KÍNH CHÀO THẦY CÔ
CÙNG CÁC EM
HỌC SINH
Hóa học lớp 11

1. ÔN TẬP BÀI CŨ

1. ÔN TẬP BÀI CŨ

Mỗi học sinh bốc 1 thăm. Sau khi nghe hiệu lệnh
“bắt đầu” của giáo viên, các em có 2 phút để tìm
mảnh ghép khác phù hợp về phân loại các hợp
chất hữu cơ.
Sau 2 phút, các học sinh chưa ghép cặp được
sẽ bị phạt. Hình phạt do lớp tự đưa ra.

1. ÔN TẬP BÀI CŨ
ALKANE

ALKENE

ALKYNE

ARENE

DẪN XUẤT HALOGEN

ALCOHOL

CARBOXYLIC ACID

CH4

CH2=CH2

CHCH

C6H6

CH3Cl

C2H5OH

CH3COOH

MỞ ĐẦU
Ascorbic acid (vitamin C) có
trong thành phần của chanh

Eugenol là hợp chất có trong
cây hương nhu

Cồn sát khuẩn tay là dung dịch
ethanol 70%

Nicotine là hợp chất hữu cơ gây
nghiện có trong cây thuốc lá

Đường thường được điều chế từ
cây mía với thành phần là
saccharose

Cá có mùi tanh do do các hợp
chất hữu cơ amine

MỞ ĐẦU

Có các phương pháp nào tách chiết
hợp chất hữu cơ ra khỏi hỗn hợp?

HÓA HỌC 11
Bài 11:
PHƯƠNG PHÁP TÁCH BIỆT
VÀ TINH CHẾ
HỢP CHẤT HỮU CƠ
(tiết 1)

Mục Tiêu
- Trình bày được nguyên tắc và cách thức tiến hành các
phương pháp tách biệt và tinh chế hợp chất hữu cơ:
chưng cất và chiết.
- Thực hiện được các thí nghiệm về chưng cất thường,
chiết.
- Vận dụng được các phương pháp: chưng cất thường,
chiết để tách biệt và tinh chế một số hợp chất hữu cơ
trong cuộc sống.

I. PHƯƠNG PHÁP CHƯNG CẤT

I. PHƯƠNG PHÁP CHƯNG CẤT

START
TIME'S
TIMER
UP!

GV yêu cầu học sinh thảo luận nhóm gồm 4
học sinh trong 7 phút để trả lời các câu hỏi
trong phiếu học tập 1. Sau khi hoàn thành,
các nhóm dán phiếu học tập lên bảng.

7
1

6

2

5

4

3

I. PHƯƠNG PHÁP CHƯNG CẤT
Hãy nêu nguyên tắc của phương pháp chưng cất.
Chưng cất là phương pháp tách chất dựa vào sự khác nhau về
nhiệt độ sôi của các chất trong hỗn hợp ở một áp suất nhất định.
Hãy nêu cách tiến hành của phương pháp chưng cất.
Chất lỏng cần tách được chuyển sang pha hơi, rồi làm lạnh cho
hơi ngưng tụ, thu lấy chất lỏng ở khoảng nhiệt độ thích hợp.

I. PHƯƠNG PHÁP CHƯNG CẤT
Hãy nêu ứng dụng của phương pháp chưng cất.

Dùng để tách các chất lỏng ra khỏi hỗn hợp các chất
có nhiệt độ sôi khác nhau nhằm thu được chất lỏng
tinh khiết hơn.
Để tách các chất lỏng có nhiệt độ sôi khác nhau nhiều,
người ta dùng phương pháp chưng cất thường.

I. PHƯƠNG PHÁP CHƯNG CẤT
Hãy nêu ứng dụng của phương pháp chưng cất.

I. PHƯƠNG PHÁP CHƯNG CẤT
Quá trình nấu rượu gạo thủ công được thực hiện như sau:
- Gạo được nấu chín, để nguội, rắc men, ủ kín
3 – 5 ngày, thu được một hỗn hợp chủ yếu gồm
nước, ethanol và bã rượu.
 - Đun nóng hỗn hợp trên đến nhiệt độ sôi, hơi bay ra đi vào
đường ống dẫn. Hỗn hợp hơi trong đường ống
được làm lạnh sẽ hoá lỏng và chảy vào bình hứng
(Hình 11.1). Quá trình này gọi là chưng cất rượu.

I. PHƯƠNG PHÁP CHƯNG CẤT
1. Trong quá trình chưng cất, tỉ lệ ethanol/nước
giảm dần hay tăng dần, biết rằng ethanol có nhiệt
độ sôi thấp hơn nước?
1. Trong quá trình chưng cất, tỉ lệ ethanol/nước giảm dần
vì ethanol có nhiệt độ sôi thấp hơn nước nên bay hơi trước
làm giảm lượng ethanol trong hỗn hợp.

I. PHƯƠNG PHÁP CHƯNG CẤT
2. Vai trò của thùng nước lạnh là gì?
2. Vai trò của thùng nước lạnh là ngưng tụ hơi
ethanol.

I. PHƯƠNG PHÁP CHƯNG CẤT

Thí nghiệm: Chưng cất ethanol từ dung dịch ethanol –
nước
Chuẩn bị: rượu (được nấu thủ công); bình cầu có nhánh
250 mL, nhiệt kế, ống sinh hàn nước, ống nối, ống đong
50 mL, bình tam giác 100 mL, đá bọt, nguồn nhiệt (bếp
điện, đèn cồn).

I. PHƯƠNG PHÁP CHƯNG CẤT
Thí nghiệm: Chưng cất ethanol từ dung dịch ethanol – nước
Tiến hành:
- Cho 60 mL rượu được nấu thủ công vào bình cầu
có nhánh (chú ý chất lỏng trong bình không vượt quá 2/3
thể tích bình), thêm vài viên đá bọt.
- Lắp dụng cụ như Hình 11.2.
- Đun nóng từ từ đến khi hỗn hợp sôi, quan sát nhiệt độ trên
nhiệt kế thấy tăng dần, khi nhiệt độ trên nhiệt kế ổn định,
đó chính là nhiệt độ sôi của hỗn hợp ethanol và nước.
Khi nhiệt độ bắt đầu tăng trở lại thì tắt nguồn nhiệt,
ngừng chưng cất.

I. PHƯƠNG PHÁP CHƯNG CẤT

I. PHƯƠNG PHÁP CHƯNG CẤT

GV yêu cầu học sinh thảo luận
cặp đôi trong 5 phút để trả lời
các câu hỏi sau.

I. PHƯƠNG PHÁP CHƯNG CẤT

START
TIME'S
TIMER
UP!

5

4

1

3

2

Trả lời câu hỏi và thực hiện
yêu cầu sau:
1. Nhiệt độ sôi của hỗn hợp ethanol
ban đầu và nước là bao nhiêu? So
sánh với nhiệt độ sôi của ethanol.
2. Dự đoán độ cồn của sản phẩm thay
đổi như thế nào so với rượu ban đầu.
Giải thích.

I. PHƯƠNG PHÁP CHƯNG CẤT
1. Nhiệt độ sôi của hỗn hợp ethanol ban đầu và nước là
bao nhiêu? So sánh với nhiệt độ sôi của ethanol.
1. Nhiệt độ sôi của hỗn hợp ethanol ban đầu và nước lớn hơn nhiệt
độ sôi của ethalnol.
2. Dự đoán độ cồn của sản phẩm thay đổi như thế nào so
với rượu ban đầu. Giải thích.
2. Dự đoán độ cồn của sản phẩm sẽ lớn hơn so với rượu ban đầu.
Do sản phẩm thu được tinh khiết hơn lẫn ít nước hơn rượu ban đầu.

I. PHƯƠNG PHÁP CHƯNG CẤT

Phương pháp chưng cất thường được áp dụng
trong trường hợp nào? Hãy lấy ví dụ trong thực tế.
Phương pháp chưng cất dùng để tách các chất lỏng ra khỏi
hỗn hợp các chất có nhiệt độ sôi khác nhau nhằm thu được
chất lỏng tinh khiết hơn.

I. PHƯƠNG PHÁP CHƯNG CẤT
Phương pháp chưng cất thường được áp dụng trong
trường hợp nào? Hãy lấy ví dụ trong thực tế.
+ Phương pháp chưng cất phân
đoạn dùng để tách hai hay nhiều
chất lỏng có nhiệt độ sôi khác
nhau không nhiều và tan lẫn
hoàn toàn trong nhau.
Ví dụ: Chưng cất rượu từ hỗn
hợp rượu với nước.

Các tháp chưng cất rượu hiện đại

I. PHƯƠNG PHÁP CHƯNG CẤT
Phương pháp chưng cất thường được áp dụng trong
trường hợp nào? Hãy lấy ví dụ trong thực tế.
+ Phương pháp chưng cất lôi
cuốn hơi nước được dùng để
tách các chất có nhiệt độ sôi
cao và không tan trong nước.
Ví dụ: Chưng cất tinh dầu bưởi,
tinh dầu cam, tinh dầu sả
chanh…

EM CÓ BIẾT

EM CÓ BIẾT

II. PHƯƠNG PHÁP CHIẾT

I. PHƯƠNG
PHÁP
CHƯNG
CẤT
II. PHƯƠNG
PHÁP
CHIẾT
+ Lớp chia thành 4 nhóm để tiến
hành trò chơi.
+ Học sinh có 5 phút để đọc nội
dung phần II. PHƯƠNG PHÁP
CHIẾT trong SGK và suy nghĩ trả
lời các câu hỏi trong phiếu học tập 2.

I. PHƯƠNG
PHÁP
CHƯNG
CẤT
II. PHƯƠNG
PHÁP
CHIẾT
+ GV dán 4 phiếu học tập lên bảng. Sau hiệu
lệnh “bắt đầu”, từng học sinh trong mỗi tổ sẽ
lần lượt lên chọn một đáp án đúng hoặc điền
vào một chỗ trống, học sinh này chọn đáp án
xong về chỗ và chuyền bút lông cho học sinh
tiếp theo lên bảng. Lần lượt như vậy, nhóm
chơi nào hoàn thành trước nhất và có đáp án
đúng là nhóm giành chiến thắng.

II. PHƯƠNG PHÁP CHIẾT
Nguyên tắc của phương pháp chiết.
Chiết là phương pháp tách biệt và tinh chế hỗn hợp
các chất dựa vào sự hòa tan khác nhau/ giống nhau
của

chúng

trong

hai

trộn lẫn/ không trộn lẫn vào nhau.

môi

trường

II. PHƯƠNG PHÁP CHIẾT
Cách tiến hành của phương pháp chiết lỏng – lỏng

- Lắc dung môi chiết với hỗn hợp chất hữu cơ và nước,
dung môi chiết
chất hữu cơ được chuyển phần lớn sang….......................,
dùng phễu để tách riêng dịch chiết khỏi nước.
- Khi hai chất lỏng không trộn lẫn được vào nhau, chất lỏng
nào có khối lượng riêng nhỏ hơn sẽ tách thành lớp ở phía
trên
………….

II. PHƯƠNG PHÁP CHIẾT
Cách tiến hành của phương pháp chiết lỏng – lỏng

- Lặp lại nhiều lần như vậy có thể tách được gần như
hoàn toàn chất hữu cơ vào dung môi chiết.
chưng cất
- Sau đó, ………………... dung môi ở nhiệt độ và áp
suất thích hợp sẽ thu được hợp chất hữu cơ.

II. PHƯƠNG PHÁP CHIẾT
Cách tiến hành của phương pháp chiết lỏng – rắn

lỏng
Dùng dung môi …………… hòa tan chất hữu cơ để
rắn
tách chúng ra khỏi hỗn hợp ……………

II. PHƯƠNG PHÁP CHIẾT
Ứng dụng của phương pháp chiết
CHIẾT LỎNG – LỎNG

CHIẾT LỎNG – RẮN

Dùng để tách lấy chất

Ngâm rượu thuốc/
Phân tích thổ nhưỡng/
Phân tích dư lượng
thuốc bảo vệ thực vật
trong nông sản, …

hữu cơ khi nó ở dạng
nhũ tương
………………...... hoặc
huyền
phù
……………trong
nước.

II. PHƯƠNG PHÁP CHIẾT

Thí nghiệm: tách β-carotene từ nước ép cà rốt
Chuẩn bị: Chuẩn bị: nước ép cà rốt, hexane; cốc thuỷ
tinh
100 mL, bình tam giác 100 mL, phễu chiết 60 mL,
giá thí nghiệm.

II. PHƯƠNG PHÁP CHIẾT
Thí nghiệm: tách β-carotene từ nước ép cà rốt
- Cho khoảng 20 mL nước ép cà rốt vào phễu chiết.
Thêm tiếp khoảng 20 mL hexane, lắc đều khoảng
2 phút.
- Để yên phễu chiết trên giá thí nghiệm khoảng
5 phút để chất lỏng tách thành hai lớp.
- Mở khoá phễu chiết cho phần nước ở dưới chảy
xuống, còn lại phần dung dịch β-carotene hoà tan
trong hexane.

I. PHƯƠNG
PHÁP
CHƯNG
CẤT
II. PHƯƠNG
PHÁP
CHIẾT

GV yêu cầu học sinh thảo luận
cặp đôi trong 3 phút để trả lời
các câu hỏi sau.

II. PHƯƠNG PHÁP CHIẾT
1. Nhận xét màu sắc của lớp hexane trong
phễu chiết trước và sau khi chiết.
Trước khi chiết lớp hexane trong phễu không có màu; sau khi chiết
lớp hexane trong phễu có màu vàng cam.
2. Thí nghiệm tách β-carotene từ nước ép cà rốt dựa
theo nguyên tắc nào?
- Dựa theo nguyên tắc chiết lỏng – lỏng.
- Dùng dung môi là hexane có khả năng hoà tan β-carotene nhưng
không tan trong nước và có nhiệt độ sôi thấp để chiết.

II. PHƯƠNG PHÁP CHIẾT
Tìm các ví dụ thực tế trong cuộc sống đã áp dụng phương
pháp chiết. Mô tả cách thực hiện và cho biết em đã áp dụng
phương pháp chiết lỏng – lỏng hay lỏng – rắn.

- Ngâm rượu dược liệu: áp dụng phương pháp chiết lỏng –
rắn (tách lấy chất hữu cơ ra khỏi một hỗn hợp ở thể rắn).
- Chiết tinh dầu tràm (hoặc tinh dầu sả, tinh dầu bưởi …):
áp dụng phương pháp chiết lỏng – lỏng (tách lấy chất hữu cơ
khi nó ở dạng nhũ tương trong nước).

EM CÓ BIẾT

Thảo dược được ngâm chiết trong rượu

TRÒ CHƠI HỘP QUÀ BÍ MẬT

Mệnh đề sau đúng hay sai? Khi hai chất lỏng không trộn lẫn
được vào nhau, chất lỏng nào có khối lượng riêng lớn hơn sẽ
tách thành lớp ở phía trên.
Sai

QUAY
LẠI

Bạn được
thưởng 3
viên kẹo

“Giã lá cây chàm, cho vào nước, lọc lấy dung dịch màu để
nhuộm sợi, vải” thuộc loại phương pháp tách biệt và
tinh chế nào?

Phương pháp chiết

QUAY
LẠI

Bạn được
thưởng 5
viên kẹo

“Nấu rượu gạo thủ công” thuộc loại phương pháp tách
biệt và tinh chế nào?
Phương pháp chưng cất

QUAY
LẠI

Bạn được
thưởng 4
viên kẹo

Chiết là phương pháp tách biệt và tinh chế hỗn hợp các chất
dựa vào sự …… khác nhau của chúng trong hai môi trường
không …… vào nhau.

Hòa tan – trộn lẫn

QUAY
LẠI

Bạn được
thưởng 7
viên kẹo

Phương pháp ………… đã được sử dụng để thu được
hoạt chất trong trường hợp “ngâm thuốc”.
Chiết

QUAY
LẠI

Bạn được
thưởng 8
viên kẹo

Chưng cất là phương pháp tách và tinh chế
quan trọng đối với các ……….
Chất lỏng

QUAY
LẠI

Bạn được
thưởng 6
viên kẹo