KĨ NĂNG
VIẾT BÀI VĂN NGHỊ LUẬN
VỀ TÁC PHẨM VĂN HỌC

II. CÁC DẠNG BÀI
1. PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ NỘI DUNG VÀ NGHỆ THUẬT
CỦA MỘT ĐOẠN TRÍCH / TÁC PHẨM VĂN HỌC

2. PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ KHÍA CẠNH CỦA MỘT ĐOẠN
TRÍCH / TÁC PHẨM VĂN HỌC

VÍ DỤ MINH HỌA
Viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) phân tích, đánh giá bài thơ:
Dấu làng
(Vũ Thị Huyền Trang)
Dấu làng tôi nằm dưới gót chân cha nứt nẻ
như ruộng đồng tháng hạn
đỏ quạch màu phèn chua
in vào đời những vết chân quanh co
thăng trầm như bản đồ làng nước
nên chẳng ai mất dấu
dẫu một đời bươn chải bôn ba
 
Dấu làng tôi nằm trên mỗi đường cày
rộng rãi và thẳng thớm
tôi như hạt giống lớn lên trên đường cày đó
dẫu bão giông cũng vẫn ngẩng đầu

Dấu làng tôi nằm trong thổ ngữ bao đời
cất giọng ở đâu là thấy quê ở đó
chẳng phải tại ăn sắn, ăn khoai mà ngọng
chẳng tại uống nước làng, cũng chẳng phải nắng sương
 
Dấu làng tôi nằm trong khói rạ khói rơm
con muồm muỗm đậu cong lá lúa
chiều lững thững đàn bò no cỏ
đồi nối đồi ru ngủ những đàn chim…
(Thơ của Vũ Thị Huyền Trang, http://vannghequandoi.com.vn/, ngày
27/11/2025)

CÂU HỎI TƯƠNG TÁC

Dấu làng
(Vũ Thị Huyền Trang)
Dấu
Dấulàng
làng tôi nằm dưới gót chân cha nứt nẻ
như ruộng đồng tháng hạn
đỏ quạch màu phèn chua
in vào đời những vết chân quanh co
thăng trầm như bản đồ làng nước
nên chẳng ai mất dấu
dẫu một đời bươn chải bôn ba
 
Dấu
Dấulàng
làng tôi nằm trên mỗi đường cày
rộng rãi và thẳng thớm
tôi như hạt giống lớn lên trên đường cày đó
dẫu bão giông cũng vẫn ngẩng đầu
Dấu làng tôi nằm trong thổ ngữ bao đời
cất giọng ở đâu là thấy quê ở đó
chẳng phải tại ăn sắn, ăn khoai mà ngọng
chẳng tại uống nước làng, cũng chẳng phải nắng sương
 
Dấu
Dấulàng
làng tôi nằm trong khói rạ khói rơm
con muồm muỗm đậu cong lá lúa
chiều lững thững đàn bò no cỏ
đồi nối đồi ru ngủ những đàn chim…

TÌM Ý VỀ NỘI DUNG
Xác định đề tài, chủ đề của bài thơ?

Xác định
đề tài

Căn cứ vào nhan đề và các
từ ngữ lặp đi lặp lại trong
bài thơ để xác định.

Đề tài: Viết về quê hương

Dấu làng
(Vũ Thị Huyền Trang)
Dấu làng
làng tôi
tôi nằm
nằmdưới
dướigót
gótchân
châncha
chanứt
nứtnẻnẻ
như ruộng đồng tháng hạn
đỏ quạch màu phèn chua
in vào đời những
những vết
vếtchân
chânquanh
quanhcoco
thăng trầm như bản đồ làng nước
nên chẳng ai mất dấu
dẫu một đời bươn chải bôn ba
 
Dấu làng tôi nằm trên mỗi đường cày
rộng rãi và thẳng thớm
tôi như hạt giống lớn lên trên đường cày đó
dẫu bão giông cũng vẫn ngẩng đầu
Dấu làng tôi nằm trong thổ ngữ bao đời
cất giọng ở đâu là thấy quê ở đó
chẳng phải tại ăn sắn, ăn khoai mà ngọng
chẳng tại uống nước làng, cũng chẳng phải nắng sương
 
Dấulàng
làngtôi
tôinằm
nằmtrong
trongkhói
khóirạ
rạkhói
khóirơm
rơm
Dấu
con muồm muỗm đậu cong lá lúa
chiều lững thững đàn bò no cỏ
đồi nối đồi ru ngủ những đàn chim…

TÌM Ý VỀ NỘI DUNG
Xác định đề tài, chủ đề của bài thơ?

Xác định
chủ đề

Căn cứ vào đối tượng
được miêu tả, bộc lộ cảm
xúc “dấu làng”; biểu hiện
của dấu làng.

Chủ đề: Khẳng định làng quê là cội nguồn hình
thành bản sắc, nhân cách và sức mạnh tinh thần
của mỗi người.

Dấu làng
(Vũ Thị Huyền Trang)
Dấu làng tôi nằm dưới gót chân cha nứt nẻ
như ruộng đồng tháng hạn
đỏ quạch màu phèn chua
in vào đời những vết chân quanh co
thăng trầm như bản đồ làng nước
nên chẳng ai mất dấu
dẫu một đời bươn chải bôn ba
 
Dấu làng tôi nằm trên mỗi đường cày
rộng rãi và thẳng thớm
tôi như hạt giống lớn lên trên đường cày đó
dẫu bão giông cũng vẫn ngẩng đầu
Dấu làng tôi nằm trong thổ ngữ bao đời
cất giọng ở đâu là thấy quê ở đó
chẳng phải tại ăn sắn, ăn khoai mà ngọng
chẳng tại uống nước làng, cũng chẳng phải nắng sương
 
Dấu làng tôi nằm trong khói rạ khói rơm
con muồm muỗm đậu cong lá lúa
chiều lững thững đàn bò no cỏ
đồi nối đồi ru ngủ những đàn chim…

Chủ đề bài thơ có gì sâu sắc và
mới mẻ?
So sánh bài thơ viết về quê hương
(VD: Quê hương (Tế Hanh); Quê
hương (Đỗ Trung Quân), Mảnh hồn
làng (Thanh Hoa) …

Nét mới: Dấu ấn quê hương hòa quyện
vào chính hình hài, dáng đi, lời nói và
bản sắc của con người. Nhà thơ đề cao
thổ ngữ - một cách nhìn hiện đại - tôn
trọng bản sắc, phá bỏ định kiến.

Dấu làng
(Vũ Thị Huyền Trang)
Dấu làng tôi nằm dưới gót chân cha nứt nẻ
như ruộng đồng tháng hạn
đỏ quạch màu phèn chua
in vào đời những vết chân quanh co
thăng trầm như bản đồ làng nước
nên chẳng ai mất dấu
dẫu một đời bươn chải bôn ba
 
Dấu làng tôi nằm trên mỗi đường cày
rộng rãi và thẳng thớm
tôi như hạt giống lớn lên trên đường cày đó
dẫu bão giông cũng vẫn ngẩng đầu
Dấu làng tôi nằm trong thổ ngữ bao đời
cất giọng ở đâu là thấy quê ở đó
chẳng phải tại ăn sắn, ăn khoai mà ngọng
chẳng tại uống nước làng, cũng chẳng phải nắng sương
 
Dấu làng tôi nằm trong khói rạ khói rơm
con muồm muỗm đậu cong lá lúa
chiều lững thững đàn bò no cỏ
đồi nối đồi ru ngủ những đàn chim…

Cảm hứng chủ đạo, tư tưởng, thông điệp?

Căn cứ trạng thái cảm xúc của chủ thể trữ
tình dành cho đối tượng qua từng khổ thơ:
Thông qua từ ngữ diễn tả trực tiếp, gián
tiếp, sắc thái từ ngữ miêu tả, qua biện pháp
tu từ...

Cảm hứng chủ đạo: Tình yêu, niềm tự hào,
trân trọng với những nét đẹp bình dị, bản sắc
văn hóa của mỗi làng quê.

Dấu làng
(Vũ Thị Huyền Trang)
Dấu làng tôi nằm dưới gót chân cha nứt nẻ
như ruộng đồng tháng hạn
đỏ quạch màu phèn chua
in vào đời những vết chân quanh co
thăng trầm như bản đồ làng nước
nên chẳng ai mất dấu
dẫu một đời bươn chải bôn ba
 
Dấu làng tôi nằm trên mỗi đường cày
rộng rãi và thẳng thớm
tôi như hạt giống lớn lên trên đường cày đó
dẫu bão giông cũng vẫn ngẩng đầu
Dấu làng tôi nằm trong thổ ngữ bao đời
cất giọng ở đâu là thấy quê ở đó
chẳng phải tại ăn sắn, ăn khoai mà ngọng
chẳng tại uống nước làng, cũng chẳng phải nắng sương
 
Dấu làng tôi nằm trong khói rạ khói rơm
con muồm muỗm đậu cong lá lúa
chiều lững thững đàn bò no cỏ
đồi nối đồi ru ngủ những đàn chim…

Cảm hứng chủ đạo, tư tưởng, thông điệp?
Căn cứ sự nhận thức, lí giải và thái độ của nhà
thơ đối với đối tượng được miêu tả để xác định
tư tưởng trong văn bản thơ.
- Nhận thức: Giữ gìn “dấu làng” chính là giữ
gìn bản sắc, nhân cách của mỗi người trong
dòng chảy hiện đại.
- Thái độ: Biết trân trọng cội nguồn, quê hương

Tư tưởng: Quê hương không chỉ là không gian
sinh tồn mà còn là điểm tựa tinh thần cho con
người Việt Nam.

Dấu làng
(Vũ Thị Huyền Trang)
Dấu làng tôi nằm dưới gót chân cha nứt nẻ
như ruộng đồng tháng hạn
đỏ quạch màu phèn chua
in vào đời những vết chân quanh co
thăng trầm như bản đồ làng nước
nên chẳng ai mất dấu
dẫu một đời bươn chải bôn ba
 
Dấu làng tôi nằm trên mỗi đường cày
rộng rãi và thẳng thớm
tôi như hạt giống lớn lên trên đường cày đó
dẫu bão giông cũng vẫn ngẩng đầu
Dấu làng tôi nằm trong thổ ngữ bao đời
cất giọng ở đâu là thấy quê ở đó
chẳng phải tại ăn sắn, ăn khoai mà ngọng
chẳng tại uống nước làng, cũng chẳng phải nắng sương
 
Dấu làng tôi nằm trong khói rạ khói rơm
con muồm muỗm đậu cong lá lúa
chiều lững thững đàn bò no cỏ
đồi nối đồi ru ngủ những đàn chim…

Cảm hứng chủ đạo, tư tưởng, thông điệp?

Căn cứ vào đề tài, chủ đề, tư tưởng để thấy
được điều nhà thơ muốn gửi gắm, truyền tải đến
bạn đọc qua văn bản.

Thông điệp: Biết trân trọng cội nguồn, quê
hương, nâng niu những nét đẹp bình dị.

Các yếu tố hình thức nghệ thuật của bài thơ:

Dấu làng
(Vũ Thị Huyền Trang)
Dấu làng tôi nằm dưới gót chân cha nứt nẻ
như ruộng đồng tháng hạn
đỏ quạch màu phèn chua
in vào đời những vết chân quanh co
thăng trầm như bản đồ làng nước
nên chẳng ai mất dấu
dẫu một đời bươn chải bôn ba
 
Dấu làng tôi nằm trên mỗi đường cày
rộng rãi và thẳng thớm
tôi như hạt giống lớn lên trên đường cày đó
dẫu bão giông cũng vẫn ngẩng đầu
Dấu làng tôi nằm trong thổ ngữ bao đời
cất giọng ở đâu là thấy quê ở đó
chẳng phải tại ăn sắn, ăn khoai mà ngọng
chẳng tại uống nước làng, cũng chẳng phải nắng sương
 
Dấu làng tôi nằm trong khói rạ khói rơm
con muồm muỗm đậu cong lá lúa
chiều lững thững đàn bò no cỏ
đồi nối đồi ru ngủ những đàn chim…

TÌM Ý
VỀ
NGHỆ
THUẬ
T

Nhân vật trữ
tình

Tôi

Thể thơ

Tự do

Cấu tứ

Triển khai theo trình tự từ cụ thể đến
khái quát, từ vật chất đến tinh thần

Giọng điệu

Trữ tình, sâu lắng, chân thành

Ngôn ngữ, hình
ảnh.

Giản dị, quen thuộc mang chiều
sâu ý nghĩa…

Biện pháp nghệ
thuật

Ẩn dụ, so sánh, điệp ngữ,
liệt kê…

Nghệ thuật góp phần làm sáng rõ tư tưởng: quê hương là
cội nguồn bền vững, thiêng liêng.

LẬP DÀN Ý
MỞ BÀI

Giới thiệu tác giả Vũ
Thị Huyền Trang và
bài thơ Dấu làng, nêu
nội dung khái quát cần
phân tích, đánh giá.

Ki Ju Lee trong “Phẩm cách của văn chương” từng chia sẻ: “Những trang sách có
chiều sâu luôn tỏa ra một thứ văn hương vô cùng thanh thoát”. Quả thật, có những trang
sách khi gấp lại, dù những con chữ không còn hiển hiện trước mắt nhưng mùi hương
phảng phất tỏa ra từ nội dung và đặc sắc nghệ thuật cứ mãi xao xác tâm hồn và trái tim
độc giả. Và tôi tin, “Dấu làng” của Vũ Thị Huyền Trang cũng là một thi phẩm tỏa
hương như thế.

ÂP

KHÁI QUÁT CHUNG
- Khái quát về tác giả:
- Khái quát về tác phẩm:
+ Nhan đề “Dấu làng”: dấu tích, dấu vết của
không gian cội nguồn, nơi kết tinh lịch sử, văn hóa,
ký ức và tính cách con người Việt.
+ Bố cục: Bài thơ gồm 4 khổ, có thể chia thành 4
phần tương ứng với sự triển khai hình tượng “dấu
làng”.

PHÂN TÍCH NỘI DUNG

Luận
điểm 1

- Dấu làng in trong thân thể lam lũ vất vả và
hành trình đời người bền bỉ, kiên cường.
+ So sánh “gót chân cha nứt nẻ- ruộng đồng
tháng hạn”: sự khắc nghiệt của thiên nhiên và
nỗi cơ cực, lam lũ của con người.
+ vết chân quanh co-thăng trầm như bản đồ làng
nước: mỗi hành trình đời người bền bỉ, kiên
cường đều góp phần làm nên diện mạo và linh
hồn của nơi chốn mình sinh ra.
+ chẳng ai mất dấu: “Dấu làng” không chỉ tồn tại
trong không gian mà còn in sâu trong tâm hồn,
trở thành một phần máu thịt trong mỗi con người.

PHÂN TÍCH NỘI DUNG

Luận
điểm 2

- Dấu làng in trong lao động, nuôi dưỡng ý chí
và sức sống con người
+ Hình ảnh “đường cày”: gợi ra không gian đồng
ruộng quen thuộc, thể hiện sự cần cù, bền bỉ của
con người.
+ So sánh “tôi” với “hạt giống”: con người được
nuôi dưỡng từ quê hương. Đó không chỉ là sự lớn
lên về thể chất mà còn là sự trưởng thành về tâm
hồn, nhân cách.
 Khẳng định vai trò của quê hương trong việc
hình thành nhân cách con người

PHÂN TÍCH NỘI DUNG

Luận
điểm 3

- Dấu làng in trong ngôn ngữ, thổ ngữ – biểu
hiện của bản sắc văn hóa quê hương…
+ Thổ ngữ: cách nói riêng, mang theo âm điệu,
cách phát âm và sắc thái văn hóa đặc trưng của
mỗi vùng quê.
+ Khi “dấu làng” nằm trong thổ ngữ, có nghĩa là
quê hương đã trở thành sợi dây kết nối bền chặt
giữa con người với cội nguồn.
+ Lặp cấu trúc “chẳng phải tại…”: tạo nên nhịp
điệu dứt khoát, bác bỏ những cách lí giải giản đơn,
có phần định kiến về giọng nói quê mùa. Khẳng
định giọng nói quê hương là một giá trị văn hóa,
một dấu hiệu nhận diện đầy tự hào.

PHÂN TÍCH NỘI DUNG

Luận
điểm 4

- Dấu làng in trong không gian ký ức yên bình,
giàu chất thơ của làng quê.
+ Khói rạ, khói rơm: không gian làng quê bình dị.
“dấu làng” thấm vào từng làn khói, từng nhịp sống
thường nhật.
+ Hình ảnh muồm muỗm: gợi nhớ kí ức tuổi thơ hồn
nhiên.
+ Từ láy lững thững: bước đi thong thả, ung dung
của đàn bò sau một ngày ăn no. Tất cả tạo nên một
nhịp sống êm đềm, thanh bình.
+ Nhân hóa: gợi cảm giác bình yên, thư thái
 Dấu làng hiện diện trong cả những điều giản dị
nhất.

PHÂN TÍCH NGHỆ THUẬT
- Thể thơ: tự do phù hợp với mạch cảm xúc, suy tư…
- Cấu tứ: hình tượng “dấu làng” được triển khai theo trình tự từ cụ
thể đến khái quát, từ vật chất đến tinh thần.
- Giọng điệu: trữ tình, sâu lắng mà giàu chiêm nghiệm…
- Nhiều biện pháp tu từ đặc sắc: Ẩn dụ, so sánh, điệp ngữ, liệt kê…
góp phần làm tăng sức gợi hình, gợi cảm, vừa tạo nhạc điệu cho
câu thơ, vừa khắc sâu “dấu làng” trong tâm trí người đọc.
- Từ ngữ, hình ảnh: gần gũi, quen thuộc gợi lên tình yêu quê hương
tha thiết và niềm trân trọng đối với những điều bình dị mà thiêng
liêng.

ĐÁNH GIÁ
- Khái quát về giá trị, tư tưởng của tác
phẩm:
+ Khẳng định làng quê không chỉ là
không gian sinh tồn mà còn là cội nguồn
hình thành bản sắc, nhân cách và sức mạnh
tinh thần của con người.
+ Bộc lộ tài năng của nhà thơ trong
việc lựa chọn hình ảnh giàu sức gợi, ngôn
ngữ giản dị mà sâu lắng, đồng thời thể hiện
tấm lòng gắn bó tha thiết, tình yêu chân
thành đối với quê hương xứ sở.

ĐÁNH GIÁ
- Liên hệ với các tác phẩm khác cùng đề tài để
khẳng định giá trị và đóng góp của tác phẩm.
+ Bài thơ Quê hương của Tế Hanh,
+ Bài thơ Quê hương của nhà thơ Đỗ Trung Quân
+ Bài thơ Mảnh hồn làng của tác giả Thanh Hoa
 Điểm chung: Đều ca ngợi quê hương, nguồn cội
 Điểm riêng của “Dấu làng”: Khai thác “dấu ấn quê
hương” trong con người và ngôn ngữ với góc nhìn hiện
đại, gần gũi, đời thường.

G

LẬP DÀN Ý
KẾT
BÀI

- Khẳng định lại giá trị tư tưởng
và giá trị thẩm mĩ của tác phẩm.
- Liên hệ với bản thân

Trong “Mấy vấn đề văn học”, Nguyễn Đình Thi cho rằng: “Mỗi tác phẩm lớn như rọi vào
bên trong chúng ta một ánh sáng riêng... và chiếu toả lên mọi sự việc ta sống, mọi con người
ta gặp, làm cho thay đổi hẳn mắt ta nhìn, óc ta nghĩ”. Quả thật, bài thơ Dấu làng của Vũ Thị
Huyền Trang đã thực sự “rọi” vào bên trong chúng ta “ánh sáng” của tình yêu quê hương giản
dị mà sâu bền. Từ đó, giúp ta hiểu hơn rằng quê hương không chỉ là một miền đất cụ thể, mà
còn hiện hữu trong từng thanh âm, từng lời ăn tiếng nói, trong những điều thân thuộc, gần gũi
nhất. Đồng thời, giúp ta biết nâng niu, gìn giữ bản sắc, bồi đắp tình yêu với nơi chôn rau cắt
rốn, sống có trách nhiệm hơn với quê hương xứ sở.

CHÚC CÁC EM HỌC TẬP
HIỆU QUẢ!