KHỞI ĐỘNG

LUẬT
CHƠI

01
Hình ảnh bị
che bằng 4
miếng ghép,

02
Có 4 câu
hỏi tương
ứng với 4
miếng ghép

03
Trả lời đúng
câu hỏi để mở
miếng ghép

Là người chấm dứt tình trạng chia cắt giữa
Đàng trong và Đàng ngoài kéo dài hơn hai thế
kỉ.

Lãnh đạo thắng lợi hai cuộc kháng chiến
chống quân Xiêm và quân Thanh

Người anh hùng áo vải sáng lập ra vường
triều Tây Sơn

Đây là một trong 14 vị anh hùng dân tộc tiêu biểu của Việt Nam?

ĐÂY LÀ AI?

Tiết 5,6: Văn bản 2
QUANG TRUNG ĐẠI PHÁ QUÂN THANH
(Trích Hoàng Lê nhất thống chí)
-NGÔ GIA VĂN PHÁIHồi thứ 14
Đánh Ngọc Hồi, quân Thanh bị thua trận
Bỏ Thăng Long, Chiêu Thống trốn ra ngoài

I. ĐỌC – TÌM HIỂU CHUNG

H: Qua việc chuẩn bị bài, em hãy nêu cách đọc vb?

Cách đọc hiểu một truyện lịch sử
VĂN BẢN
Bối cảnh
Xác
Xác
định
định
thời
không
gian lịch gian lịch
sử diễn
sử của
ra câu
câu
chuyện
chuyện

Cốt truyện
Những
sự kiện
nào có
thật
trong
lịch sử?

Những
sự kiện,
chi tiết
được
nhà văn
hư cấu
sáng tạo
nên?

Nhân vật
Nhân vật
được lấy
nguyên
mẫu từ
nhân vật
có thật
nào trong
lịch sử?

Xác định đề tài- chủ đề

Nhân vật
được khắc họa
qua các chi
tiết về hành
động, lời nói,
tâm trạng, suy
nghĩ...như thế
nào?

Ngôn ngữ
Xác định
đặc điểm
ngôn ngữ
được sử
dụng trong
văn bản.

Đọc sao cho hay?
+ Dung lượng văn bản dài, có sự xuất hiện của
nhiều nhân vật, nhiều sự việc, nên cần đọc
nhiều lần để nắm được các sự việc chính, từ đó
đọc lưu loát, trôi chảy hơn.
+ Phân biệt lời kể chuyện với lời đối thoại của
các nhân vật, đọc với giọng điệu khác nhau khi
nói về các nhân vật khác nhau: tôn kính,
ngưỡng mộ, ngợi ca khi nói về Quang Trung;
ngậm ngùi xót xa khi kể về tình cảnh vua tôi
Lê Chiêu Thống, hả hê trước sự thảm bại của
quân tướng nhà Thanh

Đọc theo
trình tự:
đọc thầm
trước =>
đọc thành
tiếng =>
đọc lưu
loát văn
bản.

TÌM HIỂU CHUNG

Tác giả
Xuất xứ, Thể loại
PTBĐ
Bố cục

 
 
 

NHÓM Tác giẢ
Ngô gia văn phái là một nhóm tác giả thuộc dòng họ
Ngô Thì, ở làng Tả Thanh Oai (nay là huyện Thanh
Oai, Hà Tây).

Đây là dòng họ lớn có truyền thống nghiên cứu và
sáng tác văn chương với những tên tuổi tiêu biểu
như: Ngô Thì Chí (1753-1788), Ngô Thì
Nhậm(1746-1803) Ngô Thì Du (1772-1840), Ngô
Thì Ức(1709-1736), Ngô Thì Hương(1774-1821)....

a. Tác giả
Ngô gia văn phái là một nhóm tác giả thuộc
dòng họ Ngô Thì ở làng Tả Thanh Oai, Hà
Nội ngày nay. Đây là một dòng họ lớn có
truyền thống nghiên cứu và sáng tác văn
chương với những tên tuổi tiêu biểu.

Tác PHẨM

“Hoàng Lê Nhất
Thống Chí” là
cuốn tiểu thuyết
lịch sử, viết bằng
chữ Hán theo lối
chương hồi, gồm
17 hồi

HOÀNG
LÊ
NHẤT
THỐNG
CHÍ

Nội dung
Dựa vào việc ghi chép lại những sự kiện
lịch sử- xã hội có thực, nhân vật thực,
địa điểm thực, tác phẩm đã phản ánh
những biến động của lịch sử nước nhà
từ cuối thế kỷ XVIII đến những năm
đầu thế kỷ XIX, trong đó tập trung phơi
bày sự thối nát dẫn đến sụp đổ tất yếu
của tập đoàn phong kiến Lê- Trịnh,
đồng thời ca ngợi cuộc khởi nghĩa Tây
Sơn do người anh hùng áo vải Nguyễn
Huệ lãnh đạo.

Đoạn trích “Quang Trung
đại phá quân Thanh” thuộc
hồi thứ 14 của tiểu thuyết
Hoàng Lê nhất thống chí,
nói về sự việc Quang Trung
dẫn đại binh ra Bắc đánh
đuổi quân Thanh Xuân
được cuối năm 1788 đầu
năm 1789.

b. Tác phẩm
- Thể loại: Tiểu thuyết lịch sử, viết
bằng chữ Hán theo lối chương hồi,
gồm 17 hồi.
- P.thức biểu đạt chính: Tự sự

- Bố cục
+ Phần 1 (từ đầu đến …tháng Chạp năm Mậu Thân
(1788)): Được tin quân Thanh chiếm Thăng Long,
Nguyễn Huệ lên ngôi vua, thân chinh đi dẹp giặc.
+ Phần 2 (tiếp theo đến …đến Thăng Long, rồi kéo vào
thành): chiến thắng thần tốc của quân Tây Sơn với tài
thao lược của vua Quang Trung.
+ Phần 3 (còn lại): Sự đại bại của quần tướng nhà
Thanh và tình trạng thảm hại của vua tôi Lê Chiêu
Thống.

BỐ CỤC
Phần 1: từ
đầu đến
“hôm
ấy
nhằm
vào
ngày
25
tháng Chạp
năm
Mậu
Thân->
Quân Thanh
xâm lược
nước ta.

Phần 2: tiếp
theo
đến
“...gióng trống
lên đường ra
Bắc”:
Vua
Quang Trung
tổ chức cuộc
hành binh
thần tốc ra
Bắc đánh giặc.

Phần
3:
tiếp theo
đến “...rồi
kéo
vào
thành”:
Quang
Trung đại
phá quân
Thanh

Phần
4:
Còn lại:
Tình cảnh
thảm bại
của quân
Thanh
và vua tôi
Lê Chiêu
Thống.

II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
1. Bối cảnh đất nước

Câu 1: Em hãy cho biết câu chuyện được kể
trong văn bản diễn ra trên bối cảnh sự kiện lịch
sử nào của dân tộc ta?
Câu 2: Hãy chỉ ra buổi cảnh không gian và thời
gian được tái hiện trong văn bản. Em có nhận
xét gì về bức ảnh này?
Câu 3: Hãy thuật lại các sự kiện chính tả nên cô
chuyển cho văn bản theo các mốc thời gian em
nhận xét gì về cốt truyện của văn bản này?

Bối cảnh lịch sử: Cuối năm mậu thân (1788), sau khi nhận

được thư cầu viện của vua Lê Chiêu Thống,
hơn 29 vạn quân Thanh do Tôn Sĩ Nghị,
thống đốc Lưỡng Quảng cầm đầu kéo sang
nước ta với chiêu bài diệt Tây Sơn, dựng lại
nhà Lê. Tôn Sĩ Nghị chia quân làm ba đạo,
thế giặc mạnh như nước vỡ bờ.
Nghe tin cấp báo về tình hình quân Thanh,
Bắc Bình Vương Nguyễn Huệ đã làm lễ tế cáo
trời đất, lên ngôi hoàng đế, tự mình đốc thúc
đại binh tiến quân ra Bắc, đuổi đánh quân
Thanh.

Bối cảnh trong văn bản:

- Thời gian: kéo dài từ ngày 20/11/1788 và kết
thúc vào ngày 6/1/1788 gắn liền với các sự kiện
trong chiến dịch Quang Trung đại phá quân
Thanh.
- Không gian: trải rộng các địa điểm gắn liền
với cuộc hành binh thần tốc của Quang Trung
từ thành Phú Xuân ra giải phóng thành Thăng
Long

Nhận xét:
+ Thời gian dài và không gian rộng cho phép tác giả
tái hiện quy mô to lớn cùng ý nghĩa trọng đại của sự
kiện Quang Trung đại phá quân Thanh.
+ Góp phần thể hiện không khí căng thẳng, khẩn
trương trước và trong chiến dịch giải phóng Thăng
Long.
+ Tái hiện một bức tranh rộng lớn với sự xuất hiện
của nhiều nhân vật lịch sử, trong đó chân dung
nhân vật được khắc họa rõ nét, ấn tượng.

- Nhà Lê suy tàn, nhu nhược.
- 29 vạn quân Thanh ồ ạt tràn qua
biên giới nước ta, tiến công vào thành
Thăng Long.
- Quân Tây Sơn phải rút về Tam Điệp.
Tình thế cấp bách, đe dọa đến chủ
quyền, độc lập của dân tộc.

Diễn biến sự việc:
Cuối 1788: Lê
20/11/1788:
Chiêu
Thống
Ngô Văn Sở
cầu viện nhà
lui quân về
Thanh. Tôn Sĩ
Tam Điệp, cho
Nghị thống lĩnh
Nguyễn Văn
20 vạn quân
Tuyết chạy về
sang xâm lược
Phú Xuân cấp
nước ta, chiếm
báo
của
đóng
Thăng
Nguyễn Huệ
Long.

25/12/1788:
Nguyễn Huệ lên
ngôi vua, lấy
hiệu là Quang
Trung, tự mình
đốc suất đại
binh ra Thăng
Long đánh giặc.

Diễn biến sự việc:

20/12/1788: Quang
Trung tổ chức cuộc
duyệt binh lớn ở
Nghệ an. Tại đây,
nhà vua có bài nói
phủ dụ quân sĩ.

30/12/1788: Quang
Trung hội
quân
cùng với các tướng ở
Tam Điệp. Cho toàn
quân ăn tết sớm, hẹn
mùng 7 vào giải
phóng Thăng Long.

Diễn biến sự việc:

3/1/1789:
Quân Tây
Sơn bao
vây, công
hạ đồn Hà
Hồi

5/1/1788:
Quân
Tây
Sơn tiêu diệt
đồn
Ngọc
hồi, mở toang
cánh cửa vào
gải
phóng
Thăng Long

25/12/1788:
Quân Thanh đại
bại, tôn Sĩ Nghị
hoảng sợ bỏ
chạy. Lê Chiêu
Thống thảm hại
chạy theo quân
xâm lược.

Nhận xét cốt truyện:

+ Các sự kiện được tái hiện trong văn bản đều là các sự
kiện lịch sử diễn ra vào cuối năm 1788, đầu năm 1789.
Mỗi sự kiện đều có các thông tin cụ thể, chính xác: thời
gian, địa điểm, nhân vật tham gia, diễn biến...
+ Các sự việc được kể theo trình tự thời gian trước- sau,
đồng thời cũng thể hiện được mối quan hệ nhân- quả giữa
các sự việc. Điều này khiến nội dung truyện trở nên rõ
ràng, mạch lạc, dễ theo dõi dù câu chuyện diễn ra trên
không gian rộng lớn, trong một thời gian dài và có rất
nhiều nhân vật tham gia.

+ Ở mỗi sự việc, tác giả đã viết chọn những thông
tin, chi tiết sinh động, tiêu biểu, cốt lõi để lời kể ngắn
gọn, người đọc chú tâm vào mạch truyện mà không
bị sa đà, phân tán vào những chi tiết vụn vặt. Các tác
giả cũng kết hợp giữa tự sự và miêu tả để lời văn
sống động, giàu hình ảnh, tạo sự lôi cuốn với người
đọc.
=> Văn bản vừa có sự chính xác, nghiêm ngặt của một
kí sự lịch sử, vừa có nét sinh động, lôi cuốn của một
tác phẩm văn chương (văn sử bất phân)

Em hãy tìm và sắp xếp các nhân vật xuất hiện trong văn bản vào
bảng dưới đây. Em có nhận xét gì về hệ thống có nhân vật được xây
dựng trong văn bản?

Những nhân vật yêu nước, đánh
giặc
 .......................................
.......................................

Những kẻ bán nước và quân
cướp nước
 ... .......................................
....................................

Những nhân vật yêu
nước, đánh giặc
Quang Trung
Ngô Thì Nhậm
Ngô Văn Sở
Phan Văn Lân
Đặng Văn Tuyết
Hám Hổ Hầu
Nguyễn Thiếp

Những kẻ bán nước và
quân cướp nước
Lê Chiêu Thống
Lê Quýnh
Trịnh Hiến
Tôn Sĩ Nghị
Sầm Nghi Đống

Nhận xét về hệ thống có nhân vật được xây dựng trong văn bản:

+ Đây đều là các nhân vật có thật trong lịch sử, các nhân vật
này được tái hiện trong tác phẩm một cách chân thực với tên
gọi, chức vụ, lời nói, hành động, kết cục...
+ Dù đoạn trích có số lượng nhân vật đông đảo, nhưng mỗi
nhân vật (kể cả các nhân vật phụ) đều được xuất hiện với
những chi tiết, hành động tiêu biểu, ấn tượng, đủ để thể hiện
con người, tính cách, số phận riêng của các nhân vật.
+ Tác giả thể hiện thái độ khách quan, công tâm nhưng cũng
bộc lộ rõ ý khen chê khi xây dựng các nhân vật.

2. Hình tượng người anh hùng Quang Trung
(Nguyễn Huệ)
Tìm hiểu Nhân vật vua Quang Trung

Tìm những chi tiết tiêu biểu miêu tả thái độ, lời nói
và hành động của Bắc Bình Vương khi nghe tin báo
quân Thanh xâm lược nước ta. Những chi tiết đó cho
thấy đặc điểm tính cách gì của nhân vật?
(Nxét về tài dụng binh của vua Qtrung. Nxét về hình
tượng vua QTrung trong văn bản trên)

a. Khi nghe tin quân Thanh xâm lược nước ta
Hình ảnh vua Quang Trung không xuất hiện trực tiếp nhưng vẫn ẩn
hiện trong từng trận đánh:
- Khi nghe tin báo quân Thanh xâm lược nước ta
- Bắc Bình Vương giận lắm, cho họp tướng sĩ, định thân chinh cầm quân
đi ngay
- Lên ngôi hoàng đế, tiến quân ra Bắc dẹp giặc (25 tháng Chạp năm
1788)
- Trưng cầu ý kiến của người hiền tài (La Sơn Phu tử Nguyễn Thiếp)
- Tuyển mộ quân lính ở Nghệ An, duyệt binh
- Yên ủi quân lính (lời dụ), vạch ra kế hoạch đánh giặc
-> Chỉ trong ngày 29 tháng Chạp, Quang Trung đã làm được bao nhiêu
việc lớn

- Liền cho họp tướng sĩ, lên ngôi hoàng đế,
tuyển mộ quân lính, duyệt binh…
Vua Quang Trung là người có hành động
mạnh mẽ, dứt khoát, tự tin; điểu binh khiển
tướng tài tình, sử dụng chiến lược, chiến thuật
hợp lí, độc đáo trong kế sách đánh giặc; có ý chí
tự hào, tự tôn dân tộc và tinh thần quyết chiến,
quyết thắng;...

b. Khi thân chinh cầm quân đánh giặc
* Lời dụ quân lính của vua Quang Trung
- Khẳng định chủ quyền dân tộc
- Lên án hành động xâm lược phi nghĩa của giặc, trái
với đạo trời
- Tự hào về công lao đánh giặc ngoại xâm của cha ông
- Tin tưởng vào chính nghĩa của cuộc hành binh diệt
Thanh và kêu gọi quân sĩ đánh giặc
- Ra kỉ luật đối với quân sĩ

* Lời dụ quân lính của vua Quang
Trung:
Lời dụ như một lời hịch, kích thích
lòng yêu nước truyền thống anh
hùng dân tộc.
Trí tuệ thông minh, sáng suốt,
nhạy bén

* Tại Tam Điệp, Sở và Lân mang gươm trên lưng và xin chịu tội
- Qua lời nói của Quang Trung với Sở và Lân:
+ Hiểu tình thế buộc phải rút quân của hai vị tướng này
+ Hiểu lòng họ, sức ít không thể địch nổi nhà Thanh nên phải bỏ về
để tập hợp lực lượng.
+ Sở và Lân không bị phạt mà còn được khen
- Đối với Ngô Thì Nhậm:
+ Đánh giá rất cao và sử dụng như một vị quân sư “đa mưu túc trí”
+ Đoán được Nhậm chủ mưu việc Sở và Lân rút lui để bảo toàn lực
lượng và gây cho địch sự chủ quan
+ Dùng Nhậm là người biết dùng lời khéo léo để dẹp việc binh đao.

* Tại Tam Điệp, Sở và Lân mang gươm trên
lưng và xin chịu tội:
Thể hiện sự sáng suốt, công minh trong
việc đoán xét bề tôi và dùng người.

• Vua nói với tướng sĩ về kế hoạch ngoại giao sau chiến
tranh
-Dự đoán được kết quả trận đánh:
+ Quân Thanh thua trận
+ Chiêu Thống bỏ trốn
- Chắc thắng và dự kiến cả ngày chiến thắng: khẳng định
phương lược tiến đánh đã có tính sẵn, chẳng qua mươi ngày
có thể đuổi được người Thanh, hẹn ngày 7 vào ăn Tết tại
Thăng Long.
- Đang ngồi trên lưng ngựa lo đánh giặc, Quang Trung đã
bàn với Nhậm về quyết sách ngoại giao và kế hoạch mười
năm tới sau hòa bình.

* Vua nói với tướng sĩ về kế hoạch ngoại
giao sau chiến tranh
- Chắc thắng, dự đoán được kết quả trận
đánh và dự kiến cả ngày chiến thắng
 Lòng yêu nước thương dân, tầm nhìn xa
trông rộng

* Cuộc hành quân thần tốc
+ Ngày 25 tháng Chạp bắt đầu xuất quân từ Phú
Xuân (Huế). Một tuần sau đã đến Tam Điệp.
+ Đêm 30 tháng Chạp đã “lập tức lên đường”
tiến ra Thăng Long (tất cả đều đi bộ).
+ Từ Tam Điệp trở ra vừa hành quân vừa đánh
giặc, giữ bí mật bất ngờ.

* Cuộc hành quân thần tốc
- Kết quả trận đánh: Ngày mồng 5 vua tiến
vào Thăng Long, Lê Chiêu Thống bỏ chạy.
-> Bậc kì tài quân sự, có tài thao lược hơn
người, dùng binh biến hóa, bất ngờ

Nhân vật vua Quang Trung
Lên
ngôi
vua

Đốc xuất đại
binh ra Bắc
vừa tuyển
quân, duyệt
binh

Gặp gỡ
cao sĩ, bàn
kế hoạch
tiến quân
cùng
tướng sĩ

Đánh
đuổi
ngoại
xâm, thu
hồi giang
sơn

Sắp xếp kế
hoạch
ngoại giao
thời hậu
chiến

=> Tất cả chỉ diễn ra trong chưa đầy một tháng.

Quang Trung là vị vua có hành động mạnh
mẽ, quyết đoán.

Nhiều tài liệu lịch sử ghi chép về sự kiện Quang Trung đại
phá quân Thanh.
Theo đại Nam chính biên liệt truyện: Quân Quang
Trung thần tốc tiến lên bắt gọn đám quân Thanh do thám
và tiêu diệt các vùng Bắc sông Nguyệt Quyết và đồn Nhật
Tảo. Do đạo quân Tây Sơn hành quân nhanh và các đám
quân do thám bị bắt, quân Thanh từ đồn Hà hồi tới
Thăng Long không biết gì về cử động của quân Tây Sơn.
Sau đó quân Tây Sơn thừa thắng xông lên, dụ hàng đồn
Hà Hồi, tiêu diệt đồn Đống Đa và tiến vào thành Thăng
Long.”

Đại Nam chính biên liệt truyện viết về sự thất
bại của quân sĩ nhà Thanh: “Tôn Sĩ Nghị đóng
trên bãi cát, được tin bại trận vội vàng cưỡi
ngựa một mình chạy về Bắc. Tướng sĩ thấy vậy
tranh nhau qua cầu mà chạy, cầu đứt, lăn cả
xuống sông, chết đến vài vạn người, làm cho
nước sông không chảy được”.

Đại Nam chính biên liệt truyện
mô tả hình ảnh của vua Quang
Trung sau khi đại thắng quân
Thanh: “Áo bào của Quang
Trung sạm màu khói súng. Lê
Chiêu Thống cùng một số cận
thần cũng vội chạy theo Nghị
thoát sang bên kia biên giới.”

KL: Quang Trung hiện lên với vẻ đẹp của
người anh hùng trong chiến trận, người có
tầm nhìn chiến lược, ý chí quyết tâm bảo vệ
độc lập dân tộc; có tài cầm quân, tiên đoán
chính xác, dùng binh biến hoá, bất ngờ,
đóng vai trò quyết định trong chiến thắng
thần tốc đại phá quân Thanh,...