Sách KNTT – KHTN7

NHÓM: KHTN

Tiết 112,113 - Bài 37:
ỨNG DỤNG SINH TRƯỞNG VÀ
PHÁT TRIỂN Ở SINH VẬT VÀO THỰC TIỄN

HOẠT ĐỘNG CÁ NHÂN:
Xem video và trả lời câu hỏi:
?1: Để sinh trưởng và phát triển tốt như vậy, cây đậu nành cần những điều kiện gì
từ môi trường ngoài?
?2: Muốn thúc đẩy quá trình sinh trưởng và phát triển ở vật nuôi, cây trồng để
thu được năng suất cao, chúng ta cần làm gì?

?1: Để sinh trưởng và phát triển tốt như vậy, cây đậu nành
cần những điều kiện gì từ môi trường ngoài?
Cây cần: nhiệt độ, ánh sáng, nước, chất dinh dưỡng,….
?2:Muốn thúc đẩy quá trình sinh trưởng và phát triển ở vật
nuôi, cây trồng để thu được năng suất cao, chúng ta cần làm
gì?
- Đưa ra các biện pháp chăm sóc vật nuôi và cây trồng phù
hợp.
- Điều khiển các yếu tố bên ngoài như ánh sáng, nước, nhiệt
độ, chất dinh dưỡng,… cho phù hợp với sự sinh trưởng và
phát triển của cây.
- Sử dụng các chất kích thích nhân tạo hợp lí.

Mở đầu (trang 151): 
Muốn thúc đẩy quá trình sinh trưởng, phát triển ở vật
nuôi và cây trồng để thu được năng suất cao, chúng ta
cần làm gì?
Trả lời:
Muốn thúc đẩy quá trình sinh trưởng, phát triển ở vật
nuôi và cây trồng để thu được năng suất cao, chúng ta
cần cải thiện chế độ dinh dưỡng, điều chỉnh chế độ
chiếu sáng, tưới nước,… và có thể sử dụng các chất
kích thích hoặc ức chế ở các liều lượng thích hợp.

I. CÁC NHÂN TỐ CHỦ YẾU ẢNH HƯỞNG ĐẾN
SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN Ở SINH VẬT
Sự sinh trưởng và phát triển ở sinh vật chịu sự tác
động của các nhân tố như nhiệt độ, ánh sáng, nước,
chất dinh dưỡng và hormone,…
1. Nhiệt độ
- Mỗi loài sinh vật sinh trưởng và phát triển tốt trong
điều kiện nhiệt độ thích hợp (khoảng thuận lợi).
- Nhiệt độ quá cao hoặc quá thấp có thể làm chậm quá
trình sinh trưởng và phát triển, đặc biệt là đối với thực
vật và động vật biến nhiệt.

Sự sinh trưởng và phát triển của cá rô phi ở các nhiệt độ
khác nhau

- Để động vật sinh trưởng và phát triển bình thường khi
trời lạnh, cần bổ sung thêm thức ăn cho động vật để
chống rét.

Bổ sung thức ăn cho vật nuôi vào mùa đông

Câu hỏi 1 (trang 152): 
Quan sát Hình 37.1 và thực hiện các yêu cầu sau:

Nhận xét mức độ sinh trưởng và phát triển của cá rô phi
ở các mức nhiệt độ khác nhau, từ đó cho biết nhiệt độ có
ảnh hưởng như thế nào tới sự sinh trưởng và phát triển
của sinh vật.

Trả lời:
- Mức độ sinh trưởng và phát triển của cá rô phi ở các
mức nhiệt khác nhau:
+ Dưới 5,6oC và trên 42oC: Cá rô phi sẽ chết.
+ Từ 5,6oC – 23oC và từ 37oC – 42oC: Cá rô phi sinh
trưởng và phát triển kém.
+ Từ 23oC – 37oC: Cá rô phi sinh trưởng và phát triển
thuận lợi nhất.
- Sự ảnh hưởng của nhiệt độ tới sự sinh trưởng và phát
triển của sinh vật: Nhiệt độ có sự ảnh hưởng đến sự sinh
trưởng và phát triển của sinh vật. Mỗi loài sinh vật sinh
trưởng và phát triển tốt trong các điều kiện nhiệt độ môi
trường thích hợp.

Câu hỏi 2 (trang 152)
Nhiệt độ thuận lợi nhất cho sự sinh trưởng và phát
triển của cá rô phi là bao nhiêu? Nhiệt độ quá cao hoặc
quá thấp so với nhiệt độ cực thuận có ảnh hưởng như
thế nào tới mức độ sinh trưởng và phát triển của sinh
vật?
Trả lời:
- Nhiệt độ thuận lợi nhất cho sự sinh trưởng và phát
triển của cá rô phi là từ 23oC – 37oC.
- Ở nhiệt độ quá cao hoặc quá thấp so với nhiệt độ cực
thuận có thể làm chậm quá trình sinh trưởng và phát
triển của sinh vật, thậm chí gây chết cho sinh vật.

2. Ánh sáng
- Ở thực vật, ánh sáng ảnh hưởng đến sự sinh trưởng,
phát triển và thời gian ra hoa.

Ánh sáng ảnh hưởng đến quá trình quang hợp của thực vật

- Ở động vật:
+ Ánh sáng mặt trời giúp tổng hợp vitamin D – chất
đóng vai trò quan trọng trong việc hấp thụ calcium để
hình thành xương, từ đó, tác động đến sự sinh trưởng
của cơ thể.
+ Ánh sáng cũng giúp động vật thu thêm nhiệt từ môi
trường và giảm mất nhiệt trong những ngày trời rét để
tập chung các chất cho sự sinh trưởng và phát triển.

Tập tính phơi nắng ở một số động vật

Câu hỏi 1 (trang 152): 
Nhiều loài động vật có tập tính phơi nắng (Hình 37.2), tập
tính này có tác dụng gì đối với sự sinh trưởng và phát
triển của chúng.

Trả lời:
Các loài động vật phơi nắng giúp động vật hấp thu thêm
nhiệt từ môi trường và giảm sự mất nhiệt trong những
ngày trời rét, tập trung các chất để xây dựng cơ thể, thúc
đẩy sinh trưởng và phát triển.

Câu hỏi 2 (trang 152): 
Giải thích vì sao nên cho trẻ tắm nắng vào sắng sớm
hoặc chiều muộn.
Trả lời:
Nên cho trẻ tắm nắng vào sắng sớm hoặc chiều muộn
vì:
- Ánh nắng lúc sáng sớm và chiều muộn giúp cơ thể trẻ
tổng hợp vitamin D – chất đóng vai trò quan trọng
trong việc hấp thụ calcium để hình thành xương. Điều
này sẽ tạo thuận lợi cho sự sinh trưởng và phát triển
hình thể của cơ thể trẻ.
- Không nên tắm cho trẻ khi ánh sáng mạnh vì ánh sáng
mạnh chứa nhiều tia cực tím sẽ có hại cho sự phát triển
của của trẻ (có thể làm cháy nắng, gây ung thư da).

3. Nước
- Nước tham gia vào quá trình trao đổi chất và chuyển
hóa năng lượng nên ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và
phát triển của sinh vật.
- Ví dụ:
+ Ở thực vật, nước là nguyên liệu cho quá trình quang
hợp để tổng hợp các chất hữu cơ giúp cây lớn lên.
+ Ở động vật, nước là nguyên liệu và môi trường cho quá
trình tổng hợp các chất xây dựng cơ thể.

Nước cần cho sự sinh trưởng và phát triển của sinh vật

- Nếu thiếu nước, quá trình sinh trưởng và phát triển của
sinh vật sẽ bị chậm lại hoặc ngừng lại, thậm chí là chết.

Cây chết do thiếu nước

Câu hỏi (trang 152):
 Nước có ảnh hưởng tới quá trình sinh trưởng và phát triển ở sinh
vật như thế nào? Vì sao nước có thể ảnh hưởng tới quá trình này?
Trả lời:
- Ảnh hưởng của nước tới quá trình sinh trưởng và phát triển ở
sinh vật: Nước ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng và phát triển
ở sinh vật. Nếu thiếu nước, quá trình sinh trưởng và phát triển của
sinh vật sẽ bị chậm hoặc ngừng lại, thậm chí là chết.
- Nước có thể ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng và phát triển
của sinh vật vì: Nước là chất tham gia, là dung môi diễn ra các
phản ứng sinh hóa của quá trình trao đổi chất và chuyển hóa năng
lượng. Mà quá trình chuyển hóa vật chất và năng lượng có diễn ra
được bình thường thì mới có nguyên liệu và năng lượng để cung
cấp cho quá trình sinh trưởng và phát triển. Bởi vậy, nước có thể
ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng và phát triển ở sinh vật.

4. Chất dinh dưỡng
- Nếu thiếu chất dinh dưỡng, sự sinh trưởng và phát
triển của sinh vật bị ảnh hưởng.
+ Ở động vật, nếu thiếu chất dinh dưỡng đặc biệt là
protein thì sẽ chậm lớn, gầy yếu, sức đề kháng kém.
+ Ở thực vật, thiếu các nguyên tố khoáng đặc biệt là
nitrogen thì quá trình sinh trưởng bị ức chế, thậm chí là
chết.

Thiếu chất dinh dưỡng ở sinh vật

- Nếu thừa chất dinh dưỡng, quá trình sinh trưởng
và phát triển của sinh vật cũng bị ảnh hưởng.

Béo phì gây ra nhiều bệnh đối với con người

Câu hỏi 1 (trang 153): 
Chất dinh dưỡng có ảnh hưởng tới sinh trưởng và phát
triển của sinh vật như thế nào? Cho ví dụ.
Trả lời:
- Ảnh hưởng của chất dinh dưỡng tới sinh trưởng và phát
triển của sinh vật: Chất dinh dưỡng là yếu tố quan trọng
tác động đến quá trình sinh trưởng và phát triển của sinh
vật. Thiếu chất dinh dưỡng, sự sinh trưởng và phát triển
của sinh vật bị ức chế, thậm chí là chết. Thừa chất dinh
dưỡng, quá trình sinh trưởng và phát triển cũng bị ảnh
hưởng.
- Ví dụ:
+ Ở động vật: Nếu thiếu protein, động vật sẽ chậm lớn, gầy
yếu, sức đề kháng kém.
+ Ở thực vật: Nếu thiếu nitrogen thì quá trình sinh trưởng
của cây sẽ bị ức chế, lá có màu vàng, thậm trí còn gây chết.

Câu hỏi 2 (trang 153): 
Giải thích vì sao chế độ dinh dưỡng lại có thể tác động
tới sự sinh trưởng và phát triển.
Trả lời:
Chế độ dinh dưỡng lại có thể tác động tới sự sinh
trưởng và phát triển vì:
- Các chất dinh dưỡng có trong thức ăn là nguyên liệu
có thể được sử dụng để tổng hợp nên các chất đặc
trưng cho cơ thể giúp tăng số lượng và tăng kích thước
tế bào, hình thành các cơ quan và hệ cơ quan.
- Các chất dinh dưỡng còn là nguồn cung cấp năng
lượng cho các hoạt động sống của động vật.

II. ỨNG DỤNG SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN
TRONG THỰC TIỄN
1. Ứng dụng sinh trưởng và phát triển trong trồng trọt
a) Điều khiển sinh trưởng và phát triển bằng các yếu tố
bên ngoài
- Con người đã chủ động thực hiện các biện pháp điều
khiển các yếu tố bên ngoài như chiếu sáng nhân tạo,
trồng cây trong nhàkính, bón phân, tưới nước hợp lí,…
để thúc đẩy sinh trưởng và phát triển ở thực vật, nhằm
tăng năng suất cây trồng.

Một số biện pháp điều khiển sinh trưởng và phát triển ở
thực vật

Câu hỏi 1 (trang 153): 
Nêu các biện pháp điều khiển sinh trưởng, phát triển ở
thực vật trong Hình 37.3 và tác dụng của từng biện
pháp. Kể thêm các biện pháp khác mà em biết.

Trả lời:
- Các biện pháp điều khiển sự sinh trưởng và phát triển
ở thực vật trong Hình 37.3 và tác dụng của từng biện
pháp:
Hình

Tên biện
pháp

Tác dụng

Chiếu sáng
nhân tạo
trong nhà
kính

- Cung cấp ánh sáng thích
hợp cho sự sinh trưởng và
phát triển của cây trồng.
- Bảo vệ cây khỏi các sinh
vật gây hại và các điều
kiện khí hậu mưa, gió, rét,
…

Ủ rơm chống Ủ ấm cho cây, giúp cây tập trung
rét cho cây năng lượng để sinh trưởng và
trồng
phát triển.
Bón phân
cho cây
trồng

Cung cấp các chất dinh dưỡng
cho cây trồng nhằm thúc đẩy sự
sinh trưởng và phát triển của cây.

Tưới nước
cho cây
trồng

Cung cấp đủ nước cho các hoạt
động sống của cây.

- Một số biện pháp điều khiển sự sinh trưởng và phát triển ở thực
vật khác:
+ Làm đất kĩ trước khi trồng cây.
+ Trồng cây đúng mùa vụ.
+ Vặt lá điều khiển cây đào ra hoa đúng vào dịp tết Nguyên Đán.

Câu hỏi 2 (trang 153): 
Người trồng rừng đã điều khiển quá trình phát triển của
các cây lấy gỗ bằng cách để mật độ dày khi cây còn non
và khi cây đã đạt đến chiều cao mong muốn thì tỉa bớt.
Giải thích ý nghĩa của việc làm này.
Trả lời:
Mục đích của việc để mật độ dày khi cây còn non và khi
cây đã đạt đến chiều cao mong muốn thì tỉa bớt là:
- Để mật độ dày khi cây còn non để kích thích cây phát
triển về chiều cao, thẳng.
- Khi cây đã đạt đến chiều cao mong muốn thì tỉa bớt để
cây phát triển đường kính thân.

b) Điều khiển sinh trưởng và phát triển bằng các nhân tố
bên trong
- Con người đã tổng hợp và sử dụng các chất kích thích
và ức chế sinh trưởng nhân tạo trong trồng trọt với
nhiều mục đích khác nhau:
+ Dùng các chất kích thích để kích thích cây ra rễ, ra
hoa, thúc hạt nảy mầm, kích thích tăng chiều cao, phát
triển lá, tạo quả,….
+ Dùng các chất ức chế để kìm hãm sự nảy mầm của củ,
hạt để bảo quản, kìm hãm sự phát triển của thân và lá
để duy trì hình dáng của cây cảnh,…

Điều khiển sinh trưởng và phát triển bằng hormone nhân
tạo ở một số thực vật

Câu hỏi (trang 154): 
Đọc thông tin trong mục 1b, lựa chọn loại hormone phù
hợp cho các đối tượng trong bảng bằng cách đánh dấu
X vào ô tương ứng và nêu lợi ích của việc sử dụng loại
hormone đó rồi hoàn thành bảng theo mẫu bên:
Bảng 37.1
Đối tượng thực vật

Hormone
kích thích

Hormone
ức chế

Lợi ích

Cây lấy sợi, lấy gỗ
Cây quất cảnh

?
?

?
?

?
?

Hành, tỏi, khoai tây

?

?

?

Trả lời:
Đối tượng 
thực vật

Hormone Hormone
kích thích ức chế

Lợi ích

Cây lấy sợi,
lấy gỗ

x

 

Giúp cây dài ra để có
chất lượng tốt.

Cây
cảnh

quất

x

 

Giúp cây tạo nhiều
quả, tăng giá trị
thẩm mĩ của cây
cảnh.

Hành,
tỏi,
khoai tây

 

x

Giúp cây không nảy
mầm, tránh làm hao
hụt giá trị dinh
dưỡng của củ.

2. Ứng dụng sinh trưởng và phát triển trong chăn nuôi
- Để vật nuôi sinh trưởng và phát triển tốt, cho năng
suất cao, cần cho vật nuôi ăn uống đầy đủ, chăm sóc
chuồng trại thường xuyên, chú ý chống nóng, chống rét
cho vật nuôi,…

Chăm sóc vật nuôi, vệ sinh chuồng trại

- Con người còn sử dụng các chất kích thích
sinh trưởng trộn lẫn vào thức ăn giúp vật nuôi
lớn nhanh. Tuy nhiên, khi sử dụng các chất kích
thích sinh trưởng nhân tạo cho vật nuôi dùng
làm thực phẩm cho con người cần chú ý tuân
thủ các nguyên tắc nhất định về liều lượng, thời
điểm, đối tượng để đảm bảo an toàn cho người
sử dụng.

Câu hỏi 1(trang 154): 
Những hiểu biết về sinh trưởng và phát triển ở sinh vật đã được
con người ứng dụng như thế nào trong chăn nuôi? Cho ví dụ.

Trả lời:
- Ứng dụng về sinh trưởng và phát triển ở sinh vật trong chăn
nuôi:
+ Để vật nuôi sinh trưởng và phát triển tốt, cho năng suất cao,
cần cho vật nuôi ăn uống đầy đủ, chăm sóc và vệ sinh chuồng trại
thường xuyên, chú ý chống nóng, chống rét cho vật nuôi,…
+ Sử dụng chất kích thích sinh trưởng trộn lẫn vào thức ăn giúp
vật nuôi lớn nhanh.
- Ví dụ:
+ Khi làm chuồng cho vật nuôi nên làm theo hướng đông nam để
đảm bảo mùa đông ấm, mùa hè mát, giúp vật nuôi sinh trưởng,
phát triển thuận lợi,…
+ Sử dụng chất kích thích sinh trưởng trộn lẫn vào thức ăn giúp
vật nuôi lớn nhanh.

Câu hỏi 2 (trang 154): 
Khi sử dụng các chất kích thích sinh trưởng trong chăn
nuôi, chúng ta cần chú ý điều gì? Vì sao?
Trả lời:
- Khi sử dụng các chất kích thích sinh trưởng trong
chăn nuôi, chúng ta cần chú ý cần tuân thủ những
nguyên tắc nhất định về liều lượng, thời điểm, đối
tượng.
- Giải thích: Cần tuân thủ các nguyên tắc trên vì các
chất kích thích sinh trưởng khi sử dụng không đúng sẽ
tích lũy lại trong thịt của vật nuôi, gây mất an toàn
thực phẩm cho người sử dụng.

3. Ứng dụng sinh trưởng và phát triển ở sinh vật trong
phòng trừ sinh vật gây hại
- Dựa vào hiểu biết về sinh trưởng, phát triển của sinh
vật gây hại như sâu, bướm,…, chúng ta có thể có các
biện pháp phòng trừ thích hợp bằng cách cắt đứt một
giai đoạn nào đó trong vòng đời của chúng.
- Ví dụ: Để diệt trừ muỗi, người ta thường loại bỏ các
vũng nước đọng để tránh muỗi đẻ trứng vào đó hay
tiêu diệt ấu trùng vì đây là các giai đoạn dễ tác động
nhất trong vòng đời của chúng.

Các giai đoạn sinh trưởng và phát triển của muỗi

Hoạt động 1 (trang 155): 
Quan sát Hình 37.5, thực hiện các yêu cầu sau:

Nhận xét về hình thái của muỗi và bướm ở các giai đoạn
khác nhau trong vòng đời.
Trả lời:
Hình thái của muỗi và bướm ở các giai đoạn khác nhau
trong vòng đời là khác nhau. Mỗi một giai đoạn phát
triển có hình thái khác nhau và khác hoàn toàn con
trưởng thành.

Hoạt động 2 (trang 155)
Theo em, diệt muỗi ở giai đoạn nào cho hiệu quả nhất? Vì
sao? Hãy đề xuất các biện pháp diệt muỗi và ngăn chặn sự
phát triển của muỗi.
Trả lời:
- Tiêu diệt muỗi vào giai đoạn ấu trùng là hiệu quả nhất. Vì
giai đoạn này là giai đoạn chúng sống phụ thuộc vào nước →
dễ tác động nhất.
- Các biện pháp diệt muỗi và ngăn chặn sự phát triển của
muỗi:
+ Loại bỏ các vũng nước đọng, không cho muỗi đẻ trứng.
+ Nuôi cá hoặc lươn nhỏ trong bể nước để tiêu diệt bọ gậy.
+ Sử dụng hóa chất an toàn để tiêu diệt muỗi.
+ Dùng máy bắt muỗi.
+…

Hoạt động 3 trang 155
Hãy đề xuất các biện pháp diệt bướm để bảo vệ mùa
màng.
Trả lời:
Các biện pháp diệt bướm để bảo vệ mùa màng:
- Tiêu diệt bướm ở giai đoạn sâu non.
- Sử dụng bẫy đèn để bắt diệt bướm.

EM ĐÃ HỌC
- Các nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến quá trình sinh
trưởng và phát triển ở sinh vật là nhiệt độ, ánh sáng,
nước và chất dinh dưỡng.
- Con người có thể chủ động điều khiển quá trình sinh
trưởng và phát triển của sinh vật nhằm nâng cao năng
suất của vật nuôi và cây trồng bằng cách sử dụng chất
kích thích hoặc ức chế nhân tạo, cải thiện chế độ dinh
dưỡng, điều chỉnh chế độ chiếu sáng, tưới nước,…
- Dựa vào đặc điểm các giai đoạn phát triển ở côn
trùng, lựa chọn các biện pháp hiệu quả để phòng trừ các
loài gây hại như muỗi, bướm,…

GIẢI CỨU
ĐẠI DƯƠNG

Bắt đầu!

Tập tính phơi nắng ở động
vật giúp cơ thể động vật
tổng hợp
A. vitamin A

HẾT
GIỜ

B. vitamin B

C.vitamin C

D.vitamin D

Bắt đầu!

Để chống rét cho thực vật
người ta thường

B.Ủ rơm

A.Đốt lửa

HẾT
GIỜ

C. Che nilon

D.Tưới nước ấm

Bắt đầu!

Cây sẽ bị héo khi không

A. đưa ra
ngoài sáng

B. bón phân
HẾT
GIỜ

C. tưới nước

D. Ủ ấm

Bắt đầu!

Tiêu diệt muỗi ở giai đoạn nào là
hiệu quả nhất?

A.Trứng

B.Con non

HẾT
GIỜ

C. Ấu trùng

D.Trưởng thành

Bắt đầu!

Nhiệt độ môi trường cực thuận
đổi với sinh vật là gì?
A..Mức nhiệt thích hợp nhất đối với sự sinh trưởng
và phát triển của sinh vật.
B.Mức nhiệt cao nhất mà sinh vật có thể chịu đựng.
C.Mức nhiệt thấp nhất mà sinh vật có thể chịu đựng.
D.Mức nhiệt ngoài khoảng nhiệt độ mà sinh vật có
thể sinh trưởng và phát triển.

HẾT
GIỜ

Bắt đầu!

Hậu quả đối với trẻ em khi thiếu tirôxin là
HẾT
GIỜ

A. người nhỏ bé,  ở bé trai đặc điểm sinh dục phụ nam kém
phát triển
B. người nhỏ bé,  ở bé gái đặc điểm sinh dục phụ nữ kém phát
triển
C.chậm lớn hoặc ngừng lớn, trí tuệ kém

 D.người nhỏ bé hoặc khổng lồ

Bắt đầu!

Trong quá trình phát triển ở người, các nhân tố môi
trường có ảnh hưởng rõ nhất vào giai đoạn

A. trưởng thành

HẾT
GIỜ

B. sơ sinh

C.sau sơ sinh

D.Phôi thai

Bắt đầu!

Thầy cô điền câu hỏi ở đây

A.

B.Đáp án Đúng
HẾT
GIỜ

C.

D.