Bài 40

:

LỰC MA SÁT
BỘ SÁCH CHÂN TRỜI SÁNG TẠO

GV thực hiện: PHÙNG THỊ TRÂM
Tổ Khoa Học Tự Nhiên

:

:

Hoạt động: Tìm hiểu bài

Hãy chỉ ra các lực tác dụng vào tủ gỗ?
- Lực đẩy → tủ di chuyển về phía trước.
- Lực của sàn nhà → cản trở sự di chuyển của tủ.
C1: Lực cản trở khi tủ chuyển động trên mặt bàn là lực
tiếp xúc hay lực không tiếp xúc?
+ Lực cản trở khi tủ chuyển động trên mặt bàn là lực tiếp xúc

Hoạt động: Hình thành kiến thức
Hoạt động 1: Khái niệm lực ma sát

Bài 40: LỰC MA SÁT
Thảo luận CẶP ĐÔI
C2: Khi kéo khối gỗ trượt đều trong hình
40.1, 40.2 tại sao giá trị lực kế lại khác
nhau?
C3: Dựa vào kết quả hình 40.1, 40.2,
giải thích về nguyên nhân xuất hiện lực
ma sát?

+ Hình 40.1 mặt tiếp xúc là gồ ghề →  lực ma sát sinh ra sẽ lớn 
+ Hình 40.2 mặt tiếp xúc là nhẵn →  lực ma sát sinh ra sẽ nhỏ
→ lực ma sát xuất hiện là do tính chất bề mặt tiếp xúc giữa hai vật

Bài 40: LỰC MA SÁT
Luyện Tập:
Câu 1: Lực ma sát xuất hiện ở:
A. bề mặt tiếp xúc giữa hai vật và cản trở chuyển động của vật.
B. trên bề mặt vật và cản trở chuyển động của vật.
C. bề mặt tiếp xúc giữa hai vật và thúc đẩy chuyển động của vật.
D. trên bề mặt vật và thúc đẩy chuyển động của vật.
Câu 2.Lực ma sát có tác dụng gì?
A. Làm vật chuyển động nhanh hơn
B. Cản trở chuyển động của vật
C. Làm vật nhẹ đi
D. Làm vật biến mất

Bài 40: LỰC MA SÁT
Câu 3.Trong các trường hợp sau, trường hợp nào có lực ma sát?
A. Quyển sách nằm yên trên bàn
B. Quả bóng đang bay trong không khí
C. Viên phấn trượt trên bảng
D. Đèn đang phát sáng
Câu 4. Lực ma sát xuất hiện giữa:
A. Hai vật không tiếp xúc
B. Hai vật tiếp xúc với nhau
C. Một vật và không khí
D. Một vật và ánh sáng

Bài 40: LỰC MA SÁT
Câu 5. Khi kéo một chiếc bàn trên sàn nhà, lực nào cản trở
chuyển động của bàn?
A. Lực hút của Trái Đất
B. Lực đẩy
C. Lực ma sát
D. Lực đàn hồi
Câu 6. Phát biểu nào sau đây đúng về lực ma sát?
A. Luôn làm vật chuyển động nhanh hơn
B. Chỉ xuất hiện khi vật đang đứng yên
C. Luôn cản trở chuyển động tương đối giữa hai bề mặt tiếp xúc
D. Không phụ thuộc vào bề mặt tiếp xúc

Bài 40: LỰC MA SÁT
1. Khái niệm lực ma sát

- Lực ma sát là lực tiếp xúc xuất hiện
ở bề mặt tiếp xúc giữa hai vật.
- Sự tương tác giữa bề mặt của hai vật
→ xuất hiện của lực ma sát

Mô tả chuyển động của các
viên bi. Trong chuyển động
đó có ma sát không?

Dùng tay đẩy hộp bút trên
bàn. Mô tả sự chuyển động đó.

Mô tả chuyển động của các
viên bi. Trong chuyển động đó
có ma sát không?

1/ Mô tả chuyển động của các viên bi. Có ma sát không?
- Các viên bi lăn trên mặt phẳng, lúc đầu chuyển động nhanh, sau
đó chậm dần rồi dừng lại.
- Trong chuyển động đó có lực ma sát (giữa viên bi và mặt sàn),
làm cản trở chuyển động nên bi mới dừng lại.

Dùng tay đẩy hộp bút trên bàn. Mô tả sự
chuyển động đó.

2/ Dùng tay đẩy hộp bút trên bàn. Mô tả chuyển độngKhi dùng tay
đẩy, hộp bút chuyển động theo hướng của lực đẩy.Khi ngừng đẩy,
hộp bút chậm dần rồi dừng lại do lực ma sát giữa hộp bút và mặt
bàn.
- Khối gỗ tiếp tục chuyển động trên mặt bàn rồi dừng lại,
- là do lực cản của mặt bàn tác dụng lên khối gỗ. Lực này là lực
ma sát trượt.

Lực ma sát lăn xuất hiện khi một vật
lăn trên bề mặt của vật khác

Bài 40: LỰC MA SÁT

- Lực ma sát gồm có
ma sát lăn, ma sát
trượt, ma sát nghỉ, …

Hoạt động: Hình thành kiến thức

Hoạt động 2: Ma sát trượt

Bài 40: LỰC MA SÁT
2. Lực ma sát trượt
- Quan sát hình 40.3
- Tiến hành thí nghiệm:
Đặt khối gỗ trên mặt bàn.
Dùng tay đẩy vào khối gỗ, sau
đó rời tay khỏi khối gỗ.
Thảo luận – Trả lời câu hỏi.
- Khối gỗ tiếp tục chuyển động trên
+ Cho biết sau khi rời tay khỏi
mặt bàn rồi dừng lại,
khối gỗ, khối gỗ chuyển động - là do lực cản của mặt bàn tác
như thế nào?
dụng lên khối gỗ. Lực này là lực
+ Thế nào là lực ma sát trượt?
ma sát trượt.

Thảo luận – Trả lời câu hỏi.
+ Cho biết sau khi rời tay khỏi
khối gỗ, khối gỗ chuyển động
như thế nào?
+ Thế nào là lực ma sát trượt?

Bài 40: LỰC MA SÁT

2. Ma sát trượt
Lực ma sát trượt xuất hiện khi một
vật trượt trên bề mặt của vật khác
.

Luyện tập:Ma sát trượt (vật trượt trên bề mặt)
👉 Đặc điểm: có chuyển động trượt

1.
2.
3.
4.
5.

Kéo hộp gỗ trượt trên sàn nhà
Viên phấn trượt trên bảng khi viết
Kéo bàn ghế trên nền gạch
Trượt cầu trượt ở sân chơi
Má phanh xe đạp cọ vào vành bánh khi phanh

Vận dụng:

Ví dụ về lực ma sát trượt trong đời sống

Ví dụ về lực ma sát trượt trong đời sống

Mặt lốp xe không làm nhẵn mà thường
Tạithành
sao mặt
xeđể
không
được khía
cáclốp
rãnh
tăng lực ma
nhẵn?
sát, giúp bánh làm
xe lăn
trên mặt đường và
không bị trượt đảm bảo an toàn cho xe.

Tại sao bạn An dùng hết
sức đẩy cái thùng hàng mà
thùng hàng vẫn đứng yên?

Hoạt động: Hình thành kiến thức

Hoạt động 3: Ma sát nghỉ

- Quan sát hình 40.4
- Tiến hành thí nghiệm:
+ Đặt khối gỗ trên mặt bàn.
Móc lực kế vào khối gỗ (hình
40.4 a).
+ Kéo từ từ lực kế theo phương
nằm ngang, sao cho lực kế chỉ 1
lực nhưng khối gỗ vấn đứng yên
(hình 40.4 b)
+ Đọc số chỉ của lực kế
Thảo luận – Trả lời câu hỏi
Tại sao khi kéo khối gỗ bằng một lực mà nó vẫn đứng yên?

Khi kéo khối gỗ bằng một
lực mà nó vẫn đứng yên là vì
mặt bàn tạo ra lực cản giữ
cho khúc gỗ nằm yên.

Lực ma sát nghỉ
Kết luận:
Lực ma sát nghỉ xuất hiện ngăn cản sự chuyển động của một
vật khi nó tiếp xúc với bề mặt của một vật khác và có xu hướng
chuyển động trên đó.

Bài 40: LỰC MA SÁT
3. Ma sát nghỉ
Lực ma sát nghỉ xuất hiện
ngăn cản sự chuyển động của một vật
khi nó tiếp xúc với bề mặt của một vật
khác và có xu hướng chuyển động trên
đó.

Luyện tập

Tìm ví dụ về lực ma sát nghỉ

3. Ma sát nghỉ (vật chưa chuyển động)
👉 Đặc điểm: giữ vật đứng yên
1.
2.
3.
4.
5.

Hộp bút đặt trên bàn không bị trượt
Người đứng yên trên mặt đất không bị ngã
Quyển sách đặt trên mặt bàn nghiêng nhẹ nhưng chưa trượt
Xe máy dừng đèn đỏ không bị trôi
Tủ đứng yên trên sàn dù có lực nhỏ tác động

Hoạt động: Hình thành kiến thức
Hoạt động 4: Tác dụng và ảnh hưởng của lực ma sát

Vận dụng lực ma sát nghỉ

Ví dụ về lực ma sát:

4. Tác dụng và ảnh hưởng của lực ma sát

4.1. Tìm hiểu tác dụng cản trở và thúc đẩy chuyển động của lực ma sát

Quan sát hình ảnh 40.5, 40.6
Thảo luận – Trả lời câu hỏi
+ Lực ma sát nghỉ giữa mặt đất và bàn
chân có tác dụng gì?
+ Lực ma sát trượt do má phanh ép lên
bánh xe có tác dụng gì?
+ Lực ma sát có tác dụng như thế nào khi
vật chuyển động?
+ Khi đi bộ trên mặt đường trơn, điều gì
sẽ xảy ra?
+ Khi người lái xe bóp phanh, điề gì xảy
ra nếu má phanh bị mòn?

3.1. Tìm hiểu tác dụng cản trở và thúc đẩy chuyển động của lực ma sát

Câu hỏi

Trả lời

1/ Lực ma sát nghỉ có tác dụng thúc
đẩy chân chuyển động
2/ Lực ma sát trượt có tác dụng cản
2/ Lực ma sát trượt do má phanh ép
trở bánh xe chuyển động
lên bánh xe có tác dụng gì?
3/ Lực ma sát có tác dụng như thế nào 3/ Lực ma sát có thể thúc đẩy hoặc
cản trở chuyển động của các vật
khi vật chuyển động?
1/ Lực ma sát nghỉ giữa mặt đất và
bàn chân có tác dụng gì?

4/ Khi đi bộ trên mặt đường trơn, điều 4/ Nếu mặt đường trơn, lực ma sát nhỏ
gì sẽ xảy ra?
làm cho người có thể bị trượt ngã
5/ Khi người lái xe bóp phanh, điều gì 5/ Nếu má phanh bị mòn, lực ma sát
giảm làm xe dừng không kịp thời dễ
xảy ra nếu má phanh bị mòn?
gây tai nạn

3.2. Tìm hiểu ảnh hưởng của lực ma sát trong an toàn giao thông

Quan sát hình ảnh 40.7 – Trả lời câu hỏi
1. Tại sao mặt lốp xe không làm nhẵn?
2. Tại sao sau một thời gian sử dụng dép, lốp xe thì chúng đều bị mòn?

3.2. Tìm hiểu ảnh hưởng của lực ma sát trong an toàn giao thông

1. Tại sao mặt lốp xe không làm nhẵn?
1. Mặt lốp xe thường được làm các rãnh, gai để tăng lực ma sát
giữa bánh xe và mặt đường, giúp bánh xe dễ dàng chuyển động
về phía trước. Đồng thời giúp cho bánh xe không bị trượt khi di
chuyển trên mặt đường trơn ướt, đảm bảo an toàn cho xe.
2. Tại sao sau một thời gian sử dụng dép, lốp xe thì chúng đều bị mòn?
2. Do ma sát giữa mặt đường với dép, lốp xe làm chúng bị mòn dần.

4. Tác dụng và ảnh hưởng của lực ma sát
Kết luận:
+ Lực ma sát có thể thúc đẩy hoặc cản trở chuyển động
của các vật
+ Lực ma sát có vai trò quan trọng trong an toàn giao
thông đường bộ

Ví dụ về ảnh hưởng có lợi và có hại của ma sát trong giao thông?

- Lực ma sát giữa đế giày và mặt đường giúp đi lại dễ dàng là có lợi.
- Lực ma sát giữa đế giày và mặt đường làm mòn đế giày là coù haïi.

Ví dụ về ảnh hưởng có lợi và có hại của ma sát trong giao thông?

Đế giày đá bóng có gai cao su, còn đế giày trượt băng thì nhẵn

Ví dụ về ảnh hưởng có lợi và có hại của ma sát trong giao thông?

Trục bánh xe bò

Trục bánh xe đạp

Mất hàng chục thế kỉ để tạo ra sự khác biệt giữa hai loại
trục bánh xe. Đó là sự phát minh ra ổ bi.

5. Lực cản của không khí
Tìm hiểu về lực cản của không khí
Quan sát hình 40.9
Trả lời câu hỏi:
+ Vì sao các vận động viên đua xe
thường cúi khom thân người gần
như song song với mặt đường?
Trả lời: Các vận động viên đua xe thường cúi khom thân người gần như
song song với mặt đường để giảm lực cản của không khí

5. Lực cản của không khí
Thực hiện thí nghiệm.
Tiến hành thí nghiệm 3
Kết+luận:
Vo tròn một tờ giấy, và giữ nguyên một tờ giấy.
chuyển
không
+ Khi
Thả vật
hai tờ
giấy từđộng
cùngtrong
một độ
cao. khí sẽ có lực cản của
không
khí tác
vật. hỏi:
+ Quan
sát dụng
và trả lên
lời câu
Tờ giấy nào rơi chạm đất trước? Tại sao?
Tờ giấy vo tròn rơi chạm đất trước, vì lực cản không khí nhỏ.

Ví dụ về lực cản của không khí

Luyện tập
Câu 1: Phát biểu nào sau đây về lực ma sát là đúng?
A. Lực ma sát cùng hướng với hướng chuyển động của vật.
B. Khi vật chuyển động nhanh dần, lực ma sát lớn hơn lực đẩy.
C. Khi vật chuyển động chậm dần, lực ma sát nhỏ hơn lực đẩy.
D. Lực ma sát cản trở chuyển động trượt của vật này trên bề
mặt vật kia.

Luyện tập
Câu 2. Một vật đặt trên mặt bàn nằm ngang. Dùng tay
búng vào vật để nó chuyển động. Vật sau đó chuyển động
chậm dần vì có
A. trọng lực.
B. lực ma sát.
C. lực búng của tay.
D. lực hấp dẫn.

Luyện tập
Câu 3. Lực ma sát trượt xuất hiện trong trường hợp nào
sau đây?
A. Ma sát giữa các viên bi với ổ trục xe đạp, xe máy.
B. Ma sát giữa cốc nước đứng yên trên mặt bàn với mặt bàn.
C. Ma sát giữa lốp xe với mặt đường khi xe đang đứng yên.
D. Ma sát giữa má phanh với vành xe khi bóp phanh.

Luyện tập
Câu 4. Lực ma sát nghỉ xuất hiện khi
A. quyển sách để yên trên mặt bàn nằm nghiêng.
B. ô tô đang chuyển động, đột ngột hãm phanh.
C. quả bóng bàn đặt trên mặt bàn nằm ngang nhẵn bóng.
D. xe đạp đang xuống dốc.

Luyện tập
Câu 5. Hãy giải thích các hiện tượng sau và cho biết trong các hiện
tượng này, ma sát có lợi hay có hại:
a. Ô tô đi vào bùn dễ bị sa lầy.
b. Khi đi trên sàn nhà đá hoa mới lau dễ bị ngã.
Trả lời:
a. Ô tô đi trên bùn dễ bị sa lầy vì lực ma sát giữa bánh xe và mặt
đường dính bùn nhỏ, làm cho bánh xe không bám vào mặt đường
được. Lực ma sát này có lợi vì nhờ có nó mà xe mới di chuyển được
và không bị sa lầy.
b. Khi ta đi trên sàn đá hoa mới lau dễ bị ngã vì khi đó lực ma sát
giữa chân ta và sàn nhà bị giảm do có nước dính trên sàn nhà. Lực
ma sát này có lợi vì nó giúp ta đi lại và tránh bị ngã.

Vận dụng
Câu 6. Giải thích ý nghĩa của câu nói "Nước chảy đá mòn" và
chỉ ra bản chất lực tác dụng giữa nước và đá để làm mòn đá.
Trả lời:
Vì ma sát do lực của dòng chảy của nước tác dụng vào đá
lớn mà đá lại được hình thành do sự kết tinh nên dễ bị mòn

Vận dụng
Câu 7. Hãy giải thích tại sao xích xe đạp phải thường xuyên
tra dầu nhớt.
Trả lời:
Ma sát làm cản trở chuyển động và làm mòn xích nên
phải tra dầu thường xuyên để làm giảm ma sát.