NGỮ VĂN 6
TẬP 1
THTV TRANG
20

A. LÝ THUYẾT:TỪ ĐƠN,
TỪ PHỨC
 I. TỪ ĐƠN:
 - Từ đơn do một tiếng tạo thành, còn từ phức do
hai hay nhiều tiếng tạo thành
 II. TỪ PHỨC:
 GỒM CÓ TỪ GHÉP VÀ TỪ LÁY:
 + Từ ghép là những từ phức được tạo ra bằng
cách ghép các tiếng có nghĩa với nhau.
 + Từ láy là những từ phức được tạo ra nhờ phép
láy âm

B. BÀI TẬP:
I. TỪ ĐƠN VÀ TỪ PHỨC:
CÂU 1:

“Đôi cánh tôi, trước kia ngắn hủn hoẳn bây giờ thành
cái áo dài kín xuống tận chấm đuôi. Mỗi khi tôi vũ lên,
đã nghe tiếng phành phạch giòn giã. Lúc tôi đi bách bộ
thì cả người tôi rung rinh một màu nâu bóng mỡ, soi
gương được và rất ưa nhìn.” 
Từ đơn
tôi, nghe, người

Từ phức
Từ ghép

Từ láy

bóng mỡ, ưa nhìn. 

hủn hoẳn, phành
phạch, giòn giã,
rung rinh. 

CÂU 2:
- Các từ láy mô phỏng âm thanh trong văn
bản “Bài học đường đời đầu tiên” là: 
Phanh phách,
Phành phạch,
Giòn giã, 
Ngoàm ngoạp, 
Hừ hừ, 
Véo von, 
Văng vẳng. 

 CÂU 3:
 ĐỀ:TÌM CÁC TỪ LÁY VÀ NÊU TÁC DỤNG TRONG CÁC CÂU
SAU:
 - Thỉnh thoảng, muốn thử sự lợi hại của những chiếc vuốt,
tôi co cẳng lên, đạp phanh phách vào các ngọn cỏ. 
 - Hai cái răng đen nhánh lúc nào cũng nhai ngoàm ngoạp
như hai lưỡi liềm máy làm việc. 
 → Các từ láy trong các câu trên là: 
 + thỉnh thoảng 
 + phanh phách
 + ngoàm ngoạp  
 → Tác dụng: Việc sử dụng các từ láy khiến cho nhân vật Dế
Mèn hiện ra rất sinh động. Chúng nhấn mạnh vẻ đẹp cường
tráng, mạnh mẽ, đầy sức sống của tuổi trẻ ở Dế Mèn.

II. NGHĨA CỦA TỪ:
 CÂU 4:GIẢI THÍCH NGHĨA THÔNG THƯỜNG
CỦA NGHÈO,MƯA DẦM,SÙI SỤT VÀ NGHĨA
TRONG VĂN BẢN

Từ
ngữ

Nghĩa thông thường

Nghĩa trong văn
bản

Ở tình trạng không có
hoặc có rất ít những gì
thuộc yêu cầu tối thiểu
của đời sống vật chất, trái
Nghèo
nghĩa với giàu.
Ví dụ: nghèo đói, nghèo
khó, nhà nó còn nghèo,
đất nước còn nghèo, …

Khả năng hoạt động,
làm việc hạn chế, sức
khỏe kém hơn những
người bình thường. 
Ví dụ: nghèo sức –
trái nghĩa với khỏe
mạnh, cường tráng.

Mưa nhỏ, rả rích, kéo dài
nhiều ngày không dứt,
thường trên một diện tích
Mưa
rộng.
dầm
Ví dụ: Mưa dầm sùi sụt
sùi sụt
mấy ngày liền khiến
đường trơn trượt, xe cộ đi
lại vất vả. 

Điệu hát nhỏ, kéo
dài,
buồn,
ngậm
ngùi, thê lương. 
Ví dụ: điệu hát mưa
dầm sùi sụt

CÂU 5: ĐẶT CÂU VỚI MÕI
THÀNH NGỮ SAU :
+ĂN XỔI Ở THÌ
+TẮT LỬA TỐI ĐÈN
+HÔI NHƯ CÚ MÈO

1. NGHĨA CỦA CÁC THÀNH
NGỮ:
  + ăn xổi ở thì : cách sống tạm bợ cho qua ngày,
không tính đến ổn định lâu dài (xổi: tạm thời, chóng
vánh; ăn xổi: ăn ngay, có ngày nào ăn ngày ấy; ở
thì: sống tạm bợ). 
 + tắt lửa tối đèn : chỉ tình huống bất trắc, khó
khăn, cần sự giúp đỡ của những người xung quanh. 
 + hôi như cú mèo : có mùi khó chịu, hôi hám do
vệ sinh cá nhân không sạch sẽ. 

2. ĐẶT CÂU:
 + Nó không được học hành, lại không nhà
không cửa, giờ chỉ tính chuyện tạm bợ trước
mắt, ăn xổi ở thì cho qua tháng này. 
 + Bố mẹ thường khuyên bảo tôi rằng: là hàng
xóm với nhau thì nên giúp đỡ những nhau lúc
khó khăn, bất trắc, tắt lửa tối đèn có nhau. 
 + Hắn hôi như cú mèo nên chẳng ai dám lại
ngồi gần. 

III. BIỆN PHÁP TU TỪ:
 CÂU 6: TRONG ĐOẠN TRÍCH «BÀI HỌC
ĐƯỜNG ĐỜI ĐẦU TIÊN» CÓ NHỮNG HÌNH
ẢNH SO SÁNH THÚ VỊ,SINH ĐỘNG. HÃY TÌM 1
SỐ CÂU VĂN CÓ SỬ DỤNG BPTT SO SÁNH
TRONG VĂN BẢN NÀY VÀ CHỈ RA TÁC DỤNG
CỦA BPTT ĐÓ

 - Một số câu văn có sử dụng phép tu từ so sánh
trong văn bản là: 
 + Những ngọn cỏ gẫy rạp, y như có nhát dao
vừa lia qua. 
 + Hai cái răng đen nhánh, lúc nào cũng nhai
ngoàm ngoạp như hai lưỡi liềm máy làm việc. 
 → Tác dụng: Khắc họa sinh động, chân thực
hình ảnh Dế Mèn đang tuổi ăn, tuổi lớn, đầy sức
sống, khỏe khoắn.