THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
BIỆN PHÁP TU TỪ ĐẢO NGỮ, CÂU HỎI TU TỪ, TỪ
TƯỢNG HÌNH, TỪ TƯỢNG THANH.

YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1

Củng cố kiến thức về biện pháp tu từ đảo ngữ, câu hỏi tu từ, từ tượng
hình, từ tượng
01thanh.

2

Hiểu và xác định được tác dụng của việc sử dụng đảo ngữ, câu hỏi tu từ, từ
tượng hình, từ tượng thanh.

3

Tạo lập được câu văn, đoạn văn có sử dụng đảo ngữ, câu hỏi tu từ, từ
tượng hình, từ tượng thanh.

01 KHỞI ĐỘNG

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1: Xác định và nhận xét tác dụng của biện
pháp tu từ đảo ngữ trong đoạn thơ sau:
Thánh thót tàu tiêu mấy hạt mưa
Khen ai khéo vẽ cảnh tiêu sơ
Xanh om cổ thụ tròn xoe tán
Trắng xoá tràng giang phẳng lặng tờ.
( Hồ Xuân Hương )
+ Đảo ngữ: Thánh thót, xanh om, trắng xoá
+Tác dụng:làm tăng sức gợi hình, gợi cảm, tạo nhịp
điệu cho câu, làm câu hay hơn, sinh động hơn. Đồng
thời nhấn mạnh bức tranh thiên nhiên buổi đêm sinh
động, phong phú, cho thấy sự lặng tờ của thiên nhiên
và tâm hồn nhạy cảm của tác giả trước những biến
chuyển của từng hình ảnh thiên nhiên, vạn vật.

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2: Xác định và nhận xét tác dụng của câu hỏi
tu từ, từ tượng hình, từ tượng thanh trong đoạn thơ sau:
Mẹ con đàn lợn âm dương
Chia lìa đôi ngả
Đám cưới chuột đang tưng bừng rộn rã
Bây giờ tan tác về đâu?”
(Bên kia sông Đuống – Hoàng Cầm)
+ Câu hỏi tu từ: Bây giờ tan tác về đâu?
+ Từ tượng hình, tượng thanh: tưng bừng, rộn rã..
+ Tác dụng: Câu hỏi tu từ cùng từ tượng hình, tượng
thanh đã diễn tả rất cảm động nỗi đau đớn, xót xa
trong giây phút chứng kiến cảnh quê hương bị giày
xéo

BIỆN PHÁP TU TỪ ĐẢO NGỮ, CÂU HỎI TU TỪ,
TỪ TƯỢNG HÌNH, TỪ TƯỢNG THANH

1. Tri thức tiếng Việt

Đảo ngữ là biện pháp tu từ, theo đó, một bộ phận câu được chuyển từ vị trí thông thường (vốn có) sang vị
trí khác. Nhằm nhấn mạnh vào sự vật, sự việc được biểu thị bởi bộ phận đó.Tạo sự liên kết chặt chẽ giữa
các càu trong văn bản. Trong một số trường hợp, đảo ngữ vừa nhấn mạnh vừa tạo sự liên kết.
- Câu hỏi tu từ là câu có đặc điểm hình thức của câu hỏi nhưng không dùng để hỏi mà dùng để gián tiếp
biểu thị các mục đích giao tiếp khác như cắu khiến, biểu cảm, khẳng định, phủ định.
- Từ tượng hình, từ tượng thanh:
+ Từ tượng hình: là từ gợi tả hình ảnh của sự vật.
+ Từ tượng thanh là từ gợi tả (mô phỏng) âm thanh của tự nhiên hoặc âm thanh do con người.
->Tác dụng:
+ Gợi được hình ảnh, âm thanh cụ thể, sinh động, có giá trị biểu cảm cao
=>Thường được sử dụng trong thơ văn và khẩu ngữ.

02 THỰC HÀNH

Bài tập 1:Tìm biện pháp tu từ so sánh trong bài thơ Cảnh khuya (Hồ Chí Minh)? Nêu tác dụng miêu tả và biểu
cảm của biện pháp tu từ đó?

"Tiếng suối trong như tiếng hát xa,", so sánh âm thanh của tiếng suối với
âm thanh của tiếng hát - tương đồng về đặc điểm âm thanh: hay, thánh
=> Có thể rút gọn thành phần chủ ngữ thành Phút yên tĩnh. Nếu rút gọn như vậy, câu sẽ mất đi ý nghĩa miêu tả, hạn định (của
thót
rừng ban
mai) và văng vẳng mơ hồ từ phía xa vọng lại.

- Cách so sánh này khiến cho âm thanh tiếng suối trở nên có âm điệu hơn
và tình cảm hơn.

Bài tập 2:? Xác định biện pháp tu từ đảo ngữ trong những câu dưới đây. Nêu tác dụng của mỗi biện
pháp tu từ đó?

a, Lom khom dưới núi, tiều vài chú,
b, Lác đác bên sông, chợ mấy nhà.
(Bà Huyện Thanh Quan)
c, Lôi thôi sĩ tư vai đeo lọ,
Ậm oẹ quan trường miệng thét loa.
(Trần Tế Xương)
d, Thuyền về nước lại, sầu trăm ngả;
Củi một cành khô lạc mấy dòng.
(Huy Cận)
e, Đã tan tác những bóng thù hắc ám
Đã sáng lại trời thu tháng Tám
(Tố Hữu)

Bài tập 2: Gợi ý trả lời

a

b

• Biện pháp đảo ngữ: Lom khom dưới núi
• Tác dụng: Nhấn mạnh sự vất vả, đói nghèo, lam lũ của người dân vùng Đèo Ngang
• Biện pháp đảo ngữ: Lác đác bên sông
• Tác dụng: Nhấn mạnh sự thưa thớt, vắng vẻ, bé nhỏ, tiêu điền hoang vắng ở nơi đây

c

• Biện pháp đảo ngữ: Lôi thôi sĩ tử, Ậm oẹ quan trường
• Tác dụng: nhấn mạnh vẻ ngoài cẩu thả của những vị quan hiền tài của đất nước trong thời gian  đấy ; nhấn
mạnh thái độ, tác phong của quan trường trong kì thi tìm kiếm nhân tài cho đất nước.

d

• Biện pháp đảo ngữ: Củi một cành khô 
• Tác dụng: nhấn mạnh thân phận nhỏ bé, bọt bèo của kiếp người trong cuộc sống.

e

• Biện pháp đảo ngữ: Đã tan tác, đã sáng lại
• Tác dụng: nhấn mạnh kẻ thù xâm lược và bầu trời ngày diễn ra Cách mạng tháng 8.

Bài tập 3: Chỉ ra biện pháp tu từ đảo ngữ trong những câu in đậm dưới đây.
Nêu tác dụng của mỗi biện pháp tu từ đó đối với việc liên kết câu?

a,

b,

Chúng nó đã giở ra với chị biết bao là trò mua vui. Nào nhảy nô, nào hú tim, nào đánh
rồng rắn. Những cuộc vui ấy chị còn nhớ rành rành. (Ngô Tất Tố)
Tác dụng: Đảo ngữ tạo sự liên kết giữa hai câu. "Những cuộc vui" là từ thay thế
các động (nhảy nô, nào hú tim, nào đánh rồng rắn) ở câu trước.
Phải cho hắn ăn tí gì mới được. Đang ốm thể thì chỉ ăn cháo hành [...]. Hành thì nhà thị
may lại còn. (Nam Cao)
Tác dụng: Đảo ngữ tạo sự liên kết giữa hai câu. Từ "Hành" đầu câu trùng lặp với từ
"hành" có trong câu trước.

Bài tập 4: Xác định câu hỏi tu từ trong những câu dưới đây. Nêu tác dụng của mỗi câu hỏi tu từ đó?

a,

b,

c,

=> Có thể rút gọn thành phần chủ ngữ thành Phút yên tĩnh. Nếu rút gọn như vậy, câu sẽ mất đi ý nghĩa miêu tả, hạn định (của
rừng ban mai)

Than ôi!
Thời oanh
hệt nay còn
đâu?

Vì sao hỡi miền Nam yêu dấu
Người không hề tiếc máu hi
sinh?
Vì sao hỡi miền Nam chiến đấu
Người hiên ngang không chịu cúi
mình?

Con gái tôi
vẽ đấy ư?

Bài tập 2:? Xác định biện pháp tu từ đao ngữ trong những câu dưới đây. Nêu tác dụng của mỗi biện pháp tu từ
Bài
đó?tập 4:
? Thế nào là biện pháp tu từ đảo ngữ?

a, Lom khom
dưới
núi,Thời
tiềuoanh
vài liệt
chú,
- Câu hỏi
tu từ:
nay còn đâu?
b, Lác đác- Tác
bêndụng:
sông,
chợ
nhà.
giúp
chomấy
câu thơ
thêm sinh động về hình thức. Còn về nội dung bộc lộ được cảm xúc trông mong, nhớ về thời
a,
oanh liệt, thể (Bà
hiệnHuyện
sự thất Thanh
vọng tộtQuan)
cùng.
c, Lôi thôi sĩ tư vai đeo lọ,
=> Có thể rút gọn thành phần chủ ngữ thành Phút yên tĩnh. Nếu rút gọn như vậy, câu sẽ mất đi ý nghĩa miêu tả, hạn định (của
Ậm oẹ quan trường miệng thét loa.
rừng ban mai)
(Trần Tế Xương)
- Câu hỏi tu từ: Người không hề tiếc máu hi sinh?
d, Thuyền về -Tác
nước
lại, sầu trăm ngả;
dụng: làm lời văn trở nên sinh động, đem lại cho người đọc cảm giác hào hùng của lịch sử dân tộc.
Củi một cành khô lạc mấy dòng.
- Câu hỏi tu từ: Người hiên ngang không sợ cúi mình?
(Huy Cận)
-Tác dụng: làm lời văn trở nên sinh động, đem lại cho người đọc cảm giác hào hùng của lịch sử dân tộc.

b,

e, Đã tan tác những bóng thù hắc ám
Đã sáng lại trời thu tháng Tám
Câu hỏi tu từ: Con(Tố
gáiHữu)
tôi vẽ đấy ư?

c,

- Tác dụng:  dùng để hỏi và khẳng định chắc chắn.

Bài tập 2:? Xác định biện pháp tu từ đao ngữ trong những câu dưới đây. Nêu tác dụng của mỗi biện
Bài
tậptu5:từGhép
pháp
đó? các từ tượng hình, từ tượng thanh (in đậm) ờ cột A với nghĩa phù hợp ở cột B:
? Thế nào là biện pháp tu từ đảo ngữ?

A. Từ tượng hình, từ tượng thanh

B. Nghĩa

a, Lom khom dưới núi, tiều vài chú,
Lác
bên
sông,miệng
chợ mấy
nhà.
a, b,
Ậm
oẹđác
quan
trường
thét loa
1,
(vóc dáng) bé nhỏ quá mức
(Bà Huyện(Trần
Thanh
TếQuan)
Xương)
c, Lôi thôi sĩ tư vai đeo lọ,
=> Có thể
gọnkhom
thànhdưới
phần
chủ
gọn
như
vậy,
câu
sẽcân
mấtđối
đi ý nghĩa miêu tả, hạn
b, rútLom
núi,
tiềungữ
vài thành
chú Phút yên tĩnh.2,Nếu rút
dài
hoặc
cao
quá,
mất
Ậm oẹ quan trường miệng thét loa.
định (của rừng ban mai)
(Bà Huyện Thanh Quan)
(Trần Tế Xương)
3,
ở tư thế còng lưng xuống
c, d,Lác
đác bên
mấytrăm
nhà ngả;
Thuyền
về sông,
nước chợ
lại, sầu
Củi một cành khô
mấy Thanh
dòng. Quan)
(Bàlạc
Huyện
d, Đôi mắt lão ầng ậng nước... (Huy
(Nam Cận)
Cao)
4,
thưa và rải rác mỗi chỗ, mỗi lần một ít
e,
g,
h,

e, Đã tan tác những bóng thù hắc ám
Hoài
... (Nguyễn
Đã Văn
sánglẩm
lại rẩm
trời khấn
thu tháng
Tám Huy Tưởng) 5,
(Tố Hữu)

(tiếng nói) nhỏ, thấp, đéu đéu, nghe khổng rõ

Dế Choắt người... dài lêu nghêu ... (Tô Hoài)

6, (nước mắt) nhiều, dàng đáy khoé, như chực tuôn
chảy ra

Chú bé loắt choắt (Tố Hữu)

7,

(tiếng nói) bị cản trong cổ họng, nghe không rõ

A. Từ tượng hình, từ tượng thanh
a,

Ậm oẹ quan trường miệng thét loa
(Trần Tế Xương)

b,

Lom khom dưới núi, tiều vài chú
(Bà Huyện Thanh Quan)

c,

B. Nghĩa
1,

(vóc dáng) bé nhỏ quá mức

2,

dài hoặc cao quá, mất cân đối

Lác đác bên sông, chợ mấy nhà
(Bà Huyện Thanh Quan)

d, Đôi mắt lão ầng ậng nước... (Nam Cao)
e,

Hoài Văn lẩm rẩm khấn ...

3,

ở tư thế còng lưng xuống

4,

thưa và rải rác mỗi chỗ, mỗi lần một ít

5,

(Nguyễn Huy Tưởng)

(tiếng nói) nhỏ, thấp, đều đều, nghe không rõ

g,

Dế Choắt người... dài lèu nghêu ... (Tô Hoài)

6, (nước mắt) nhiều, dâng đáy khoé, như chực tuôn
chảy ra

h,

Chú bé loắt choắt (Tố Hữu)

7,

a-

7

b-

3

c-

4

d-

(tiếng nói) bị cản trong cổ họng, nghe không rõ

6

e-

5

g-

2

h-

1

3. VẬN DỤNG
Viết đoạn văn (5 – 7 câu) chủ đề tự
chọn. Trong đoạn văn có sử dụng biện
pháp tu từ đảo ngữ, câu hỏi tu từ, từ
tượng hình, từ tượng thanh. Gạch chân
và chú thích rõ.

GỢI Ý
- Dung lượng: 5 - 7 câu
- Bố cục: 3 phần (MĐ, TĐ, KĐ)
- Nội dung: tự chọn
- Yêu cầu về tiếng Việt: có sử dụng biện pháp đảo
ngữ để liên kết câu, sử dụng câu hỏi tu từ và từ
tượng hình, từ tượng thanh.

DẶN DÒ
Hoàn thành các bài tập vào vở
Chuẩn bị bài tiếp theo