Bà i 8
ử
s
h
c
ị
l
n
ệ
y
Tru
t
ế
y
u
h
t
u
ể
i
t
và

Tri thức Ngữ
văn

I. TRUYỆN LỊCH SỬ VÀ TIỂU THUYẾT
Tiểu thuyết là tác phẩm văn xuôi cỡ lớn, có
nội dung phong phú, cốt truyện phức tạp; phản
ánh nhiều sự kiện, cảnh ngộ; thường miêu tả
nhiều tuyến nhân vật, nhiều quan hệ chồng chéo
với những diễn biến tâm lí phức tạp, đa dạng.

I. TRUYỆN LỊCH SỬ VÀ TIỂU THUYẾT

Truyện lịch sử:
- Là loại truyện có nội dung liên quan đến nhân vật và sự kiện lịch sử.
- Được nhà văn hư cấu, tưởng tượng, bổ sung, sáng tạo thành hình tượng văn
học
Đặc trưng của truyện lịch sử
Cốt truyện
Là hệ thống sự kiện liên
quan đến lịch sử dân tộc
được sắp xếp theo ý đồ
nhất định.
+ Cốt truyện đơn tuyến
+ Cốt truyện đa tuyến

Bối cảnh
Là hoàn cảnh xã
hội trong một thời
kì lịch sử nói
chung được thể
hiện qua sư kiện,
nhân vật lịch sử,
phong tục tập
quán

Nhân vật
Ngôn ngữ
Nhân vật chính Phù hợp với bối
là người thực, cảnh lịch sử mà
việc
thực, truyện tái hiện
những
anh
hùng dân tộc

II. CỐT TRUYỆN ĐƠN TUYẾN
VÀ CỐT TRUYỆN ĐA TUYẾN

Tiếp sức đồng đội

Mạch sự
kiện
Dung
lượng
Hệ thống
sự kiện

Cốt truyện
đơn tuyến

Cốt truyện đa
tuyến
- Gv chia lớp thành 2 nhóm,
mỗi thành viên trong nhóm
lần lượt chọn 1 thẻ thông tin
và dán vào bảng cho sẵn.
- Thời gian: 5 phút

Thẻ thông tin
chuỗi sự kiện (ít nhất là 2
mạch sự kiện)

chỉ có một mạch sự kiện

Lớn

Được chia thành nhiều dòng, nhiều tuyến
gắn liền với số phận của nhân vật chính
trong tác phẩm có nhiều chủ đề.

Tái hiện nhiều diễn biến
phức tạp của nhân vật

Thường là cốt truyện của các truyện ngắn,
truyện vừa, tiểu thuyết

Phản ánh nhiều bình diện
của đời sống

Tập trung thể hiện quá trình phát triển tính
cách của nhân vật chính (có khi chỉ là một
giai đoạn trong cuộc đời nhân vật)

Vừa và nhỏ

Thường là các tiểu thuyết

Cốt truyện đơn tuyến
Mạch sự kiện Chỉ có 1 mạch sự kiện

Cốt truyện đa tuyến

Chuỗi sự kiện (ít nhất là 2 mạch sự
kiện)
Dung lượng
- Vừa và nhỏ
- Lớn
- Thường là cốt truyện của các - Thường là các tiểu thuyết lớn
truyện ngắn, truyện vừa, tiểu
thuyết
Hệ thống sự Tập trung thể hiện quá trình - Phản ánh nhiều bình diện của đời
kiện
phát triển tính cách của nhân sống
vật chính (có khi chỉ là một - Tái hiện nhiều diễn biến phức tạp
giai đoạn trong cuộc đời nhân của nhân vật
vật)
- Được chia thành nhiều dòng, nhiều
tuyến gắn liền với số phận của nhân
vật chính trong tác phẩm có nhiều
chủ đề.

Cốt truyện đơn tuyến
Ví dụ: tiểu thuyết “Tắt đèn”- Ngô Tất Tố
- Toàn bộ tiểu thuyết chỉ tập trung xoay
quanh số phận của chị Dậu.
- Tất cả những con người, sự kiện, sự việc
đều liên quan trực tiếp đến nhân vật này

Cốt truyện đa tuyến
Ví dụ: Hoàng Lê nhất thống chí
- Tuyến nhân vật và sự kiện phản ánh sự
suy tàn của chế độ phong kiến (Lê Chiêu
Thống)
- Tuyến nhân vật và sự kiện phản ánh hào
khí của dân tộc (vua Quang Trung và khởi
nghĩa Tây Sơn)

III. CÂU KHẲNG ĐỊNH VÀ CÂU PHỦ ĐỊNH

ĐẶC ĐIỂM

Ví dụ:
a) Nguyên đi Huế.
b) Nguyên không đi Huế.
c) Nguyên không thể không đi Huế.
d) Nguyên chẳng đi Huế.

Câu b,
c, d
Câu a

Câu a, c: Thông báo sự việc
“Nguyên đi Huế” có xảy xa

Câu b, d: Thông báo, xác nhận
không có sự việc “Nguyên đi Huế”
diễn ra

 Có từ ngữ phủ
định (không,
chẳng)
 Không có từ ngữ
phủ định

b, d: Câu phủ định
c: Câu khẳng định
Câu khẳng định

Câu khẳng định

Câu phủ định

Là câu dùng để thông báo, xác nhận sự tồn Là câu dùng để thông báo,
Khái tại của một sự vật, sự việc nhất định.
xác nhận không có sự vật,
sự việc hoặc bác bỏ một ý
niệm
kiến, một nhận định nào đó.
- Câu khẳng định thường không chứa các từ - Thường có các từ ngữ
ngữ mang ý nghĩa phủ định
mang nghĩa phủ định như:
- Chứa 2 từ phủ định (phủ định + phủ định = không, chưa, chẳng, không
khẳng định)
phải, chẳng phải, đâu (có),
Hình
Ví dụ: Trẫm rất đau xót, không thể không rời có….đâu, làm gì, làm sao,
thức
đổi
…
- Hoặc đặt các từ ngữ mang nghĩa phủ định
sau một từ ngữ phiếm chỉ (ai, gì, nào,…)
Ví dụ: Câu chuyện ấy ai chẳng biết.

ĐẶT

CÂU

Hãy đặt những câu phủ định cho
những câu sau:
1. Bộ quần áo đẹp quá!
2. Bạn Hoa học rất tốt.
3. Tôi đang đi chơi

KHÔNG

KHÓ

HỀ

Sưu tầm những văn bản thuộc thể loại truyện
lịch sử và làm rõ những đặc trưng của truyện
lịch sử trong văn bản đó.

Luật chơi: Chia lớp thành 4 nhóm. Cho các đội
đọc các từ khóa trong 30s, sau đó đại diện 1 bạn
lần lượt chạy thật nhanh lên bảng ghi 1 từ khóa mà
mình nhớ, đổi phiên cho đến bạn cuối cùng. Nhóm
nào viết được nhiều từ nhất là nhóm chiến thắng.

Chủ đề: Lịch sử

Quang Trung

Ngọc Hồi

Thăng Long

Lê Chiêu Chống

Quân Thanh

Mậu Thân

Chủ đề: Lịch sử

Bài 8: Truyện lịch sử và tiểu
thuyết
Văn bản

Quang Trung đại phá quân
Trích Hoàng Lê nhất
thống chí, NGÔ GIA VĂN
Thanh
PHÁI

I. Đọc- tìm hiểu chung

a. Đọc
- Chú ý đọc to, rõ ràng, mạch lạc
- Sử dụng chiến lược: theo dõi,
dự đoán và đối chiếu

b. Giải nghĩa từ khó
- Nhân tình: tình cảm con người
- Doanh: đơn vị quân đội xưa
- Cáo cấp: báo cáo khẩn cấp
- Dụ: vua chúa truyền xuống, ra lệnh cho bề tôi và dân chúng
- Nội thuộc: thời kì phong kiến Trung Quốc cai trị nước ta.
- Thổ hào: kẻ có quyền thế ở một địa phương trong xã hội cũ

a. Tác giả
Ngô gia văn phái là một nhóm tác giả thuộc
dòng họ Ngô Thì ở làng Tả Thanh Oai, Hà
Nội ngày nay. Đây là một dòng họ lớn có
truyền thống nghiên cứu và sáng tác văn
chương với những tên tuổi tiêu biểu như:
Ngô Thì Ức (1709-1763); Ngô Thì Sĩ (17261780); Ngô Thì Nhậm (1746-1803); Ngô Thì
Chí (1753-1788); Ngô Thì Du (1772-1840);
Ngô Thì Hương (1774-1821),..

b. Tác phẩm
Thể loại
Tiểu thuyết lịch sử, viết bằng chữ Hán
theo lối chương hồi, gồm 17 hồi.
Phương thức biểu đạt chính
Tự sự

Hoạt động nhóm

- Phiếu học tập tìm hiểu chung về
đoạn trích “Quang Trung đại phá
quân Thanh
- Hình thức: thảo luận nhóm bàn
- Thời gian: 5 phút

b. Tác phẩm
Hoàn cảnh sáng tác
- Hoàng Lê nhất thống chí được viết từ cuối triều Lê đến đầu
triều Nguyễn
- Tác phẩm tái hiện lại nhiều bình diện của đời sống xã hội Việt
Nam từ khoảng cuối thế kỉ XVIII đến đầu thế kỉ XIX, kể từ khi
Trịnh Sâm lên ngôi chúa (1767), Nguyễn Huệ - Quang Trung
mang quân ra Bắc đánh tan quân Thanh xâm lược cho đến lúc
Nguyễn Ánh lên ngôi vua (1802).

Bố cục
Đặt tên mỗi phần

Nội dung chính

(1) Tôn Sĩ Nghị kiêu Tôn Sĩ Nghị cảm thấy chiến thắng dễ dàng nên tỏ
căng, hống hách
ra kiêu căng, hống hách, để mặc cho quân lính
cướp bóc, lộng hành ở thành Thăng Long.
(2) Vua Quang Trung Vua Quang Trung mang quân ra Bắc và xin ý
mang quân ra Bắc
kiến các bậc trí sĩ, ra lời dụ với binh lính để nâng
cao tinh thần sĩ khí, đồng thời bày mưu lược đánh
tan quân giặc Thanh.
(3) Lê Chiêu Thống cùng Nghe tin quân Tây Sơn phá thành Ngọc Hồi, Tôn
một số triều thần bỏ chạy Sĩ Nghị khiếp sợ bỏ trốn về nước, Lê Chiêu
sang Trung Quốc.
Thống cùng tuỳ tùng cũng vội vã chạy theo.

b. Tác phẩm
Tóm tắt hồi thứ 14
- Quân Thanh kéo vào Thăng Long, Nguyễn Huệ lên ngôi vua (hiệu là
Quang Trung), ngày 25 tháng Chạp năm 1788 tiến ra Bắc diệt Thanh.
- Dọc đường tuyển thêm binh lính, mở cuộc duyệt binh lớn, chia quân
thành các ngả tiến ra Bắc. Chỉ dụ tướng lĩnh, khao quân vào ngày 30
tháng Chạp, hẹn đến ngày mồng 7 Tết thắng lợi.
- Quân Tây Sơn đánh đến đâu thắng đến đó. Rạng sáng ngày mồng 3
Tết, bao vây đồn Hạ Hồi, giặc đầu hàng. Ngày mồng 5 Tết, tiến công
đồn Ngọc Hồi. Sầm Nghi Đống thắt cổ tự tử, Tôn Sĩ Nghị tháo chạy
về nước, Lê Chiếu Thống cùng gia quyến bỏ chạy theo.

1. Bối cảnh lịch
sử

Tình

- Nhà Lê suy tàn, nhu nhược.

hình

- 29 vạn quân Thanh ồ ạt tràn qua biên giới nước ta,

đất

tiến công vào thành Thăng Long

nước

- Quân Tây Sơn phải rút về Tam Điệp.

 Tình thế cấp bách, đe dọa đến
chủ quyền, độc lập của dân tộc.

Các
nhân
vật
lịch
sử

+ Quang Trung
+ La Sơn Phu tử
Nguyễn Thiếp
+ Ngô Văn Sở
+ Lê Chiêu Thống
+ Tôn Sĩ Nghị

Bài tập nhanh
Dựa vào thông tin trong SGK cùng những hiểu biết của em về lịch sử, em
hãy nối những mốc thời gian sau đây gắn với sự kiện lịch sử tương ứng?
24/11

Ra Tam Điệp, hội ngộ Sở - Lân

25 tháng Chạp

Nghĩa quân đến Nghệ An, mở cuộc duyệt binh lớn.

29 tháng Chạp

Bí mật bao vây Hạ Hồi, giành chiến thắng.

30 tháng Chạp

Tấn công Ngọc Hồi. Nghĩa quân tiến vào kinh
thành Thăng Long

Mùng 3 Tết

Nguyễn Huệ nhận tin cấp báo, tổ chức nghĩa quân

Mùng 5 Tết

Quang Trung lên ngôi, thân chinh tiến quân

2.
Cốt
truyện
và sự
kiện

a. Cốt truyện
Cốt truyện đa tuyến thể hiện qua nhân vật

Tuyến nhân vật
vua tôi Lê Chiêu
Thống thể hiện sự
bất tài, nhu nhược
và hèn nhát

Tuyến nhân vật
Tôn Sĩ Nghị và
quân Thanh bộc lộ
sự chủ quan, kiêu
căng, hung tàn và
bạo ngược.

Tuyến nhân vật
người anh hùng áo
vải Nguyễn Huệ
và đội quân Tây
Sơn anh hùng.

a. Cốt truyện
Cốt truyện đa tuyến thể hiện qua sự kiện chính

Vua Quang Trung
mang quân ra Bắc
đánh quân Thanh

Lê Chiêu Thống cùng
Tôn Sĩ Nghị bỏ chạy sang
Trung Quốc

b. Sự kiện chính
Tướng giặc Tôn Sĩ
Nghị chủ quan,
hống hách, bắt nạt
triều đình vua Lê

Quang Trung mang
quân thần tốc ra
Bắc đánh tan quân
Thanh

Vua Lê cùng một
số triều thần chạy
trốn lên biên giới
phía Bắc

Tuyến nhân vật tướng
giặc Tôn Sĩ Nghị và
quân Thanh kiêu căng,
hống hách, bạo tàn

Tuyến nhân vật anh
hùng áo vải Quang
Trung tài năng, mưu
lược cùng quân Tây Sơn
đánh tan quân xâm lược

Tuyến nhân vật Lê
Chiêu Thống cùng
quan lại bất tài, nhu
nhược, bán nước cầu
vinh

3.
Nhân vật

Hoạt động
- Phiếu học tập tìm hiểu nhân vật
nhóm
Vua Quang
Trung và Lê Chiêu
Thống
- Hình thức:
+ Nhóm 1,3 tìm hiểu nhân vật Vua
Quang Trung
+ Nhóm 2,4 tìm hiểu nhân vật Lê
Chiêu Thống
- Thời gian: 10 phút

Vua Quang Trung
- Là người có hành động mạnh
mẽ, quyết đoán:
+ Khi nghe giặc đến kinh thành,
vua Quang Trung tự mình “đốc
suất đại binh”
+ Tổ chức tuyển binh, duyệt
binh.
+ Lập kế hoạch hành quân đánh
giặc.

Lê Chiêu Thống
- Là kẻ hèn nhát, bạc nhược:
+ Chịu đựng nỗi nhục nhã của
kẻ cầu cạnh.
+ Đánh mất đi sĩ diện của một
bậc quân vương, sợ “người trong
nước có thể bàn tán” và “thiên
triều có chỗ quở trách”

Vua Quang Trung
- Là người sáng suốt, có tầm
nhìn xa và trông rộng:
+ Lắng nghe ý kiến của Nguyễn
Thiếp để nắm bắt tình hình của
địch.
+ Đưa ra lời dụ để động viên
tinh thần binh lính.
+ Mở tiệc khao quân để khích lệ
tinh thần binh sĩ

Lê Chiêu Thống
- Là kẻ tham sống, sợ chết
+ Khi có biến, Lê Chiêu Thống
vội vã chạy bán sống bán chết.
+ Đuổi kịp Tôn Sĩ Nghị, vua tôi
chỉ còn biết “nhìn nhau than thở,
oán giận chảy nước mắt”

Vua Quang Trung
- Có tài mưu lược và tài dụng
binh:
+ Chớp thời cơ vào đúng ngày
Tết nguyên đán để tiến đánh
quân Thanh.
+ Bắt gọn quân Thanh do thám.
+ Tổ chức trận đánh hết sức linh
hoạt, sáng tạo, kết hợp nhuần
nhuyễn nhiều cánh quân, cách
đánh.
+ Đánh nghi binh địch.

Lê Chiêu Thống

CẶP ĐÔI CHIA SẺ
Sự đối lập giữa hai nhân vật Quang Trung và Lê Chiêu Thống;
giữa quân Tây Sơn và quân Thanh được biểu hiện ra sao? Sự đối
lập đó đã góp phần như thế nào trong việc thể hiện chủ để của
đoạn trích?
- Hình ảnh vua Quang Trung oai phong, mạnh mẽ; giàu tinh thần
tự tôn dân tộc, xông pha trận mạc làm nức lòng quân sĩ, tạo niềm
tin quyết chiến, quyết thắng. Ngược lại, Lê Chiêu Thống hiện ra là
kẻ hèn nhát, vì sự sống của bản thân mà sẵn sàng bán nước. Hình
ảnh đội quân Tây Sơn dũng mãnh, trên dưới một lòng, chiến đấu xả
thân vì nghiệp lớn, sức mạnh vô địch, chiến thắng vang dội, đối lập
với quân Thanh thất bại nhục nhã, giẫm đạp lên nhau chạy trốn,...

CẶP ĐÔI CHIA SẺ
Sự đối lập giữa hai nhân vật Quang Trung và Lê Chiêu Thống;
giữa quân Tây Sơn và quân Thanh được biểu hiện ra sao? Sự đối
lập đó đã góp phần như thế nào trong việc thể hiện chủ để của
đoạn trích?
- Sự đối lập đó đã góp phần quan trọng giúp tác giả nhấn mạnh,
tô đậm, làm nổi bật chủ đề của đoạn trích. Với quan điểm lịch sử
đúng đắn và niềm tự hào dần tộc, các tác giả đã ca ngợi người anh
hùng dân tộc Nguyễn Huệ với chiến công thần tốc đại phá quân
Thanh, đồng thời phê phán, tố cáo những kẻ cướp nước và bán
nước.

4.
Thông điệp của văn bản

- Lòng yêu nước, ý thức chủ quyền, bảo vệ độc lập, tự
do cho dân tộc.
- Tự hào về truyền thống lịch sử đấu tranh của dân tộc
- Không lùi bước trước kẻ thù xâm lược.

1. Nghệ thuật
- Ngôn ngữ được miêu tả
sự kiện chân thực.
- Cách xây dựng nhân vật
sống động, thể hiện rõ cảm
xúc

2. Nội dung
- Ca ngợi người dân tộc
Quang Trung- vị vua văn
võ song toàn.
- Thảm cảnh thất bại ê chề,
khốn khó, nhục nhã của
tên giặc Tôn Sĩ Nghị cùng
quân Thanh, Lê Chiêu
Thống bán nước cầu vinh.