BÀI 8
TIẾNG NÓI CỦA LƯƠNG TRI

GIỚI THIỆU BÀI
HỌC VÀ TRI THỨC
NGỮ VĂN

Trò chơi: Vua tiếng Việt

- Có 5 từ khóa bí ẩn được đánh số 1, 2, 3, 4,5. Khi
chọn từ khóa, HS phải sắp xếp các chữ cái để tạo nên
từ ngữ đúng.
+ Từ khóa bí ẩn số 1: ế T / i / n g / ó / n / i
+ Từ khóa bí ẩn số 2: ẽ / p / h / L / ả / i
+ Từ khóa bí ẩn số 3: L / t / í / r / í
+ Từ khóa bí ẩn số 4: c / m / ả / n / h / T / ì
+ Từ khóa bí ẩn số 5: H / h / n / à / đ / n / g / ộ
- Câu hỏi: Các từ khóa các em vừa tìm được khiến
các em dự đoán chủ đề gì sẽ được tìm hiểu trong bài
học 8?

Trò chơi: Vua tiếng Việt
*Đáp án trò chơi “Vua tiếng Việt”:
- Từ khóa số 1: Tiếng nói
- Từ khóa số 2: Lẽ phải
- Từ khóa số 3: Lí trí
- Từ khóa số 4: Tình cảm
- Từ khóa số 5: Hành động

HS đọc phần Giới thiệu bài học (SGK/tr 66),
lời đề từ và đọc lướt qua nội dung các phần
của bài học 8 cho biết:
+ Chủ đề bài học 8 “Tiếng nói của lương tri”
gồm những văn bản đọc nào?
+ Các VB đọc chính thuộc loại văn bản gì?
+ VB đọc kết nối chủ đề thuộc thể loại gì?

*Chủ đề bài học: Tiếng nói của lương tri – tiếng nói của lí trí sáng suốt, của tình
cảm chân thành, của lẽ phải và công chính,..khi con người nhận thức đúng đắn về
bản thân và mọi người.
*Thể loại:
- VB đọc chính: văn bản nghị luận xã hội
+ Đọc VB1: Đấu tranh cho một thế giới hòa bình (trích, Ga-bri-en Gác-xi-a
Mác-két)
+ Đọc VB2: Biến đổi khí hậu – mối đe dọa sự tồn vong của hành tinh chúng ta
(trích Phát biển của Tổng thư kí Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu, An-tô-ni-ô
Gu-tê-rét)
- VB thơ kết nối chủ điểm: Bài ca chúc Tết thanh niên (Phan Bội Châu)

Tiết 101,102,103.Văn bản 1: ĐẤU

TRANH CHO MỘT THẾ
GIỚI HÒA BÌNH

(trích, Ga-bri-en Gác-xi-a Mác-két)

HOẠT ĐỘNG 1

KHỞI ĐỘNG

Xem video Tóm tắt vụ Mỹ ném bom nguyên tử xuống hai thành phố Hiroshima và
Nagasaki của Nhật Bản: https://www.youtube.com/watch?v=nVd9doplytM
Video và hai hình ảnh ở trên gợi cho em những suy nghĩ gì?

Mỹ ném bom nguyên tử xuống thành phố
Hiroshima của Nhật Bản ngày 6/8/1945

Hai thành phố Hiroshima và Nagasaki
hầu như bị bom nguyên tử san phẳng
hoàn toàn.

Video gợi những suy nghĩ:
- Sự huỷ diệt khủng khiếp của vũ khí hạt nhân: 2 quả bom
nguyên tử có sức tàn phá nặng nề đối với hai thành phố của
Nhật Bản; không chỉ là hậu quả tại thời điểm bị ném bom mà
còn là có sự ảnh hưởng lâu dài của chất phóng xạ đến môi
trường và nhiều thế hệ người Nhật Bản sau này.
- Vũ khí hạt nhân nói riêng và chiến tranh nói chung đều gây ra
sự đau thương cho con người, vạn vật; sự tàn phá với môi
trường sự sống.
- Cần chung tay vì một thế giới hoà bình.

HOẠT ĐỘNG 2

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC

I. TÌM HIỂU CHUNG
Hoàn thành PHT số 01 sau:
 
Là gì?
Vai trò
Dấu hiệu nhận biết
Phạm vi sử dụng

Thông tin
khách quan
 
 
 
 

Ý kiến chủ
quan
 
 
 
 

1. Khám phá tri thức Ngữ văn
*Phân biệt thông tin khách quan và ý kiến chủ quan:
 
Là gì?

Thông tin khách quan
Gắn với những sự việc, biến cố thật
diễn ra trong đời sống; là những
trạng thái, đặc điểm, thuộc tính vốn
có của đối tượng, những dữ liệu có
thể kiểm chứng.
Vai trò Giúp người đọc (nghe) nhận thức
đúng về bản chất của đối tượng và
đưa ra được nhận định, đánh giá
độc lập của bản thân.

Ý kiến chủ quan
Là quan điểm, suy nghĩ, sự cảm
nhận, đánh giá của cá nhân về đối
tượng, dựa trên hiểu biết, kinh
nghiệm, cảm xúc riêng của người viết
(nói).
Giúp người viết (nói) phát triển tư
duy phản biện về mọi vấn đề trong
đời sống để tiếp cận với chân lí.

1. Khám phá tri thức Ngữ văn
*Phân biệt thông tin khách quan và ý kiến chủ quan:
 
Thông tin khách quan
Ý kiến chủ quan
Dấu hiệu Thường được thể hiện bằng Được đánh dấu bằng các cách diễn đạt: tôi
nhận biết việc nêu những số liệu,
nghĩ, tôi tin, tôi cảm thấy, theo quan điểm
ngày tháng, địa điểm cụ thể, của tôi,...; hoặc các từ ngữ thể hiện cảm xúc,
chính xác.
tình cảm, nhận xét như: thích, ghét, thú vị,
thật sự có giá trị,...
Phạm vi sử Được sử dụng ở nhiều loại Được sử dụng ở nhiều loại văn bản, phổ
dụng
văn bản, phổ biến nhất là biến nhất là VB nghị luận.
VB thông tin.

1. Khám phá tri thức Ngữ văn
*Phân biệt thông tin khách quan và ý kiến chủ quan:

- Theo em, vì sao khi đọc một VB nghị luận, ta cần
phân biệt thông tin khách quan và ý kiến chủ quan
*Ý nghĩa của việc phân biệt thông tin khách quan và ý kiến
chủ quantrong VB nghị luận: Giúp người đọc kiểm tra, đánh
giá được độ tin cậy, thuyết phục của lập luận và từng bước phát
triển tư duy phản biện.

2. Đọc văn bản
Đọc kĩ văn
bản:  đọc to,
rõ ràng, chú ý
các chỉ dẫn
trong box bên
phải
trang
sách

(1)

GV đọc mẫu
một đoạn rồi
gọi 1 vài HS
khác đọc theo
đoạn.

HS tìm hiểu
các chú thích
và giải thích từ
khó.

(2)

(3)

3. Tác giả Ga-bri-en Gác-xi-a Mác-két

- Ga-bri-en Gác-xi-a Mác-két (1928 – 2014) là nhà văn nổi tiếng
người Cô-lôm-bi-a.
- Ông tác giả của nhiều tiểu thuyết theo khuynh hướng hiện thực
huyền ảo nổi tiếng.
- Tác phẩm tiêu biểu: các tiểu thuyết Trăm năm cô đơn (1967);
Tướng quân giữa mê hồn trận (1989);...
- Ông từng được nhận giải thưởng Nô-ben văn học năm 1982.

4. Văn bản “Đấu tranh cho một thế giới hoà bình”

HS thảo luận cặp đôi để trả lời hoàn thành PHT số 02 sau:

Phiếu học tập số 02
1. Nêu xuất xứ và hoàn cảnh ra đời của VB

..........

2. Nêu thể loại và phương thức biểu đạt chính ..........
của văn bản.

4. Văn bản “Đấu tranh cho một thế giới hoà bình”

a. Xuất xứ: Văn bản được trích từ tham luận mà nhà văn , với tư cách là khách
mời, đọc tại một hội nghị quốc tế họp tại Mê-hi-cô.
b. Hoàn cảnh sáng tác: Khi cuộc chạy đua vũ trang giữa Mỹ và Liên Xô đã lên
đến đỉnh điểm, vào tháng 8/1986, nguyên thủ sáu nước Ấn Độ, Mê-hi-cô, Thuỵ
Điển, Ác-hen-ti-na, Hy Lạp, Tan-da-ni-a họp lần thứ hai tại Mê-hi-cô, đã ra một
bản tuyên bố kêu gọi chấm dứt chạy đua vũ trang, thủ tiêu vũ khí hạt nhân để
đảm bảo an ninh và hoà bình thế giới.
c. Thể loại: Văn bản nghị luận về một vấn đề đời sống
d. Phương thức biểu đạt chính: Nghị luận

II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN
1. Luận đề và hệ thống luận điểm
2. Tìm hiểu các luận điểm
3. Thái độ của người viết
4. Mối liên hệ giữa tầm quan trọng của vấn đề nghị
luận, thông điệp với bối cảnh lịch sử, văn hoá, xã hội

1. Luận đề và hệ thống luận điểm

- Xác định luận đề và hệ thống luận
điểm của VB nghị luận.
- Chỉ ra mối quan hệ giữa các luận
điểm trong VB.

1. Luận đề và hệ thống luận điểm
- Luận đề: Chạy đua sản xuất vũ khí hạt nhân là đặt
nhân loại trước nguy cơ bị huỷ diệt.
- Các luận điểm:
+ Luận điểm 1 (từ đầu đến đối với vận mệnh thế giới):
Người ta đã bố trí số đầu đạn hạt nhân có khả năng huỷ
diệt 12 lần Trái Đất.

- Các luận điểm:
+ Luận điểm 2 (từ Niềm an ủi duy nhất trước tất cả
những suy diễn đến xoá nạn mù chữ cho toàn thế giới):
Số tiền bỏ ra cho việc chạy đua vũ trang có thể giải
quyết nhiều vấn đề thiết yếu của nhân loại.
+ Luận điểm 3 (từ Một nhà tiểu thuyết lớn của thời đại
chúng ta đến đã bị xoá bỏ khỏi vũ trụ này): Chạy đua vũ
trang là đi ngược lại với lí trí con người và cũng đi
ngược lại cả lí trí tự nhiên.

- Mối quan hệ giữa các luận điểm: Các luận điểm có
mối quan hệ chặt chẽ với nhau, cùng góp phần làm rõ
luận đề của VB: Luận điểm 1 nêu thực trạng chạy đua
vũ khí hạt nhân giữa các cường quốc. Từ thực trạng này,
tác giả có điều kiện so sánh để thấy kinh phí dành cho
việc sản xuất vũ khí giết người hàng loạt đó tốn kém
hơn nhiều lần so với việc giải quyết những vấn đề quan
trọng, cấp bách của đời sống nhân loại (luận điểm 2).
Những so sánh đó giúp tác giả chỉ ra sự vô lí của việc
chạy đua vũ khí hạt nhân (luận điểm 3).

2. Tìm hiểu các luận điểm

Làm việc nhóm - Kĩ thuật mảnh ghép
VÒNG 1: Nhóm chuyên gia:
Nhiệm vụ: GV chia lớp thành 06 nhóm:
Nhóm 1, 2: Tìm hiểu luận điểm 1
Nhóm 3, 4: Tìm hiểu luận điểm 2
Nhóm 5, 6: Tìm hiểu luận điểm 3

=> Yêu cầu của mỗi nhóm:
+ Chỉ ra các lí lẽ và bằng chứng được sử dụng
để làm sáng tỏ luận điểm.
+ Phân tích cách dùng lí lẽ và bằng chứng để
làm nổi bật luận điểm.

VÒNG 2: Nhóm mảnh ghép: Tạo nhóm mới và thực hiện nhiệm vụ mới:
- Chia sẻ kết quả thảo luận ở vòng chuyên gia.
- Trả lời câu hỏi: Nêu thái độ và cách thể hiện thái độ của tác giả trong văn bản.

2. Tìm hiểu các luận điểm
Luận điểm
Cách dùng lí lẽ và bằng chứng
Luận điểm - Tác giả mở đầu bài viết bằng một câu hỏi và xác định cụ thể thời
1: Người ta gian (Hôm nay ngày 8 – 8 – 1986). Từ đó đưa ra bằng chứng là số liệu
đã bố trí số cụ thể: hơn 50 000 đầu đạn hạt nhân đã được bố trí trên khắp hành tinh.
đầu đạn hạt
- Lí lẽ:
nhân có khả
năng
huỷ + Tác giả đưa ra phép tính: mỗi người, không trừ trẻ con, đang ngồi
diệt 12 lần trên một thùng 4 tấn thuốc nổ: Tất cả chỗ đó nổ tung lên sẽ làm biến
hết thảy, không phải là một lần mà là mười hai lần, mọi dấu vết của sự
Trái Đất
sống trên Trái Đất.
 

2. Tìm hiểu các luận điểm
Luận điểm
Cách dùng lí lẽ và bằng chứng
Luận điểm - Lí lẽ:
1: Người ta
+ Dự tính nguy cơ trên cơ sở khoa học: nếu 50 000 đầu đạn hạt
đã bố trí số
nhân nổ tung thì có thể tiêu diệt tất cả các hành tinh đang xoay
đầu đạn hạt
quanh Mặt Trời, cộng thêm bốn hành tinh nữa, và phá huỷ thế
nhân có khả thăng bằng của Hệ Mặt Trời.
năng
huỷ
diệt 12 lần => Cách vào đề thu hút người đọc và gây ấn tượng mạnh mẽ về
tính chất hệ trọng của vấn đề đang được nói tới.
Trái Đất
 

2. Tìm hiểu các luận điểm
Luận điểm
Cách dùng lí lẽ và bằng chứng
Luận điểm - Ở luận điểm này, bằng chứng và lí lẽ song hành, kết
2: Số tiền bỏ hợp chặt chẽ với nhau. Bằng chứng là các số liệu

ra cho việc khách quan; ngay sau khi đưa ra số liệu thì người viết
chạy đua vũ liền nêu một nhận xét rất có cơ sở, đó chính là lí lẽ.
trang có thể - Nghệ thuật lập luận của đoạn văn có sức thuyết phục
giải
quyết cao:
nhiều vấn đề + Đưa ra bốn bằng chứng thật thuyết phục trong các
thiết yếu của lĩnh vực: xã hội, y tế, tiếp tế thực phẩm, giáo dục.
nhân loại 

Đây đều là những lĩnh vực thiết yếu trong cuộc sống
con người, đặc biệt với các nước nghèo

2. Tìm hiểu các luận điểm
Luận điểm
Cách dùng lí lẽ và bằng chứng
Luận điểm 2: + Trong từng lĩnh vực, tác giả đưa ra những con số
Số tiền bỏ ra “biết nói”. Ví dụ: giải quyết cho 500 triệu trẻ em
cho việc chạy
nghèo khổ trên thế giới tốn 100 tỉ đô la chỉ gần bằng
đua vũ trang có
thể giải quyết chi phí của 100 máy bay ném bom B.1B của Mỹ và
nhiều vấn đề dưới 7000 tên lửa,…
thiết yếu của + Cách so sánh khiến người đọc ngạc nhiên, bất ngờ.
nhân loại 

Ví dụ: Chỉ hai chiếc tàu ngầm mang vũ khí hạt nhân là
đủ tiền xoá nạn mù chữ cho toàn thế giới.

2. Tìm hiểu các luận điểm
Luận điểm
Cách dùng lí lẽ và bằng chứng
Luận điểm 2: - Đưa ra ý kiến chủ quan: “Chiến tranh hạt nhân không những
Việc chạy đua đi ngược lại lí trí con người mà còn đi ngược lại cả lí trí tự
vũ trang là đi nhiên nữa”.
- Tác giả đã triển khai câu chủ đề đó thành các ý có quan hệ chặt
ngược lại lí trí chẽ với nhau:
con người và + Lí lẽ:
++ Quá trình hình thành và phát triển sự sống trên Trái Đất để
lí trí tự nhiên
con người có được như ngày nay là vô cùng lâu dài.
++ Sự sống của muôn loài trên Trái Đất hết sức đẹp đẽ, kì diệu.
++ Thế nhưng, chỉ cần “bấm nút” hạt nhân, tất cả quá trình sự
sống vĩ đại của hàng bao nhiêu triệu năm sẽ trở lại điểm xuất phát.

2. Tìm hiểu các luận điểm
Luận điểm
Cách dùng lí lẽ và bằng chứng
Luận điểm 3:  + Bằng chứng: “Từ khi mới nhen nhúm sự sống trên
Việc chạy đua Trái Đất đã phải trải qua 380 triệu năm …mới chết vì
vũ trang là đi yêu.”
ngược lại lí trí => Cách triển khai đoạn văn như vậy khiến cho ý kiến
chủ quan của người viết trở nên có sức nặng, đầy tính
con người và
thuyết phục. Với luận điểm 3, hiểm hoạ chiến tranh hạt
lí trí tự nhiên

nhân đã được nhận thức sâu sắc hơn ở tính phản tự
nhiên, phản tiến hoá của nó.
- Lời kêu gọi chấm dứt việc chạy đua vũ trang: “Chúng
ta đến đây để cố gắng chống lại việc đó...không phải là
vô ích”.

2. Tìm hiểu các luận điểm
- Cách kết thúc VB độc đáo: Đề nghị lập ra nhà băng lưu trữ trí nhớ
để cho nhân loại tương lai biết rằng sự sống đã từng tồn tại tại đây.
Đề xuất này không khả thi so với điều kiện thực tế, chỉ có tính chất
tượng trưng, nhằm thức tỉnh nhận thức, tình cảm, lương tri của người
đọc/ người nghe, qua đó, kêu gọi việc chấm dứt chạy đua vũ trang
như một nghĩa vụ, bổn phận đạo đức đối với sự sống của nhân loại

3. Thái độ của người viết
Phản đối trực tiếp
việc chạy đua vũ khí
hạt nhân qua các từ
ngữ, câu văn: nguy
cơ ghê gớm, tầm
quan trọng quyết
định đến như vậy
đối với vận mệnh thế
giới;

Để sự thật khách
quan tự lên tiếng
qua các số liệu và
những so sánh
cho thấy sự phi lí
khủng khiếp của
việc chạy đua vũ
khí hạt nhân

Thể hiện thái
độ căm phẫn
qua việc đề
nghị mở “nhà
băng lưu trữ
trí nhớ

=> Bài nghị luận được trích từ một
tham luận đọc tại hội nghị nguyên thủ
quốc gia của một số nước, thể hiện
quan điểm, thái độ rạch ròi, dứt khoát
của nhà văn. Mác-két đã lên tiếng
phản đối quyết liệt việc phát triển vũ
khí hạt nhân.

4. Mối liên hệ giữa tầm quan
trọng của vấn đề nghị luận,
thông điệp với bối cảnh lịch sử,
văn hoá, xã hội

- Văn bản được viết ra trong bối cảnh nào
của thế giới? Nêu tầm quan trọng của vấn
đề được bàn luận trong VB.
- Qua VB, tác giả muốn truyền đi thông
điệp gì và tác động đến người đọc như thế
nào? Trong tình hình hiện nay của thế giới,
thông điệp đó có còn ý nghĩa nữa không?
Tại sao?

4. Mối liên hệ giữa tầm quan trọng của vấn đề nghị
luận, thông điệp với bối cảnh lịch sử, văn hoá, xã hội
- Bối cảnh ra đời: Thời điểm tháng 8/1986, lúc hai phe, đứng đầu
là hai cường quốc Mỹ và Liên Xô đang mâu thuẫn gay gắt, cuộc
chạy đua vũ trang đã lên đến đỉnh điểm, đặc biệt là vũ khí hạt nhân.
Tại thời điểm đó, hơn 50 000 đầu đạn hạt nhân đang được bố trí trên
khắp hành tinh. Người ta gọi thời kì này là “chiến tranh lạnh”, mặc
dù chiến tranh chưa nổ ra, nhưng sự đối đầu hết sức căng thẳng,
khiến chiến tranh ở quy mô rộng có thể bùng phát bất cứ lúc nào, vũ
khi hạt nhân có thể được sử dụng , lúc ấy, nhân loại sẽ bị hủy diệt.

4. Mối liên hệ giữa tầm quan trọng của vấn đề nghị
luận, thông điệp với bối cảnh lịch sử, văn hoá, xã hội
- Tầm quan trọng của vấn đề nghị luận: Kêu
gọi các nước chấm dứt chạy đua vũ trang, thủ
tiêu vũ khí hạt nhân để đảm bảo an ninh và hoà
bình thế giới => Đây là chuyện vô cùng hệ trọng
vì nó quyết định sự sống còn của nhân loại.

- Thông điệp: Tất cả chúng ta phải có nhiệm
vụ ngăn chặn cuộc chiến tranh hạt nhân, đấu
tranh vì một thế giới hoà bình.
 Tác động đến người đọc: Nâng cao nhận
thức về hiểm hoạ vũ khí hạt nhân và có ý
thức kêu gọi tiếng nói chống

- Liên hệ với bối cảnh hiện nay:
+ Trong tình hình hiện nay của thế giới, thông điệp trên vẫn
còn nguyên ý nghĩa thời sự, bởi vì số vũ khí hạt nhân mà các
quốc gia sở hữu không ngừng tăng lên và nhân loại đang đứng
trước hiểm hoạ của cuộc chiến tranh hạt nhân.
+ Tuy nhiên, nếu không dùng để sản xuất vũ khí huỷ diệt thì
năng lượng hạt nhân có thể trở thành nguồn năng lượng có ích
cho nhân loại.

- Liên hệ với bối cảnh hiện nay:
=> Vì vậy, ngoài việc kêu gọi chấm dứt vũ
khí hạt nhân thì chúng ta cần khuyến khích,
thúc đẩy sử dụng năng lượng hạt nhân một
cách hiệu quả, an toàn.

IV. TỔNG KẾT
Khái quát lại những đặc sắc về nội
dung và nghệ thuật của văn bản? Nêu
cách đọc hiểu văn bản nghị luận về một
vấn đề xã hội.

IV. TỔNG KẾT
1. Nghệ thuật 
- Bài viết nêu rõ vấn đề cần bàn luận.
- Luận điểm rõ ràng, góp phần làm sáng tỏ
luận đề.
- Lí lẽ, bằng chứng cụ thể, thuyết phục
giúp làm sáng tỏ luận điểm.
- Cách triển khai mạch lạc từ ý tưởng đến
thông điệp của văn bản.

IV. TỔNG KẾT
2. Nội dung – Ý nghĩa
Văn bản bàn về vấn đề chạy đua vũ khí hạt nhân trên
toàn cầu.
3. Cách đọc hiểu văn bản nghị luận
- Xác định luận đề, luận điểm, lí lẽ, bằng chứng được
nêu trong VB; vẽ sơ đồ thể hiện mối quan hệ giữa các
yếu tố này.
- Nhận biết, phân tích lí lẽ, bằng chứng tiêu biểu.
- Chỉ ra mục đích viết của VB và mối quan hệ giữa mục
đích viết với đặc điểm của VB
- Nhận biết ý tưởng, thông điệp; bối cảnh lịch sử, văn
hoá, xã hội của văn bản.

HOẠT ĐỘNG 3

LUYỆN
TẬP

Câu 1. Ý nào nêu đúng luận đề của văn bản?
A. Bàn về hậu quả của chiến tranh
B. Bàn về vấn đề chạy đua vũ khí hạt nhân trên
toàn cầu
C. Bàn về ô nhiễm môi trường
D. Bàn về biến đổi khí hậu

ĐÁP ÁN: B

 

Câu 2. Đâu không phải là luận điểm của văn bản?
A. Người ta đã bố trí số đầu đạn hạt nhân có khả năng huỷ diệt 12 lần Trái Đất
B. Số tiền bỏ ra cho việc chạy đua vũ trang có thể giải quyết nhiều vấn đề thiết
yếu của nhân loại
C. Việc chạy đua vũ trang là đi ngược lại lí trí con người và lí trí tự nhiên
D. Việc chạy đua vũ trang mang lại quyền lợi lớn cho các nước phát triển

ĐÁP ÁN: D

Câu 3. Trong luận điểm 2 của văn bản, bằng chứng được tác giả triển khai
như thế nào?
A. Triển khai dưới dạng liệt kê
B. Triển khai bằng thủ pháp cường điệu, phóng đại
C. Triển khai dưới dạng so sánh, đa dạng trên nhiều lĩnh vực
D. Triển khai theo phạm vi từ rộng đến hẹp, từ toàn cầu đên các quốc gia

ĐÁP ÁN: C