CHỦ ĐỀ 5 GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ VỚI SỰ TRỢ
GIÚP
CỦA MÁY TÍNH

Bài 15.
Bài toán
tin học

Tính lương là một phần của những vấn đề mà doanh nghiệp
cần phải giải quyết. Việc trả lương thoả đáng và kịp thời thể
hiện tính chuyên nghiệp và có trách nhiệm của doanh nghiệp,
đem lại sự hài lòng cho nhân viên, động viên họ làm việc chăm
chỉ, đạt hiệu quả cao.

Qua ví dụ về bài toán tính lương, em sẽ biết cách chuyển
nhiều nhiệm vụ trong thực tế thành một bài toán trong tin
học và giao cho máy tính thực hiện.

Hoạt động 1

Nhiệm vụ của máy tính

Với những doanh nghiệp lớn có nhiều loại hình lao động, việc
thanh toán tiền lương cần phải tuân theo một quy trình chặt
chẽ giữa các bộ phận. Hình 15.1 mô tả một quy trình thanh
toán tiền lương. Theo em, bước nào trong quy trình đó có thể
giao cho máy tính thực hiện?

Quy trình thanh toán
tiền lương

Bước nào trong
quy trình có thể
giao cho máy tính
thực hiện?

1. Bài toán tin học
Một nhiệm vụ có thể giao cho
máy tính thực hiện được
Bài toán tin học cần có:
- Đầu vào: dữ liệu đã biết
- Đầu ra: dữ liệu cần tìm

ĐẦU VÀO

Tính lương

Mức lương,
thời gian
lao động
200.000Đ/NGÀY, 20 NGÀY
300.000Đ/NGÀY, 25 NGÀY

ĐẦU RA

Tiền lương

4.000.000Đ
7.500.000Đ

Ví dụ về một số bài toán Tin học

Chỉnh sửa ảnh

Giải phương trình:
ax2 +bx +c =0
Đầu vào:
Đầu vào:
các hệ số a, b, c

Đầu ra:

Đầu ra:
nghiệm của
phương trình

Đầu vào:
2 số nguyên a, b
Tìm UCLN của 2 số
Đầu ra:
USCLN của a, b

Dịch từ tiếng Việt sang
tiếng Anh

Đầu vào:
Câu tiếng Việt
Đầu ra:
Câu tiếng Anh

Bài toán trong tin học là một nhiệm vụ có thể giao cho máy tính thực hiện. Bài toán đó được xác
định bởi dữ liệu đã biết (đầu vào), dữ liệu cần tìm (đầu ra).

Hãy mô tả đầu vào và đầu ra của bài toán xác định một số nguyên dương có phải
số nguyên tố hay không.
Xác định số nguyên tố

Đầu vào:
Số nguyên dương N

Đầu ra:
- N là số nguyên tố
- N không là số nguyên tố

2. GIẢI BÀI TOÁN TIN HỌC

2. GIẢI BÀI TOÁN TIN HỌC
Các bước giải bài toán
1) Xác định bài
tintoán:
học:
• Xác định đầu vào, đầu ra.
2) Xây dựng thuật toán:
• Chia bài toán thành những bài toán nhỏ
• Xác định thứ tự thực hiện các bước
• Dùng cấu trúc điều khiển (tuần tự, rẽ nhánh, lặp) để mô tả các bước
3) Cài đặt thuật toán:
• Viết thành chương trình hoàn chỉnh (thực hiện giải pháp)
4) Gỡ lỗi và hiệu chỉnh chương trình:
• Chạy chương trình với những dữ liệu khác nhau
• Gỡ lỗi và hiệu chỉnh

Hoạt động 2

Bài toán tính lương

Hằng tuần, một công ti phải tính lương cho các nhân viên
của mình. Tiền lương của một nhân viên theo tuần phụ
thuộc vào mức lương theo giờ và số giờ làm việc mỗi
tuần. Số giờ lao động của một nhân viên tối thiểu là một
giờ và tối đa là 60 giờ mỗi tuần. Định mức làm việc của
nhân viên là 40 giờ/tuần. Mỗi giờ vượt định mức nhân
viên được trả gấp 1,5 lần mức lương của họ. Hãy trình
bày các bước giải quyết vấn đề tính lương của công ti.

Giải bài toán tính lương
1) Xác định bài toán:
• Đầu vào:
 mức lương (muc_luong);
 số giờ làm việc trong tuần (tgian_laodong)
• Đầu ra: tiền lương của nhân viên (tien_luong)
2) Xây dựng thuật toán:
Bước 1. Nhập dữ liệu đầu vào
• Mức lương và thời gian lao động
Bước 2. Xử lí dữ liệu
• Xác định thời gian lao động:
 Thời gian lao động hợp lệ (tgian_laodong): 1 - 60 giờ
 Thời gian định mức (tgian_dmuc): 1 – 40 giờ
 Thời gian vượt mức (tgian_vuot): thời gian hợp lệ (> 40 giờ) - 40
• Tính tiền lương:
 Tiền lương định mức (luong_dmuc) = thời gian định mức * mức lương
 Tiền lương vượt mức (luong_vuot) = thời gian vượt mức * mức lương * 1.5
 Tiền lương (tien_luong) = lương định mức + lương vượt mức
Bước 3. Xuất dữ liệu đầu ra

Sơ đồ khối

sai

đúng

sai
đúng

Tình
huống

muc_luong

tgian_laodong

tien_luong

Ghi chú

1

100

30

3000

tgian_laodong dưới định mức

2

100

40

4000

tgian_laodong vừa đủ định mức

3

100

50

5500

tgian_laodong vượt định mức

4

100

60

7000

tgian_laodong vừa đạt mức tối đa

70

Nhân viên đó làm việc
bao nhiêu giờ?

Cần phải nhập lại tgian_laodong

50

Mức lương của nhân
viên (theo giờ)?

Cần phải nhập lại muc_luong

5

6

100

-100

Giải bài toán tìm Max

1) Xác định bài toán:
• Đầu vào: X là số nguyên dương được nhập nhiều lần từ bàn phím, kết thúc bởi số 0
• Đầu ra: max là số lớn nhât trong các giá trị đã nhập
2) Xây dựng thuật toán:
1. Gán cho max giá trị bằng 0.
2. Lặp nhiều lần thao tác: nhập x và gán lại max theo giá trị x nhận được.
3. In kết quả.
• Thao tác nhập trị của x và xử lý giá trị đó được đặt trong một vòng lặp. Trong vòng lặp đó:
Điều kiện kết thúc vòng lặp: (x = 0)
Thân lặp: nhập x và so sánh nó với max để gán lại max nếu (x > max).
Giá trị khởi đầu của lặp: max = 0 để chỉ tính đến những số nguyên dương đầu tiên được
nhập.
• Lưu ý:
Các số x nhập vào là số nguyên dương nên số nguyên max tìm được cũng là một số nguyên
dương.

Liệt kê các bước

1. Bắt đầu
2. max ← 0
3. Nhập x
4. Lặp cho đến khi x = 0
  4.1. Nếu x > max thì
    max ← x
  4.2. Nhập x
5. Nếu max = 0 thì
  xuất "Không có dữ liệu"
 ngược lại
  xuất max
6. Kết thúc

Sơ đồ khối

X

So sánh

max
0

5
2
8
7
9
3
0

5 >0
2<5

5
5

8>5
7<8
9>8
3<9

8
8
9
9
9

3. Cài đặt thuật toán

quy trình giải một bài toán tin học gồm các bước: 1) Xác định bài toán; 2)
Xây dựng thuật toán; 3) Cài đặt thuật toán; 4) Gỡ lỗi và hiệu chỉnh chương
trình.

Bài toán tin học được xem như một vấn đề cần giải quyết. Khi đó, bước nào trong
quy trình giải bài toán tin học tương ứng với bước thực hiện giải pháp trong giải
quyết vấn đề?
A. Xác định bài toán.

B. Xây dựng thuật toán.

C. Cài đặt thuật toán.

D. Gỡ lỗi và hiệu chỉnh chương trình.

LUYỆN TẬP
Vẽ sơ đồ của thuật toán giải bài toán xác định một số có phải số nguyên tố hay không
bằng cách chỉ sử dụng những cấu trúc điều khiển cơ bản.

VẬN DỤNG
1. Hãy mô tả đầu vào, đầu ra của bài toán sắp xếp một dãy số theo thứ tự tăng dần.
2. Vẽ sơ đồ khối của giải thuật sắp xếp nổi bọt để sắp xếp một dãy số theo thứ tự tăng dần.