CHÀO MỪNG

CÁC EM ĐẾN BUỔI
HỌC
Cùng quý thầy cô dự giờ

Quan sát các hình ảnh bên dưới và cho biết các vật dưới đây được tạo nên từ đơn
vị cấu trúc nào?

Viên gạch được xem là đơn vị
nhỏ nhất để tạo nên ngôi nhà

Mỗi viên gạch

Xây
dựng
Ngôi nhà

Quan sát tổ ong, ta có thể thấy
được rất nhiều khoang nhỏ, tạo
thành 1 tổ lớn
Mỗi khoang nhỏ trong một tổ ong là những
đơn vị cơ sở, cơ bản nhất trong một hệ
thống lớn
Jens
Martensson

p4

Những sinh vật
xung quanh
chúng ta được
cấu tạo từ đơn
vị cơ sở nào?
Jens
Martensson

Những
sinh
vật
sống
trên
Trái
Đất
cũng
được
cấu tạo
từ các

TẾ BÀO

8
1
I
À
B

TẾ BÀO
ĐƠN VỊ CƠ SỞ
CỦA SỰ SỐNG

NỘI DUNG BÀI HỌC

I. TẾ BÀO LÀ GÌ?
II. HÌNH DẠNG VÀ KÍCH
THƯỚC CỦA TẾ BÀO

BÀI 18. TẾ BÀO - ĐƠN VỊ CƠ SỞ CỦA SỰ
SỐNG

Mục tiêu
•Nêu được khái niệm, chức năng của tế bào.
•Nhận biết được tế bào là đơn vị cấu trúc của
sự sống
•Nêu được hình dạng và kích thước của một
số loại tế bào.

I

Tế bào là
gì?

I. Tế bào là gì?

TẾ BÀO

Tế bào động vật

Tế bào thực vật

Con thạch sùng
Cây cà chua

Mọi cơ thể sinh vật đều được cấu tạo từ những đơn vị
rất nhỏ bé, gọi là TẾ BÀO

Tế bào là đơn vị cấu tạo nên cơ thể thực vật

Tế bào là đơn vị cấu tạo nên cơ thể người

Sinh trưởng và
sinh sản

Trao đổi chất

Cảm ứng

Một số chức năng của tế bào

Tại sao tế bào được coi là
đơn vị cơ bản của sự sống?

I. TẾ BÀO LÀ GÌ?
 Mọi cơ thể sống đều được cấu tạo từ tế bào.
 Tế bào có thể thực hiện đầy đủ các quá trình sống cơ bản:
• Sinh trưởng
• Hấp thụ chất dinh dưỡng
• Hô hấp
• Cảm ứng
• Bài tiết và sinh sản
 Tế bào là đơn vị cơ bản của sự sống.

II
HÌNH DẠNG VÀ
KÍCH THƯỚC TẾ
BÀO

Hoạt động
KHÁM PHÁ THẾ GIỚI TẾ
BÀO

Luật chơi
Cả lớp chia thành 4 nhóm tham
gia các vòng thi đấu để thu thập
điểm
Nhóm nào có điểm cao nhất
sẽ chiến thắng.

VÒNG 1
CHUYẾN TÀU KHÁM PHÁ

LUẬT CHƠI
Mỗi đội sẽ chỉ di chuyển ở 2 trạm, các đội có 5
phút để hoàn thành phiếu học tập tại trạm đó,
hết 5 phút, các đội di chuyển đến trạm tiếp theo.
Khi hoàn thành 2 trạm, các đội trao đổi phiếu
học tập với nhau để chấm điểm. Giáo viên chọn
ngẫu nhiên đội để báo cáo kết quả

Các phiếu học tập ở các trạm
TRẠM 1

TRẠM 2

Quan sát hình và mô tả hình dạng các tế

Quan sát kích thước tế bào vi khuẩn, tế

bào. Từ đó hãy nhận xét về hình dạng tế

bào động vật và thực vật trong hình và

bào.

cho biết tế bào nào phải quan sát bằng
kính hiển vi, tế nào nào có thể quan sát
bằng mắt thường?

DÃY TRÁI
NHÓM 1

DÃY PHẢI

TRẠM 1

TRẠM 1

NHÓM 3

LỐI
ĐI

NHÓM 2

TRẠM 2

TRẠM 2

NHÓM 4

DÃY TRÁI

DÃY PHẢI

NHÓM 2

TRẠM 1

TRẠM 1

NHÓM 4

LỐI
ĐI

NHÓM 1

TRẠM 2

TRẠM 2

NHÓM 3

XIN MỜI DI CHUYỂN ĐẾN TRẠM TIẾP THEO

CHÚC MỪNG BẠN ĐÃ HOÀN THÀNH
CHUYẾN TÀU
Hãy trao đổi phiếu học tập cho nhau nhé!

Nh
óm
1

2
m
ó
Nh

Nhó
m3

4

Nh
ó
m
3

m
Nhó

m
1

óm
Nh

N
h
ó

2

VÒNG QUAY
MAY MẮN

ó
h
N

4
m

THOÁT

QUAY

Quan sát hình và mô tả hình dạng các tế bào. Từ đó hãy nhận xét về hình
dạng tế bào
Hình dẹt

Hình sao

Hình trụ

a) Tế bào da ở ngườib) Tế bào thần kinh ở người c) Tế bào vi khuẩn

Hình chữ nhật

d) Tế bào ở lá cây

Hình 18.1. Hình dạng một số loại tế
bào

Tế bào có hình dạng rất đa dạng. Tùy theo từng loại tế bào khác nhau
sẽ có hình dạng khác nhau
Hình dạng các loại tế bào thường phản ánh chức năng khác nhau của chúng

Tế bào trứng

Tế bào vi khuẩn
E.coli

Tế bào biểu bì lá

Tế bào tinh trùng

Tế bào trùng roi

Tế bào nấm men

Tế bào biểu mô

Tế bào thần kinh Tế bào hồng cầu

Tế bào gan Tế bào cơ vân

Hình cầu, hình sợi, hình đĩa, hình nhiều cạnh, hình thoi, hình
cầu….

MỘT SỐ HÌNH DẠNG TẾ BÀO
KHÁC

Tế bào rễ
hành

Tế bào biểu bì vẩy
hành

Tế bào lông
hút

Tế bào da người

Tế bào lá
cây

Tế bào lông hút

II. HÌNH DẠNG VÀ KÍCH THƯỚC TẾ BÀO

1. Hình dạng tế bào
 Có nhiều loại tế bào với hình dạng khác nhau như hình cầu, hình
sợi, hình đĩa, hình nhiều cạnh, hình thoi,…
 Mỗi loại tế bào có hình dạng khác nhau nên chúng thực hiện
chức năng khác nhau.

Việc phát minh ra kính hiển vi năm
1590 đã giúp nhà khoa học phát
hiện ra tế bào. Năm 1665, Robert
Hooke lần đầu tiên quan sát thấy
tế bào từ cây sồi. Chúng là những
ô hay khoang rất nhỏ, có vách bao
bọc giống như một căn phòng. Do
đó, ông dùng thuật ngữ “tế bào”
(cellula, có nghĩa là phòng, buồng
nhỏ) để chỉ các ô đó. Vì ý nghĩa
lịch sử này mà thuật ngữ “tế bào”
vẫn dùng đến nay.

Nh
óm
1

2
m
ó
Nh

Nhó
m3

4

Nh
ó
m
3

m
Nhó

m
1

óm
Nh

N
h
ó

2

VÒNG QUAY
MAY MẮN

ó
h
N

4
m

THOÁT

QUAY

Quan sát kích thước tế bào vi khuẩn, tế bào động vật và thực vật
trong hình và cho biết tế bào nào phải quan sát bằng kính hiển vi,
tế nào nào có thể quan sát bằng mắt thường?
+ Hầu hết các vi khuẩn có kích thước
khoảng 0,5 – 10 µm
+ Tế bào động vật và thực vật thường có
kích thước khoảng 10 – 100 µm
+ Một số tế bào động vật và thực vật có
kích thước lớn hơn khoảng 1 – 10 mm
như tế bào trứng cá
 Tế bào vi khuẩn và hầu hết các tế bào động vật, thực vật thường có kích thước rất
nhỏ không quan sát được bằng mắt thường mà phải quan sát bằng kính hiển vi.
 Một số tế bào động vật và thực vật như tế bào trứng cá, tế bào trứng ếch , tế bào
tép cam,... có kích thước lớn có thể quan sát được bằng mắt thường

Kích thước tế bào

Tế bào thần kinh ở người
 Chiều dài khoảng 13 – 60 mm (có
thể dài đến 100 cm)
 Chiều rộng khoảng 10 – 30 m

Tế bào hồng cầu ở người
Đường kính khoảng 7 m

Tế bào vi khuẩn E.coli
 Chiều dài khoảng 2 m
 Chiều rộng khoảng 0,25 – 1 m

Tế bào biểu bì vẩy hành
 Chiều dài khoảng 200 m
 Chiều rộng khoảng 70 m

Tế bào nấm men
 Chiều dài khoảng 6 m
 Chiều rộng khoảng 5m

II. HÌNH DẠNG VÀ KÍCH THƯỚC TẾ BÀO

2. Kích thước tế bào
 Kích thước tế bào khác nhau giữa các nhóm sinh vật và giữa các cơ quan trong
một cơ thể
 Có rất ít các tế bào đủ lớn để quan sát được bằng mắt thường (kích thước 1 mm –
10 mm). Hầu hết tế bào đều rất nhỏ, chỉ có thể quan sát thấy chúng bằng kính hiển
vi (kích thước 1µm, 10µm hoặc 100µm).

ĐÁP ÁN

TRẠM 1
Quan sát hình và mô tả hình dạng các

- Quan sát hình, ta thấy:

tế bào. Từ đó hãy nhận xét về hình

+ Tế bào da người có hình dẹt. (+1 điểm)

dạng tế bào.

+ Tế bào thần kinh ở người có hình sao. (+1
điểm)
+ Tế bào vi khuẩn có hình trụ. (+1 điểm)
+ Tế bào ở lá cây có hình chữ nhật. (+1 điểm)
Nhận xét về hình dạng tế bào: Tế bào có hình
dạng rất đa dạng. Tùy theo từng loại tế bào khác
nhau sẽ có hình dạng khác nhau. Hình dạng các
loại tế bào thường phản ánh chức năng khác
nhau của chúng (+1 điểm)

TRẠM 2

ĐÁP ÁN

Quan sát kích thước tế bào vi khuẩn, tế

- Tế bào vi khuẩn và hầu hết các tế bào động

bào động vật và thực vật trong hình và

vật, thực vật thường có kích thước rất nhỏ

cho biết tế bào nào phải quan sát bằng
kính hiển vi, tế nào nào có thể quan sát
bằng mắt thường?

không quan sát được bằng mắt thường mà phải
quan sát bằng kính hiển vi. (+2,5 điểm)
- Một số tế bào động vật và thực vật như tế bào
trứng cá, tế bào trứng ếch, tế bào tép cam,... có
kích thước lớn có thể quan sát được bằng mắt
thường. (+2,5 điểm)

TỔNG KẾT ĐIỂM
VÒNG 1

VÒNG 2
ĐUA THUYỀN VƯỢT THÁC
 Mỗi đội chọn 3 người chơi ngồi ở 4 bàn đầu.
 Cả 4 đội xuất phát từ điểm số 0, lắng nghe câu hỏi từ giáo
viên ở mỗi chỏm đá (có 10 chỏm đá). Sau khi nghe, các
đội tự trao đổi nội bộ, trong 1 phút phải ghi câu trả lời. Khi
nghe hiệu lệnh từ giáo viên. Hãy giơ bảng lên.
 Trả lời đúng: +2 điểm.
 Trả lời sai hoặc không trả lời: không được điểm

CHỎM ĐÁ 1:

Điền vào chỗ trống để được nhận định
đúng về tế bào:

“Các loại tế bào khác nhau thường
có

hình

dạng và kích

khác
nhau
…………….”

thước

CHỎM ĐÁ 2:
Kích thước trung bình của tế bào khoảng

0,5 – 100 µm

CHỎM ĐÁ 3:
Tế bào nào khác biệt hơn so với các tế bào còn lại về kích thước

A. Tế bào trứng
cá
B. Tế bào vi khuẩn
C. Tế bào thần kinh ở
người
D. Tế bào vảy hành

CHỎM ĐÁ 4:
Phát biểu sau đúng hay sai:
“Mọi sinh vật đều được cấu tạo từ đơn vị
cơ bản là tế bào”
Đúng

Sai