1. Đây là cơ
quan nào trong
cơ thể người?

GO
HOME

Thận

Câu 2. Hệ cơ quan nào trong cơ thể người có cơ quan
thận?

Hệ bài tiết
Hệ bài tiết trong cơ thể
người lọc và thải các chất
gây hại từ máu và ra môi
trường.

GO
HOME

Câu 3. Quá trình bài tiết có các cơ nào tham gia?

Phổi, thận, da
GO
HOME

TIẾT 108-110
BÀI 35: HỆ BÀI TIẾT Ở NGƯỜI

MỤC TIÊU
- Nêu được chức năng của hệ bài tiết; kể tên được các cơ
quan của hệ bài tiết nước tiểu và các bộ phận chủ yếu của
thận.
- Trình bày được một số bệnh về hệ bài tiết và cách phòng
chống bệnh; vận dụng kiến thức về hệ bài tiết để bảo vệ
sức khỏe.
- Tìm hiểu được một số thành tựu: ghép thận, chạy thận
nhân tạo.
- Thực hiện được dự án, bài tập: Điều tra bệnh về thận như
sỏi thận, viêm thận,… trong trường học hoặc địa phương.

NỘI DUNG BÀI HỌC
I. CẤU TẠO VÀ CHỨC NĂNG CỦA HỆ BÀI TIẾT

II. MỘT SỐ BỆNH VỀ HỆ BÀI TIẾT
III. MỘT SỐ THÀNH TỰU CHẠY THẬN, GHÉP
THẬN NHÂN TẠO
IV. DỰ ÁN, BÀI TẬP: ĐIỀU TRA MỘT SỐ BỆNH VỀ
THẬN TRONG TRƯỜNG HỌC HOẶC ĐỊA PHƯƠNG

Bài 35: HỆ BÀI TIẾT NƯỚC TIỂU

I. Cấu tạo và chức năng của hệ bài tiết
1. Chức năng của hệ bài tiết

Chạy bộ ra mồ hôi
nhiều là dấu hiệu của việc
vận động có hiệu quả để
điều hòa thân nhiệt.
=> Đây là dấu hiệu của
việc bài tiết qua da.

I/ CẤU TẠO VÀ CHỨC NĂNG CỦA HỆ BÀI TIẾT
1. Chức năng của hệ bài tiết

Phát biểu nào đúng khi nói về hoạt động bài tiết của cơ thể người

Em hãy cho biết
chức
hệ máu.
2. Da đóng vai trò chủ yếu trong việc bài tiết các
chất năng
thải hòacủa
tan trong
bài
3. Các sản phẩm bài tiết phát sinh từ hoạt động trao
đổitiết?
chất của tế bào và
1. Cơ quan bài tiết chủ yếu là phổi, thận, da.

hoạt động tiêu hóa (VD: đưa vào một số chất quá liều lượng khi uống
thuốc, ăn uống dư cholesteron, sử dụng chất kích thích…)
4. Bài tiết giúp cơ thể thải loại các chất dư thừa và độc hại để duy trì tính ổn
định cho môi trường trong.

I/ CẤU TẠO VÀ CHỨC NĂNG CỦA HỆ BÀI TIẾT
1/ Chức năng của hệ bài tiết.
Hệ bài tiết có chức năng lọc và thải ra môi trường ngoài
các chất thải, chất dư thừa, chất độc phát sinh trong quá trình
trao đổi chất ở tế bào và hình thành nước tiểu.
- Duy trì, ổn định môi trường trong cơ thể đảm bảo cho các
hoạt động sống diễn ra bình thường.
- Các cơ quan bài tiết chủ yếu là: Phổi, thận, da.

HOẠT ĐỘNG NHÓM (2 phút)
1. Nêu sản phẩm thải chủ yếu qua phổi, thận, da?
Sản phẩm thải chủ
yếu

Cơ quan bài tiết chủ yếu

Khí Carbondioxide

Phổi

Nước tiểu

Thận

Mồ hôi

Da

2. Cơ quan nào đóng vai trò chủ yếu trong việc bài tiết các
chất thải hòa tan trong máu.
- Thận thải 90% sản phẩm thải hòa tan trong máu.

2. Cấu tạo của hệ bài tiết nước tiểu
Kể tên các
cơ quan của
hệ bài tiết?

Thận

Ống dẫn nước tiểu

ống đái

Bóng
đái

phần vỏ
bể thận

Nang cầu thận
Cầu thận

phần tủy

cầu thận

Bao bọc cầu thận là nang cầu thận

Mỗi quả thận
có khoảng 1
triệu
đơn vị chức
năng
Ống thận

2/ Cấu tạo của hệ bài tiết.
Nephron

Cấu tạo 1 đơn vị thận (Nephron)

Em hãy cho
biết cấu tạo
của hệ bài
tiết?
- Hệ bài tiết nước tiểu gồm: 2 quả thận, ống dẫn nước

tiểu, bóng đái và ống đái.

- Mỗi quả thận có khoảng 1 triệu đơn vị chức năng. Mỗi
đơn vị chức năng được cấu tạo từ cầu thận và ống thận.

II. MỘT SỐ BỆNH VỀ HỆ BÀI TIẾT

Kể tên các
bệnh liên quan
đến hệ bài tiết.

II. MỘT SỐ BỆNH VỀ HỆ BÀI TIẾT

II/ MỘT SỐ BỆNH VỀ HỆ BÀI TIẾT

Suy thận là hiện
tượng thận bị suy
giảm chức năng.

CHẠY
THẬN

Người bị suy thận giai đoạn cuối
nếu muốn duy trì sự sống sẽ cần
phải chạy thận hoặc ghép thận

Tên bệnh

Nguyên nhân

Triệu chứng

khi calcium oxalate, muối
1. Bệnh
phosphate, muối urate… tích đau lưng, hai bên hông,
sỏi thận tụ trong thận với nồng độ cao tiểu són, tiểu dắt hoặc có
gặp điều kiện pH thích hợp sẽ lẫn máu trong nước tiểu.
kết tủa tạo thành sỏi.
phù nề, tăng huyết áp,
2. Bệnh
do liên cầu khuẩn gây nên
thiếu máu, có lẫn máu
viêm cầu
trong nước tiểu.
thận

3. Bệnh
suy thận

có nhiều nguyên nhân khác
nhau như cao huyết áp, đái
tháo đường…

buồn nôn, mệt mỏi, mất
ngủ, phù nề, huyết áp
cao.

Phòng bệnh
uống đủ nước, ăn hợp lí.

tránh nhiễm khuẩn, điều
trị các ổ viêm amidan,
sâu răng.
phòng tránh các bệnh lí
khác về thận, duy trì
huyết áp ổn định, bảo
vệ cơ thể để tránh hiện
tượng mất máu.

HOẠT ĐỘNG NHÓM (2 phút)

Đề xuất biện pháp phù hợp để bảo vệ hệ bài tiết (bảng 35.1)
Thói quen 

Nguy cơ xảy ra

Ăn quá mặn, quá chua, nhiều Hệ bài tiết làm việc quá tải
đường

Đề xuất biện pháp
?

Không uống đủ nước

Giảm khả năng bài tiết nước ?
tiểu

Nhịn đi tiểu khi buồn tiểu 

Tăng nguy cơ lắng sỏi trong ?
hệ bài tiết

Không giữ vệ sinh hệ bài tiết Tăng nguy cơ viêm nhiễm
nước tiểu
hệ bài tiết nước tiểu

?

Ăn thức ăn ôi thiu

?

Gây độc hại cho hệ bài
tiết nước tiểu 

BÀI 35. HỆ BÀI TIẾT Ở NGƯỜI
II/ MỘT SỐ BỆNH VỀ HỆ BÀI TIẾT

- Có nhiều bệnh liên quan đến hệ bài tiết nước tiểu: Sỏi thận, viêm
cầu thận, suy thận..
- Nguyên nhân: do nhiễm khuẩn; thói quen ăn uống, sinh hoạt
không lành mạnh.
* Để bảo vệ hệ bài tiết nước tiểu cần:
+ Giữ gìn vệ sinh cơ thể và hệ bài tiết
.
+ Duy trì chế độ ăn uống hợp lý
+ Không nhịn tiểu quá lâu.

Thói quen 
Ăn quá mặn, quá chua,
nhiều đường
Không uống đủ nước
Nhịn đi tiểu khi buồn tiểu 
Không giữ vệ sinh hệ bài
tiết nước tiểu
Ăn thức ăn ôi thiu

Nguy cơ xảy ra
Đề xuất biện pháp
Hệ bài tiết làm việc quá tải Khẩu phần ăn uống hợp lí:
Không ăn quá nhiều
protein, quá mặn, quá chua,
quá nhiều chất tạo sỏi. 
Giảm khả năng bài tiết nước Khẩu phần ăn uống hợp lí:
tiểu
Uống đủ nước. 
Tăng nguy cơ lắng sỏi trong Khi muốn đi tiểu thì nên đi
hệ bài tiết
ngay. Không nên nhịn lâu. 
Tăng nguy cơ viêm nhiễm Thường xuyên giữ vệ sinh
hệ bài tiết nước tiểu
cho toàn cơ thể cũng như
cho hệ bài tiết nước tiểu   
Gây độc hại cho hệ bài
Khẩu phần ăn uống hợp lí:
tiết nước tiểu 
Không ăn thức ăn ôi thiu và
nhiễm chất độc hại. 

•.

Khi có những biểu hiện bệnh về thận làm thế nào để xác định
chắc chắn có mắc bệnh hay không?

Siêu âm

Xét nghiệm nước tiểu

•.

Vì sao người bị bệnh thận được bác sĩ khuyên nên tránh sử
dụng thực phẩm đóng hộp, thịt đã qua chế biến (xúc xích, thịt
nguội…)

Vì đồ hộp chứa
hàm lượng natri
cao, thịt đã qua chế
biến chứa muối,
chất bảo quản.

BÀI 35. HỆ BÀI TIẾT Ở NGƯỜI
III/ MỘT SỐ THÀNH TỰU CHẠY THẬN, GHÉP THẬN NHÂN TẠO

HOẠT ĐỘNG NHÓM (5 phút)
Câu hỏi 1. Thực hiện tìm hiểu một số thành tựu ghép
thận và chạy thận nhân tạo ở Việt Nam trên thế giới
Câu hỏi 2. Nêu quan điểm của em về vệ tinh nhân văn
của việc hiến thận.

Kỳ tích quả thận ghép sống gần 30 năm

Hơn 1.100 ca ghép thận được thực hiện tại Bệnh
viện Chợ Rẫy trong 30 năm

Lần đầu tiên trên thế giới, các bác sĩ của Bệnh
viện thành phố Belfast (Ireland) đã sử dụng mô
hình thận in 3D để trợ giúp cho cuộc phẫu thuật
ghép thận cứu sống cô gái bị suy thận nặng giai
đoạn cuối.

Những quả thận được các nhà khoa học “sản xuất” bằng
phương pháp in 3D tại Australia đang hứa hẹn nhiều hy
vọng cho những bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối khi có
thể được cấy ghép thận nhân tạo thay vì sẽ phải xếp hàng
chờ được hiến tạng.

Tại Việt Nam, ca ghép đầu tiên thực hiện tại Học viện Quân y 103 vào tháng 6/1992, đến tháng
12/1992, 2 ca ghép thận đầu tiên ở TP HCM được thực hiện tại Bệnh viện Chợ Rẫy. Đến nay,
đã có 6.500 ca ghép tạng được thực hiện trên toàn quốc. Trong đó, số người được ghép thận
là hơn 6.100. Cả nước có 23 bệnh viện được Bộ Y tế công nhận đủ điều kiện thực hiện kỹ thuật
lấy, ghép 1 trong 6 bộ phận cơ thể người.
Tổng kết về thành tựu của công tác ghép tạng tại Việt Nam, GS.TS Phạm Gia Khánh cho biết,
ghép tạng tại Việt Nam bắt đầu khởi xướng từ những năm 60 của thế kỷ 20. Số người được
ghép tạng tại Việt Nam từ năm 1992 đến 31/5/2022 là 6.550 người. Trong đó, số người được
ghép thận là 6.094 ca; Số người được ghép gan là: 384 ca; Số người được ghép tim là: 59 ca;
Số người được thép phổi là: 9 ca; Số người được ghép tụy + thận là: 1 ca; số người được ghép
tim + phổi là: 1 ca; Số người được ghép ruột là: 2 ca.
Về ghép thận: Hiện nay, có 21 bệnh viện thực hiện ghép thận. Các bệnh viện thực hiện ghép
thận nhiều nhất từ năm 2019 tới 2022 có 5 bệnh viện gồm: BV 103, BV Việt Đức, BV TƯ Huế,
BV Chợ Rãy, BV Bạch Mai. Bệnh viện ghép thận nhiều nhất hiện nay là BV Quân y 103. 
Thông tin về các ca ghép thận lại trên các bệnh nhân đã ghép thận, GS.TS Trần Viết Tiến cho
biết, sức khỏe của các bệnh nhân đều ổn định sau tốt. Có những bệnh nhân ghép thận lại lần
thứ 2 đã thành công cả về kỹ thuật ghép và điều trị sau ghép. Bệnh nhân hiện nay vẫn sống
khỏe mạnh sau ca ghép lại đã hơn 5 năm. Có 1 ca ghép thận lần thứ 3, thời gian bệnh nhân

Hiến tạng nói chung và hiến thận nói riêng cho người bệnh và y tế là
một việc làm cao đẹp, có thể giúp ích cho người bệnh và cho khoa
học. Hàng ngàn người trên khắp thế giới đã được cứu và kéo dài sự
sống nhờ người hiến thận. Tuy nhiên, do những quan niệm hoặc tâm
lí sợ hãi, nên vấn đề này vẫn chưa thực sự được ủng hộ rộng rãi. Hiện
nay, có rất nhiều người đăng kí hiến tạng sau khi chết, điều này càng
mở ra nhiều cơ hội sống khỏe mạnh cho nhiều bệnh nhân, đây là tinh
thần nhân văn, nhân ái vô cùng cao đẹp.

BÀI 35. HỆ BÀI TIẾT Ở NGƯỜI
III/ MỘT SỐ THÀNH TỰU CHẠY THẬN, GHÉP THẬN NHÂN TẠO
- Ghép thận
- Chạy thận nhân tạo

BÀI 35. HỆ BÀI TIẾT Ở NGƯỜI
IV/ DỰ ÁN, BÀI TẬP: ĐIỀU TRA MỘT SỐ BỆNH VỀ THẬN TRONG
TRƯỜNG HỌC HOẶC ĐỊA PHƯƠNG

 Kể tên một số loại thực phẩm phù hợp với người bị bệnh sỏi
thận, suy thận và viêm cầu thận.
Ưu tiên ăn các thực phẩm lành mạnh như: thịt nạc (gia cầm, cá, hải
sản); các loại đậu như đậu xanh, đậu nành; rau và trái cây như rau
diếp, cà chua, khoai tây, táo, dưa hấu, lê…

•.

Kể tên 1 số loại thức ăn/thức uống tốt cho thận.

•.

Kể tên 1 số loại thức ăn/thức uống tốt cho thận.

BÀI 35. HỆ BÀI TIẾT Ở NGƯỜI
 HOẠT

ĐỘNG NHÓM
Điều tra một số bệnh về thận tại địa phương
Tên bệnh

Số lượng người
mắc

Nguyên nhân

Biện pháp phòng
chống

CH 1: Bạn Lan cho rằng ghép thận là cắt bỏ quả thận hư hỏng và
thay thể vào đúng vị trí đó 1 quả thận mới, khỏe mạnh. Em hãy
cho biết ý kiến của bạn Lan có đúng không? Tại sao?
………………………………………………………………………………………
………………….
……………………………………….........................................................
-............
Ý kiến của bạn Lan chưa đúng, thông thường bác sĩ sẽ ghép 1 quả
........................................................................................................
thận
khỏe mạnh vào cơ thể người bệnh, 2 quả thận của người bệnh
..... được giữ lại. Một số trường hợp phải cắt bỏ 1 hoặc 2 thận bệnh
vẫn
........................................................................................................
lý
nếu thận đa nang quá to hoặc viêm mãn tính nặng.
.....

LUYỆN TẬP

CH 2: Sử dụng các từ/cụm từ sau: động mạch, chất thải, màng
lọc, dung dịch nhân tạo để hoàn chỉnhđộng
thông tin về chạy thận
màng lọc
mạch
nhân tạo.
dung dịch nhân
Máu của người bệnh được bơm từ (1) ……………………….
vào
tạo
thận nhân tạo. Thận nhân tạo có hệ thống (2) ……………….....
chứa máu người chất
bệnh thải
với áp lực lớn. Bên ngoài màng lọc là (3)
……………………….. giống hệt huyết tương chỉ khác là không có