3 các chất khác nhau khi
nhiệt độ tăng thêm 50 0C.

Tại sao nói
chất khí nở
vì nhiệt
nhiều hơn
chất lỏng?

Hoàn thành kết luận sau đây:
nhiều hơn chất lỏng; chất lỏng nở vì
Chất khí nở vì nhiệt …................
nhiều hơn chất rắn.
nhiệt ……………
giống nhau
Các chất lỏng khác nhau sẽ nở vì nhiệt ……………………

1. Sự nở vì nhiệt
của chất rắn
- Các chất rắn nở ra
khi nóng lên và co
lại khi lạnh đi.
- Các chất rắn khác
nhau nở vì nhiệt
khác nhau.

Điểm giống nhau
của các chất rắn,
lỏng, chất khí khi
nở vì nhiệt là gì?
2. Sự nở vì nhiệt của chất
lỏng
- Các chất lỏng nở ra khi
nóng lên, co lại khi lạnh đi.

3. Sự nở vì nhiệt của chất
khí

- Các chất lỏng khác nhau nở
vì nhiệt khác nhau.

- Các chất khí nở ra khi nóng
lên, co lại khi lạnh đi.
- Chất khí nở vì nhiệt nhiều
hơn chất lỏng, chất lỏng nở vì
nhiệt nhiều hơn chất rắn.

Sự nở vì nhiệt
của các chất có
công dụng gì?

IV. CÔNG DỤNG VÀ TÁC HẠI CỦA SỰ NỞ VÌ NHIỆT

1. Công dụng

Băng kép dùng làm rơle đóng, ngắt mạch điện
trong bàn là, bếp điện…

Băng kép gồm 2 thanh kim loại khác nhau như đồng và thép
được tán chặt sát với nhau. Ở nhiệt độ bình thường băng kép
thẳng. Khi bị nóng lên, do hai băng kim loại nở dài không
giống nhau mà băng kép sẽ bị uốn cong làm hở mạch điện đi
qua băng kép

Kết luận

Xem video và
trả lời câu hỏi

2. Tác hại
Tại sao chỗ nối tiếp 2 đầu
thanh ray xe lửa lại chừa
một khoảng trống?

Tại sao 2 đầu ống dẫn
khí lại được uống cong?

GIỮA ĐẦU CÁC THANH RAY PHẢI CÓ KHE HỞ

1. Tác hại
a) - Khi trời nắng, nhiệt độ tăng
đường ray xe lửa bị giãn nở dài ra.
- Khi nở vì nhiệt thanh ray có thể tạo
ra 1 lực rất làm biến dạng đường ray.
- Chỗ nối tiếp 2 đầu thanh ray chừa
một khoảng trống để thanh ray không
bị uốn cong, tránh gây nguy hiểm khi
tàu đi qua
b) - Khi trời nắng, nhiệt độ tăng ống dẫn khí bị
giãn nở ra.
- Khi nở vì nhiệt ống dẫn khí có thể tạo ra 1
lực rất làm biến dạng ống dẫn khí.
- Chỗ nối tiếp 2 đầu ống dẫn khí được uốn
cong, tránh vỡ ống gây nguy hiểm cháy nổ.

Khắc phục tác dụng có hại của sự nở vì nhiệt.
Đề phòng sự nở vì nhiệt: Khi trời nóng chiều dài của cầu
tăng lên
Đầu cầu sắt phải đặt trên các gối đỡ xê dịch được trên
các con lăn.

Có khoảng cách giữa các nhịp cầu

15
14
13
12
11
10
09
08
07
06
05
04
03
02
01
00

Khi nút thủy tinh của một
lọ thủy tinh bị kẹt. Phải
mở nút bằng cách nào?

2

15
14
13
12
11
10
09
08
07
06
05
04
03
02
01
00
Khi nhúng quả bóng bàn bị móp vào trong nước
nóng, nó sẽ phồng trở lại. Vì sao như vậy?

3

15
14
13
12
11
10
09
08
07
06
05
04
03
02
01
00

Hộp quẹt ga khi còn đầy ga
trong quẹt nếu đem phơi nắng thì
sẽ dễ bị nổ. Giải thích tại sao?

4

15
14
13
12
11
10
09
08
07
06
05
04
03
02
01
00
Bánh xe đạp khi bơm căng,
nếu để ngoài trưa nắng sẽ dễ
bị nổ. Giải thích tại sao?

5

15
14
13
12
11
10
09
08
07
06
05
04
03
02
01
00

Điền từ thích hợp vào chỗ trống: Các khối hơi nước
bốc lên từ mặt biển, sông, hồ bị ánh nắng mặt trời
chiếu vào nên.............., ………….., ………… và
bay lên tạo thành mây.

6

15
14
13
12
11
10
09
08
07
06
05
04
03
02
01
00
Tại sao chỗ tiếp nối của
hai thanh ray đường sắt lại
có một khe hở?

7

15
14
13
12
11
10
09
08
07
06
05
04
03
02
01
00

Có một băng kép được làm
từ 2 kim loại là đồng và sắt
(đồng nở vì nhiệt nhiều hơn
sắt). Khi nung nóng, băng
kép sẽ như thế nào?

8

15
14
13
12
11
10
09
08
07
06
05
04
03
02
01
00

Tại sao gạch lát ở vỉa hè có
khoảng cách giữa các viên gạch
lớn hơn so với các viên gạch
được lát trong nhà?

9

15
14
13
12
11
10
09
08
07
06
05
04
03
02
01
00

Hai cốc thủy tinh chồng lên nhau
bị khít lại. Muốn tách rời hai cốc
ta làm cách nào sau đây?

10

1. Để tránh tác hại của sự dãn nở vì nhiệt.
2. Làm nóng cổ lọ.
3. Vì nước nóng làm cho khí trong quả bóng nở ra.
4. Vì khi phơi nắng, nhiệt độ tăng, ga ở dạng lỏng sẽ tăng thể tích làm hộp quẹt bị nổ.
5. Nhiệt độ tăng làm cho không khí trong ruột bánh xe nở ra.
6. Nóng lên, nở ra, nhẹ đi.
7. Vì khi nhiệt độ tăng thanh ray sẽ dài ra có chỗ giãn nở.
8. Cong về phía sắt.
9. Vì ngoài trời thời tiết rất nóng, phải chừa khoảng cách để có sự dãn nở giữa các
viên gạch.
10. Ngâm cốc ở dưới vào nước nóng, đồng thời đổ nước lạnh vào cốc ở trên.

1. Học bài : Sự truyền nhiệt
- Nêu hiện tượng sự nở vì nhiệt của các chất
(chất rắn, chất lỏng, chất khí)
- Lấy được ví dụ về công dụng và tác hại của sự
nở vì nhiệt
2. Chuẩn bị bài : Khái quát về cơ thể người
Nêu tên và vai trò của các cơ quan, hệ cơ quan
trong cơ thể người.
50