CHỦ ĐỀ 5: ÁNH SÁNG
BÀI 16: SỰ PHẢN XẠ ÁNH SÁNG

Làm thế nào để hắt ánh sáng vào đúng điểm A trên tường?

A

Gương phẳng
Hình 4.1

NỘI DUNG BÀI HỌC
I. HIỆN
TƯỢNG PHẢN
XẠ ÁNH SÁNG

II. ĐỊNH LUẬT
PHẢN XẠ ÁNH
SÁNG

III. PHẢN XẠ
VÀ PHẢN XẠ
KHUẾCH TÁN

I. HIỆN TƯỢNG PHẢN XẠ ÁNH SÁNG
Quan sát Hình 16.1
và trả lời câu hỏi sau:
Ta nhìn thấy gì trên
mặt nước?
Hình 16.1 cho thấy
hình ảnh của cảnh
vật qua mặt nước.
H.16.1. Ảnh của một vật qua mặt nước

I. HIỆN TƯỢNG PHẢN XẠ ÁNH SÁNG

- Phản xạ ánh sáng là hiện tượng ánh sáng bị hắt trở lại môi
truờng cũ khi gặp bề mặt nhẵn bóng.
- VD: mặt gương, mặt kim loại nhẵn bóng,..
- Mặt phản xạ là một mặt phẳng, nhẵn bóng gọi là gương phẳng.

- Hình ảnh của một vật ta quan sát được qua gương phẳng gọi là ảnh
tạo bởi gương phẳng.

I. HIỆN TƯỢNG PHẢN XẠ ÁNH SÁNG

Trong điều kiện nào ta nhìn thấy ảnh trên mặt nước?
Để nhìn thấy ảnh trên mặt nước, cần có các tia sáng xuất
phát từ nguồn, đến mặt nước rồi phản chiếu vào mắt ta. Đó là
hiện tượng phản xạ ánh sáng.
Nêu một số ví dụ để hiện tượng phản xạ ánh sáng mà em quan
sát được trong thực tế?
- Một số hiện tượng phản xạ ánh sáng quan sát được trong thực
tế như: soi gương, nhìn vào chậu nước,..

I. HIỆN TƯỢNG PHẢN XẠ ÁNH SÁNG
Quy ước:

N

S
R
- Gương phẳng (G): biểu diễn bằng một đoạn
thẳng, phần gạch chéo là mặt sau của gương.
- Tia sáng tới SI: Tia sáng chiếu tới mặt
gương.
- Tia phản xạ IR: Tia phản xạ từ mặt gương.
I
- Điểm tới I: Giao điểm tia sáng tới
(G)
gương.
- Pháp tuyến IN: đường thẳng vuông góc với
mặt gương tại điểm I.
- Mặt phẳng tới: Mặt phẳng chứa tia sáng tới và pháp tuyến tại điểm tới.
ˆ i  : Mặt phẳng chứa tia sáng tới và pháp tuyến tại điểm tới.
- Góc tới SIN

ˆ i ' : Góc giữa tia sáng phản xạ và pháp tuyến tại điểm tới.
- Góc phản xạ  NIR

II. ĐỊNH LUẬT PHẢN XẠ ÁNH SÁNG

Thí nghiệm: Nghiên cứu hiện tượng phản xạ ánh
sáng.
Chuẩn bị: Nguồn sáng hẹp, bảng chia độ, gương phẳng gắn trên giá
đỡ.

II. ĐỊNH LUẬT PHẢN XẠ ÁNH SÁNG
Kết quả bảng
16.1.tới i
Góc

0° 20° 30° 40° 50°

60°

Góc phản xạ i'

0° 20° 30° 40° 50°

60°

Từ kết quả thí nghiệm, hãy nêu nhận xét về:
a/ Mặt phẳng chứa tia sáng phản xạ.
b/ Mối liên hệ giữa góc phản xạ i'và góc tới i.
Trả lời:
a/ Mặt phẳng chứa tia sáng phản xạ cùng nằm
trong mặt phẳng chứa tia sáng tới.
b/ Góc phản xạ bằng góc tới.

II. ĐỊNH LUẬT PHẢN XẠ ÁNH SÁNG
 Định luật phản xạ ánh sáng:
- Tia sáng phản xạ cùng nằm trong mặt phẳng tới.
- Góc phản xạ bằng góc tới: i' = i

III. PHẢN XẠ VÀ PHẢN XẠ KHUẾCH TÁN

Phân biệt phản xạ và phản xạ khuếch
tán.3. Ảnh của hai cảnh vật trên
Câu
Hình ảnh cảnh vật trên mặt hồ
mặt hồ trong hai trường hợp ở
hình bên khác nhau thế nào?
Hình a. ảnh rõ nét,
hình b. ảnh không rõ nét.
- Khi có phản xạ: ta có thể
nhìn thấy ảnh rõ nét của vật.
- Khi có phản xạ khuếch tán:
ta không nhìn thấy ảnh rõ
nét của vật

a.Phẳng lặng

b.Có gợn sóng

III. PHẢN XẠ VÀ PHẢN XẠ KHUẾCH TÁN
- Khi có phản xạ: ta có thể
nhìn thấy ảnh rõ nét của vật.
- Khi có phản xạ khuếch tán:
ta không nhìn thấy ảnh rõ
nét của vật
Giải thích: Phản xạ khuếch tán khi
trên mặt hồ xuất hiện các gợn sóng
lăn tăn, nó không còn là một gưong
phẳng nữa, nên ảnh của cảnh vật bị
bóp méo và nhoè đi. Ta vẫn thấy
ảnh vì mặt hồ vẫn phản xạ ánh
sáng, nhưng ảnh không rõ nét.

III. PHẢN XẠ VÀ PHẢN XẠ KHUẾCH TÁN

- Sự phản xạ ánh sáng xảy ra khi ánh sáng chiếu tới bề mặt
nhẵn bóng được gọi là phản xạ ( còn gọi là phản xạ gương).
- Sự phản xạ ánh sáng xảy ra khi ánh sáng chiếu tới bề mặt
gồ ghề, thô ráp được gọi là phản xạ khuếch tán.

LUYỆN TẬP
1. Ban đêm, ta không thể đọc sách trong một căn phòng tối. Chỉ
khi bật đèn lên, ta mới có thể nhìn thấy trang sách. Vì sao?
Đó là do ánh sáng từ ngọn đèn, đi đến sách và phản chiếu vào
mắt ta.
2. Vẽ các tia sáng phản xạ trong mỗi hình dưới đây?

Đáp án: D

-Hình a là phản xạ khuếch
tán. Mặt hồ gợn sóng nên ánh
sáng bị phản xạ phân tán theo
các hướng khác nhau, làm
ảnh bị nhoè đi.
-Hình b là phản xạ thông
thường. Mặt hồ phẳng lặng
phản xạ tốt ánh sáng nên ảnh
của cảnh vật trên mặt hồ
tròng sắc nét.

VẬN DỤNG
Một học sinh cho rằng:"Trong hiện tượng phản xạ khuếch tán,
sở dĩ ta không nhìn thấy ảnh của vật là do hiện tượng này không
tuân theo đúng định luật phản xạ ánh sáng".
Theo em, nhận định đó đúng hay sai?
Trả lời:
Theo em, nhận định đó là sai vì:
Trong hiện tượng phản xạ khuếch tán, sở dĩ ta không nhìn thấy
ảnh của vật vì ánh sáng chiếu tới bề mặt không bằng phẳng (gồ
ghề, thô ráp) khiến các tia sáng phản xạ lại theo nhiều hướng
khác nhau mà mắt ta không thể thu nhận hết được.
⇒ Ảnh của vật không rõ nét.