LỊCH SỬ VÀ ĐỊA LÍ 4

THÂN MẾN CHÀO CÁC EM
HỌC SINH ĐẾN VỚI BÀI HỌC MỚI!

KHỞI ĐỘNG
Em hãy sắp xếp các chữ cái dưới đây thành từ chỉ một hoạt động
kinh tế và trả lời câu hỏi:
• Hoạt động kinh tế đó tên là gì?
• Hoạt động kinh tế đó tiêu biểu ở khu vực địa hình nào? Vì sao?

Đ

H

I

Ỷ

T

Ệ

N

U

T

H

U

Ỷ

Đ

I

Ệ

N

- Hoạt động kinh tế đó tên là: Thủy điện.
- Hoạt động Thủy Điện tiêu biểu ở khu vực vùng Trung du và miền núi
phía Bắc vì có độ dốc cao và có những con sông lớn.

TUẦN 6

Thứ Ba, ngày 09 tháng 09 năm 2025

LỊCH SỬ VÀ ĐỊA LÍ
BÀI 5:
DÂN CƯ VÀ HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT Ở VÙNG
TRUNG DU VÀ MIỀN NÚI PHÍA BẮC

NỘI DUNG BÀI HỌC

Dân cư

Cách thức khai thác
tự nhiên

1

DÂN CƯ

TRÒ CHƠI TÔI LÀ AI?
Luật chơi: Em hãy nối các hình ảnh với thẻ tên
phù hợp để được tên của các dân tộc sống ở vùng
Trung du và miền núi phía Bắc.

1

2

3

4

A. Người

B. Người

C. Người

D. Người

Nùng

Thái

Dao

Mường

Mô tả ngắn gọn đặc điểm về trang phục,
cách búi tóc, vòng cổ của các dân tộc trên

THẢO LUẬN THEO CẶP
Các em hãy đọc mục 1, quan sát
Hình 1 – Hình 3 và trả lời câu hỏi:
• Xác định trên lược đồ những khu
vực có mật độ dân số dưới 100
người/km2, trên 200 người/km2.
• Nêu nhận xét về sự phân bố dân
cư ở vùng Trung du và miền núi
phía Bắc.

Hình 1. Lược đồ phân bố dân cư vùng
Trung du và miền núi phía Bắc, năm

Hình 2. Thành phố Hạ Long (Quảng Ninh)

Hình 3. Điểm dân cư Sủng Là (Hà Giang)

Giải thích
Dân số: là tập hợp người sinh

Mật độ: là một đại lượng thể

sống trong một quốc gia, khu

hiện lượng vật chất trên mỗi

vực, vùng địa lý kinh tế hoặc

đơn vị đo như chiều dài,

một đơn vị hành chính.

diện tích, thể tích.

Mật độ dân số: tổng số dân bình quân sinh sống trên một đơn vị
diện tích lãnh thổ. Đơn vị: người/km2.

Dưới 100

Trên 200

người/km2

người/km2

• Lai Châu

• Phú Thọ

• Điện Biên

• Thái Nguyên

• Sơn La

• Bắc Giang

• Cao Bằng

• Quảng Ninh

• Bắc Kạn
• Lạng Sơn

Nhận xét
Dân cư vùng Trung du và miền núi phía Bắc phân bố không đều:
•

Nơi có địa hình thấp dân cư tập trung đông đúc.

•

Ở các vùng núi cao dân cư thưa thớt.

Làng dân cư của người Dao ở huyện
Thành phố Hạ Long (tỉnh Quảng Ninh)

vùng cao Bát Xát, Lào Cai.

Kết luận
• Trung du và miền núi phía
Bắc có nhiều dân tộc sinh
sống, đặc biệt là dân tộc
thiểu số đã tạo cho vùng nền
văn hóa đa dạng và đặc sắc.

Nội dung
• Trung du và miền núi phía
Bắc có nhiều dân tộc sinh
sống như: Kinh, Mông, Dao,
Tày, Thái, Mường, Nùng,....

Nội dung
Dân cư phân bố không đều:
tập trung đông ở nơi có địa
hình thấp, thưa thớt ở các
vùng núi cao.

TUẦN 6

Thứ Sáu, ngày 12 tháng 09 năm
2025

LỊCH SỬ VÀ ĐỊA LÍ
BÀI 5:

DÂN CƯ VÀ HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT Ở VÙNG
TRUNG DU VÀ MIỀN NÚI PHÍA BẮC

CÁCH
THỨC
KHAI
THÁC
2
TỰ NHIÊN

THẢO LUẬN NHÓM
Các em hãy đọc mục 2, quan sát Hình 4 – Hình 6 và trả lời câu hỏi:
Kể tên và tóm tắt bằng sơ đồ các cách thức khai thác tự nhiên
của vùng Trung du và miền núi phía Bắc.
Phân công nhiệm vụ

1

Nhóm trưởng, quản lí chung.

2

Thư kí: ghi chép, tóm tắt

3

Họa sĩ vẽ hình minh họa

4

Báo cáo viên

Gợi ý
• Tên cách thức.
• Nguyên nhân.
• Ý nghĩa của việc khai thác.
• Định hướng khai thác (nếu có)
10 phút

Hình 5. Nhà máy thủy điện Sơn La (Sơn La)
Hình 4. Danh thắng ruộng bậc thang
ở Mù Cang Chải (Yên Bái)

Hình 6. Công nhân khai thác than
ở mỏ Khe Chàm (Quảng Ninh)

THUYẾT TRÌNH
Yêu cầu: Từng nhóm dán sản phẩm

Tiêu chí đánh giá

của nhóm mình lên bảng và trình bày
về nội dung đã tìm được. Sau khi
thuyết trình xong, từng bạn sẽ bình
chọn bằng cách dán hình bông hoa/
trái tim cho sơ đồ mà em thấy tốt nhất.

Nội dung
Thẩm mĩ
Sáng tạo

MỘT SỐ CÁCH THỨC KHAI THÁC TỰ NHIÊN
Ở VÙNG TRUNG DU VÀ MIỀN NÚI PHÍA BẮC
Nguyên nhân
• Là

hình

canh
Làm ruộng
bậc thang

tác

Ý nghĩa

thức

• Là biểu tượng cho

phổ

quá trình chinh phục

biến ở vùng này.
• Người
núi

xẻ

• Là điểm du lịch hấp

thành

dẫn, đặc biệt vào

dân

làm

thiên nhiên.

ruộng bậc thang.

mùa lúa chín.

Định hướng canh tác
(nếu có)

a) Làm ruộng bậc thang

• Phát triển du lịch.
• Xẻ núi làm ruộng.

Một số ruộng bậc thang ở vùng
Trung du và miền núi phía Bắc

Ruộng bậc thang Sa Pa

Ruộng bậc thang Mù Cang Chải

(Lào Cai)

(Yên Bái)

Ruộng bậc thang Hoàng Su Phì
(Hà Giang)

Mở rộng: Ruộng bậc thang ở Mù Cang Chải
• Diện tích: khoảng 2.200 ha.
• Địa điểm: huyện Mù Cang Chải, Yên Bái.
• Năm 2019, được xếp hạng là Di tích quốc gia đặc biệt.
• Gắn liền với đời sống, tập tục của người Mông.
• Mù Cang Chải đẹp nhất trong năm vào hai dịp: mùa nước đổ
và mùa lúa chín.
• Từng nằm trong “Top 20 điểm đến sắc màu nhất thế giới:, “Top
50 điểm đến đẹp nhất thế giới năm 2020”.

Các em hãy theo dõi video sau về Ruộng bậc thang Mù Cang Chải

MỘT SỐ CÁCH THỨC KHAI THÁC TỰ NHIÊN
Ở VÙNG TRUNG DU VÀ MIỀN NÚI PHÍA BẮC

Xây dựng các
công trình
thủy điện

Nguyên nhân

Ý nghĩa

• Có nhiều nhà máy

• Cung cấp điện

thủy điện lớn như

cho sản xuất và

Hòa

sinh hoạt.

La,…
sông

Bình,

Sơn

trên

các

như

sông

Đà, sông Chảy,…

• Giảm lũ cho hạ
lưu các sông.

Định hướng canh tác
(nếu có)

b) Xây dựng các công trình thủy điện
• Giảm lũ cho hạ các lưu sông
• Cung cấp điện cho sản xuất và sinh hoạt

Một số nhà máy thủy điện

Nhà máy thủy điện Sơn La

Nhà máy thủy điện Hòa Bình

Nhà máy thủy điện Thác Bà

Mở rộng: Công trình thủy điện Lai Châu
• Tổng công suất 1 200 MW.
• Được xây dựng ở bậc thang trên cùng của dòng chính sông Đà
tại xã Nậm Hàng, huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu.
• Do các kĩ sư và nhà khoa học trong nước nghiên cứu thực hiện.
• Là công trình thủy điện lớn thứ ba nước ta.
• 5/1/2011: công trình thủy được được khởi công xây dựng.
• 22/12/2016: chính thức được khánh thành.

MỘT SỐ CÁCH THỨC KHAI THÁC TỰ NHIÊN
Ở VÙNG TRUNG DU VÀ MIỀN NÚI phía Bắc
Nguyên nhân
• Có

nguồn

khoáng sản

cả nước.
• Nhiều loại có trữ
lượng lớn như than
đá,

sắt,

Ý nghĩa

(nếu có)

khoáng

sản phong phú nhất
Khai thác

Định hướng canh tác

a-pa-tít,

thiếc, đồng,…

• Sử dụng trong
công
đời

nghiệp,
sống

xuất khẩu.

và

• Chú ý đến sự
an

toàn,

tiết

kiệm và bảo vệ
môi trường.

c) Khai thác khoáng sản
• Than đá, sắt, apatit, thiếc,...
• Chú ý an toàn, tiết kiệm, bảo vệ môi
trường.

Một số mỏ khoáng sản

Mỏ than ở Quảng Ninh

Mỏ sắt ở Yên Bái

Mỏ sắt ở Thái Nguyên

Một số mỏ khoáng sản

Mỏ quặng a-pa-tít

Mỏ đồng ở Sơn La, Bắc Giang

ở Lào Cai

Mỏ bô-xít ở Cao Bằng

Mở rộng: Than đá Quảng Ninh
• Bắt đầu khai thác từ năm 1839.
• Trữ lượng lớn và vị trí sát biển thuận lợi cho việc xuất khẩu than.
• 12/2020: tổng trữ lượng, tài nguyên than khoảng 47,6 tỉ tấn.
• Quảng Ninh là tỉnh khai thác than đá chính của cả nước.
• Phân bố: tập trung ở Hạ Long, Cẩm Phả và Uông Bí – Đông
Triều.

KHÁM PHÁ VÙNG
CAO
Luật chơi: Chia lớp thành 2 đội và thi đua nhau trả lời, lựa
chọn đáp án trả lời đúng và tìm ra được tên của dân tộc ở
bức hình dưới đây. Đội nào trả lời được đúng và tìm ra được
tên các dân tộc nhanh nhất sẽ là đội chiến thắng.

Người Dao

Người Nùng

Người Thái

Người Mường

Người Tày

Người Mông

Câu 1. Vùng Trung du và miền núi phía Bắc là nơi
sinh sống của các dân tộc nào?
A. Ê Đê, Tày, Mường,
Kinh.

C. Dao, Hoa, Thái, Kinh.

B. Mường, Thái, Dao,

D. Ba Na, Chăm, Thái,

Mông.

Hoa.

Câu 2. Hình thức canh tác phổ biến ở vùng Trung
du và miền núi phía Bắc là:
A. Ruộng bậc thang

B. Trồng lúa kết hợp
nuôi thủy sản

C. Làm nương rẫy ở
rừng xa-van
D. Đánh bắt hải sản

Câu 3. Công trình thủy điện lớn nhất nước ta là:

A. Thủy điện Lai Châu

C. Thủy điện Na Hang

(Lai Châu)

(Tuyên Quang)

B. Thủy điện Hòa Bình

D. Thủy điện Sơn La

(Hòa Bình)

(Sơn La)

Câu 4. Năm 2019, địa danh ruộng bậc thang nào
được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt?
A. Ruộng bậc thang

C. Ruộng bậc thang

Hoàng Su Phì (Hà Giang)

Mù Căng Chải (Yên Bái)

B. Ruộng bậc thang

D. Ruộng bậc thang

Hồng Thái (Tuyên Quang)

Sa Pa (Lào Cai)

Câu 5. Việc khai thác khoáng sản có ý nghĩa như
thế nào đối với đời sống và kinh tế của người dân?

A. Phát triển du lịch.

C. Cung cấp điện cho
sinh hoạt.

B. Cung cấp nguyên nhiên

D. Giảm lũ lụt cho vùng

liệu cho ngành công nghiệp

đồng bằng.

Câu 6. Mỏ than có trữ lượng lớn nhất nước ta
nằm ở tỉnh nào?

A. Tỉnh Quảng Ninh

C. Tỉnh Cao Bằng

B. Tỉnh Tuyên Quang

D. Tỉnh Thái Nguyên

TUẦN 7

Thứ Ba, ngày 16 tháng 09 năm 2025

LỊCH SỬ VÀ ĐỊA LÍ
BÀI 5:
DÂN CƯ VÀ HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT Ở VÙNG
TRUNG DU VÀ MIỀN NÚI PHÍA BẮC

LUYỆN TẬP
Câu 1: Tại sao vùng Trung du và miền núi phía Bắc có nhiều nhà máy thủy điện
lớn?
Câu 2: Em hãy chọn mỗi thông tin ở cột A cho phù hợp với một thông tin ở cột B và
ghi kết quả
vở.HỆ GIỮA ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT
MỐIvào
QUAN
Ở VÙNG TRUNG DU VÀ MIỀN NÚI PHÍA BẮC
A

B

Điều kiện tự nhiên

Hoạt động sản xuất

1. Địa hình dốc, nhiều đồi núi.

a) Xây dựng các nhà máy thủy điện.

2. Sông ngòi lớn, dốc, nhiều nước.

b) Xẻ sườn núi, làm ruộng bậc thang.

3. Nguồn khoáng sản phong phú.

c) Khai thác mỏ.

LUYỆN TẬP
Câu 1: Vùng Trung du và miền núi
phía Bắc có nhiều nhà máy thủy
điện lớn vì:
• Có địa hình cao, bị cắt xẻ mạnh.
• Có nhiều sông lớn (sông Đà,
sông Chảy, sông Gâm,…).
• Có trữ lượng than khổng lồ.

LUYỆN TẬP
A

B

Điều kiện tự nhiên

Hoạt động sản xuất

1. Địa hình dốc, nhiều

a) Xây dựng các nhà

đồi núi.

máy thủy điện.

2. Sông ngòi lớn, dốc,

b) Xẻ sườn núi, làm

nhiều nước.

ruộng bậc thang.

3. Nguồn khoáng sản
phong phú.

c) Khai thác mỏ.

VẬN DỤNG
Lựa chọn một trong hai nhiệm vụ :
Nhiệm vụ 1. Tìm hiểu và giới thiệu
về một dân tộc ở vùng Trung du và
miền núi phía Bắc.
Nhiệm vụ 2. Vẽ một bức tranh về
ruộng bậc thang.

Dân tộc Dao

Nhiệm vụ 1: Giới thiệu về dân tộc: Nội dung cần đề cập đến gồm:
• Thông tin cơ bản: tên dân tộc, số dân, nơi cư trú.
• Văn hóa: Phong tục, nhà ở, trang phục, món ăn, lễ hội,…

Gợi ý
Lưu ý:
Nhiệm vụ 2: Vẽ tranh:
•
•

Kích thước giấy: Giấy A3 hoặc A4.
Chất liệu: tự chọn (màu nước, màu sáp,…)

•

Thời hạn nộp bài: Tiết học tiếp theo của
môn học.

•

Các tiêu chí đánh giá: bài trình bày đẹp,
gọn gàng, màu sắc đẹp, nổi bật, hài hòa.