BÀI 10: QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ
CỦA CÔNG DÂN TRONG GIA ĐÌNH ( Tiết 1)

MỞ ĐẦU
Hãy chia sẻ cảm xúc của em khi nghe/ hát bài hát “Cho con”.

II. KHÁM PHÁ

1. Khái niệm gia đình và vai trò của gia đình
a. Khái niệm gia đình.

Hãy cho biết mối quan hệ của mọi người trong các trường hợp trên.

Quan hệ giữa anh Hòa, chị Lan và bé Vân là mối quan hệ ruột thịt

Quan hệ giữa chú Hải, cô Hoa và Hùng là mối quan hệ nuôi dưỡng

Gia đình là gì

- Gia đình là tập hợp những người gắn bó với nhau do hôn nhân, quan hệ huyết
thống; quan hệ nuôi dưỡng làm phát sinh các quyền và nghĩa vụ giữa họ với nhau
theo quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình.

Trong gia đình chị Mai, hai anh
chị đi làm, cháu lớn đi học và cháu
bé được ông bà nội trông nom.
Ngoài đi làm ở cơ quan, hai anh
chị còn đi làm thêm, ông bà chăn
nuôi, các cháu ngoan ngoãn khỏe
mạnh. 

Trong gia đình bạn Ly, bạn Ly
luôn cố gắng chăm chỉ học hành,
bố, mẹ, ông, bà quan tâm chăm sóc
và tạo mọi điều kiện để Ly học tập.
Ông nội dạy và hướng dẫn Ly các
bài toán nâng cao. 

b. Vai trò của gia đình

- Gia đình có các vai trò cơ bản:
Duy trì nòi giống, kinh tế, tổ chức
đời sống gia đình, nuôi dưỡng,
giáo dục con, cháu và góp phần
phát triển xã hội.

LUYỆN TẬP

Câu 1. Em đồng tình hay không đồng tình với ý kiến nào dưới đây? Vì sao?

a) Đúng vì gia đình là cái
nôi nuôi dưỡng, tác động
a) Nếp sống của gia đình có
rất lớn
vai trò quan trọng trong sự hình
đến việc hình thành và
thành và phát triển nhân cách của trẻ. phát
triển nhân cách cho trẻ.
b) Sai vì cha mẹ không
được phân biệt đối xử với
con
b) Cha mẹ có quyền phân biệt
(con trai, con gái, con
đối xử giữa các con.
nuôi,
con đẻ,...).

VẬN DỤNG

Câu 1: Hãy viết thư cho
người thân bày tỏ mong
muốn về việc được thực
hiện quyền tham gia của
em.

MỞ ĐẦU
Em và các bạn hãy tìm những ca tử trong bài hát gắn với quyền và nghĩa vụ của
công dân trong gia đình.

“...Nhà là nơi bố đồng tình cùng con lao vào bếp Mẹ vừa nêm đã tươi cười đồ ăn ngon
được phết
Bố đi làm đã về nhớ lắm con ôm cái nghe Nhà là nơi ẩm ăn lắm tình thương mến
thương 
Lớn con phải đỡ đần những tháng năm mẹ ân cần 
Nhà là nơi chúng ta sớt chia nhau suốt đời...”

BÀI 10: QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ
CỦA CÔNG DÂN TRONG GIA ĐÌNH ( Tiết 2)

2. Quy định cơ bản của pháp luật về quyền, nghĩa vụ giữa các thành viên trong gia
đình.
Anh Nam đã thực
a. Quyền, nghĩa vụ giữa vợ và chồng

Anh Nam
hiện
đúng
đã quy
thực hiện
định
của pháp
đúng
quy định
luật
củakhi
pháp
cùng
luật
khivợ
cùng
chia
vợ sẻ
chiamọi
sẻ
việcviệc
mọi
trong
trong
nhà,
nhà, tôn
tôn
trọngvợvợ
trọng
vàvà
cùng
cùng
nhau bàn
nhau
bạc,
quyết
bànđịnh
bạc,
mọi
quyết
việc
định
lớn
nhỏ
mọi
trong
việc
nhà.lớn nhỏ
trong nhà.
Anh Kha chưa thực hiện
đúng quy định của pháp
luật, vì anh cho rằng phụ
nữ không có quyền quyết
định việc lớn trong nhà
nên đã không tôn trọng ý
kiến của vợ.

Hai trường hợp trên liên quan đến quyền và nghĩa vụ gì giữa vợ và chồng? Anh Nam và
anh Kha thực hiện đúng quy định của pháp luật không?

a. Quyền, nghĩa vụ giữa vợ và chồng

Bình đẳng với nhau

Có nghĩa vụ thương yêu

có quyền, nghĩa vụ ngang
nhau về mọi mặt trong gia
đình

chung thủy, tôn trọng, quan
tâm, chăm sóc, giúp đỡ nhau

VỢ - CHỒNG

trong việc thực hiện các
quyền, nghĩa vụ công dân
theo quy định của pháp luật

cùng nhau chia sẻ, thực hiện
các công việc trong gia đình

LUYỆN TẬP

Câu 2. Trong những trường hợp dưới đây, ai thực hiện đúng, ai không thực hiện đúng quyền và
nghĩa vụ giữa các thành viên trong gia đình? Vì sao?

a) Bố đã tôn trọng và tạo điều kiện
để N
a) N thích học đàn,bạn được bố mua đàn và tìm
thực hiện ước muốn và phát triển
thầy dạy. Bố khuyến khích N học đàn nhưng
lành
luôn nhắc nhở N không được lơ là việc học các mạnh. Nhưng bố cũng luôn nhắc N
môn văn hoá.
không
lơ là việc học tập.
b) Được ông bà chiều chuộng, đáp ứng mọi yêu
b) Việc làm của M thể hiện M thực
cầu nên M không nghe lời bố mẹ, lười học,ham
hiện chưa tốt nghĩa vụ kính trọng cha
chơi. Khi bố mẹ mắng, M tỏ ra không nghe lời mẹ.
vì được ông bà bênh.
c) Bố mẹ đã tạo điều kiện để H tham
c) Bố mẹ H luôn khuyến khích H tham gia các
gia các hoạt động tập thể, phát triển
hoạt động tập thế của trường, lớp.
lành mạnh về thể chất, trí tuệ.

VẬN DỤNG

Câu 2: Em hãy lập và thực hiện bản kế hoạch điều chỉnh những việc làm của mình cho
đúng với nghĩa vụ công dân trong gia đình theo gợi ý dưới đây:

MỞ ĐẦU
Em hãy đọc và cho biết người xưa muốn khuyên chúng ta điều gì qua các câu ca dao
dưới đây:

Công cha như núi ngất trời,
Nghĩa mẹ như nước ngời ngời biển Đông.
     Núi cao biển rộng mênh mông
Cù lao chín chữ ghi lòng con ơi!
Anh em nào phải người xa
Cùng chung bác mẹ, một nhà cùng thân
       Yêu nhau như thể tay chân
Anh em hoà thuận hai thân vui vầy.

BÀI 10: QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ
CỦA CÔNG DÂN TRONG GIA ĐÌNH ( Tiết 3)

b. Quyền, nghĩa vụ giữa cha mẹ và con

a) Việc làm của bố
mẹ K, bố mẹ Mai
và H trong các
trường hợp trên
nói đến quyền và
nghĩa vụ gì giữa
cha mẹ và con ?
Những ai đã thực
hiện đúng/không
đúng các quyền,
nghĩa vụ đó ? Vì
sao ?

1

2

3

Nói về quyền và nghĩa vụ của cha mẹ chăm lo việc học tập, giáo dục để con phát triển lành
mạnh về thể chất, tri tuệ, đạo đức,...
Bố mẹ K đã thực hiện đúng khi dù hoàn cảnh có khó khăn cũng vẫn cố gắng lo cho con được
đi học.

Nói về quyền và nghĩa vụ của cha mẹ thương yêu con, tôn trọng ý kiến của con; chăm lo việc học tập, giáo
dục để con phát triển lành mạnh về thể chất, tri tuệ, đạo đức, trở thành người con hiểu thảo của gia đình,
công dân có ich cho xã hội.
Bố mẹ Mai đã thực hiện đúng khi cổ vũ và tạo điều kiện cho Mai được phát triển sở thích và năng khiếu .

Nói về quyền và nghĩa vụ của con có bổn phận yêu quý, kính trọng, biết ơn, hiếu thảo, phụng
duỡng cha mẹ, giữ gìn danh dự, truyền thống tốt đẹp của gia đình.
H đã không thực hiện đúng do không san sẻ gánh nặng với bố mẹ mà lại một mình chi tiêu
riêng.

Cha mẹ

Các con

- Cha mẹ có quyền và nghĩa vụ nuôi dạy con thành công dân tốt,
bào vệ quyền và lợi ích hợp pháp của con.
- Không phân biệt đối xử giữa các con; không ngược đãi, ép buộc
con làm điều trái pháp luật, trái đạo đức,.

- Con có bổn phận yêu quý, kính trọng, biết ơn cha mẹ.
- Có nghĩa vụ chăm sóc, phụng dưỡng cha mẹ và tham gia công
việc gia đình phù hợp lứa tuổi.
- Giữ gìn danh dự, truyền thống tốt đẹp của gia đình...

LUYỆN TẬP

Câu 3. Em hãy xử lí các tình huống dưới đây:

 a) L và em trai học cùng trường. Nhà trường tố chức đi tham
quan Vườn Quốc gia Cúc Phương. Hai chị em đều muốn tham
gia nhưng bố chỉ cho L đi, còn em trai phải ở nhà vì còn nhỏ.
Nếu là L, em sẽ ứng xử thế nào?

a) V có thể nói với bố, tham gia các hoạt
động tập thể của nhà trường là việc cần
thiết đối với mỗi HS. Đi tham quan là để
học tập và mở rộng kiến thức thực tế.
Hơn nữa trẻ em có quyền được vui
chơi, phát triển.

 b) S rất thích vẽ và vẽ rất đẹp nên được các bạn bầu làm nhóm
trưởng tờ báo tường của lớp. S xin mẹ cho đi học lớp vẽ ở Cung
thiếu nhi nhưng mẹ không đồng ý vì sợ học vẽ sẽ ảnh hưởng đến
việc học ở trường của S.
Nếu là S, em sẽ ứng xử thế nào?

b) S nên hứa với mẹ em sẽ không để
việc học vẽ ảnh hường đến kết quả
học tập. Em sẽ cố gắng học tốt cả văn
hoá và vẽ.

 c) Nhà D có hai anh em, D luôn tranh giành, bắt nạt em. Bố mẹ
đi làm giao cho D ở nhà nấu cơm, dọn dẹp, trông em, D luôn
nhận việc nhưng khi bố mẹ vừa đi, D liền đi chơi và bắt em làm
những việc bố mẹ giao.
Nếu là ban của D, em có lời khuyên gì cho D?

c) Nên nói với D về trách nhiệm của con
trong gia đình không phân biệt con trai,
con gái, các con đều có quyền, nghĩa vụ
và trách
nhiệm đối với các công việc
trong gia đình. D là anh nên phải thương
yêu em và làm gương cho em học tập.

 d) Bà ốm, bố mẹ bận việc nên dặn C ở nhà chăm sóc bà. C từ
chối với lí do đã có hẹn đi xem phim cùng các bạn.
Nếu là C, khi được bố mẹ giao việc đó, em sẽ ứng xử thế nào? Vì
sao?

d) C nên ở nhà giúp bố mẹ chăm sóc
bà,hôm khác đi xem phim.

VẬN DỤNG

Câu 1: Em hãy cùng bạn lập kế hoạch tổ chức một buổi tọa đàm về chủ đề “Quyền
và nghĩa vụ của các thành viên trong gia đình” theo các gợi ý sau (Mục đích, nội
dung, thời gian, địa điểm tổ chức, thành phần tham gia,...)

MỞ ĐẦU
Em hãy cho biết câu chuyện trên
đã nói đến những mối quan hệ
nào trong gia đình của Ninh?
Em có nhận xét gì về suy nghĩ,
việc làm của bà cháu Ninh? 
- Câu chuyện trên đã nói đến những
mối quan hệ giữa bà và cháu.
- Việc làm của bà cháu Ninh thể hiện
trách nhiệm của bà và cháu trong gia
đình.
Cháu là niềm hạnh phúc, niềm an ủi
của bà, và bà là động lực để cháu cố
gắng học tập tốt.

BÀI 10: QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ
CỦA CÔNG DÂN TRONG GIA ĐÌNH ( Tiết 4)

c. Quyền, nghĩa vụ giữa anh chị em trong gia đình

Em hãy nhận xét việc làm của Hưng và P trong các trường hợp trên.
- Hưng đã thực hiện rất tốt quyền và nghĩa vụ của một người anh trong gia đình, biết yêu thương, chăm
sóc, giúp đỡ các em.
- P chưa thực hiện tốt quyền và nghĩa vụ của anh chị em trong gia đình, thường xuyên bắt nạt em.

c. Quyền, nghĩa vụ giữa anh, chị, em trong gia đình

Quyền và nghĩa vụ

Quyền và nghĩa vụ

Anh, chị, em có quyền,
nghĩa vụ thương yêu, chăm
sóc, giúp đỡ nhau.

Anh chị em

Có quyền, nghĩa vụ nuôi
dưỡng nhau trong trường hợp
không còn cha mẹ hoặc cha mẹ
không có điều kiện trông nom,
nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo
dục con

d. Quyền, nghĩa vụ giữa ông bà và các cháu

Em hãy nhận xét về tình cảm và việc làm của ông bà Bình, H trong các trường hợp trên và cho biết
ai thực hiện đúng/không đúng quyền và nghĩa vụ giữa ông bà và cháu.
- Bình và ông bà đã thực hiện đúng  quyền và nghĩa vụ giữa ông bà và các cháu. Ông bà yêu thương,
trông nom, nuôi dưỡng cháu và cháu kính trọng, yêu thương, biết ơn ông bà.
- H chưa thực hiện quyền và nghĩa vụ của một người cháu đối với ông bà. H chưa yêu thương bà,
không kính trọng và chăm sóc cho bà.

d. Quyền, nghĩa vụ giữa ông bà và các cháu
Ông bà nội, ông bà ngoại có quyền, nghĩa vụ
trông nom, chăm sóc, giáo dục cháu, sống mẫu
mực và nêu gương tốt cho con cháu. Trường hợp
cháu chưa thành niên, cháu đã thành niên mất
năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng
lao động và không có tài sản để tự nuôi mình mà
không có người nuôi dưỡng theo quy định tại
Điều 105 của Luật này thì ông bà nội, ông bà
ngoại có nghĩa vụ nuôi dưỡng cháu.

- Cháu có nghĩa vụ kính trọng, chăm sóc, phụng dưỡng ông bà nội, ông bà ngoại.
- Trường hợp ông bà nội, ông bà ngoại không có con để nuôi dưỡng mình thì cháu đã
thành niên có nghĩa vụ nuôi dưỡng.

LUYỆN TẬP

Câu 1. Em hãy chia sẻ với các bạn về gia đình của mình (các thành viên, tình cảm, sự
quan tâm, cảm thông)

VẬN DỤNG

Câu 2: Em hãy cùng bạn thiết kế tập san hoặc báo tường về chủ đề gia đình.