"Cô vừa mua một chiếc áo qua mạng, người bán bảo chốt
đơn nhanh đi kẻo lướt sóng giá. Cô hơi bất ngờ, hỏi lại
lướt sóng giá là gì?. Hóa ra, đó là cách nói khi giá cả có thể
thay đổi rất nhanh."
"Các em có thường nghe những từ như chốt đơn, trending
hay gen Z không? Theo các em, tại sao những từ này ngày
càng xuất hiện nhiều trong cuộc sống?"

Tiết 131 - Thực
hành tiếng Việt:

Sự phát triển
của ngôn ngữ:
từ ngữ mới và
nghĩa mới

I. Tri thức
tiếng Việt

II. Thực hành
tiếng Việt

Bài 1, 2
Mô hình
X + thông minh

Đọc bài tập 1, 2 (SGK/128) hoàn thành phiếu
Từ ngữ mới theo mô hình
điện thoại thông minh, lớp học thông minh, giàn phơi thông minh,…
Nhà thông minh, tủ lạnh thông minh, Tivi thông minh, cửa thông
minh, hệ thống chiếu sáng thông minh…

X + ……….
nhân tạo

trí tuệ nhân tạo, mặt trời nhân tạo, đám mây nhân tạo, mưa nhân
tạo, biển nhân tạo, cỏ nhân tạo, tim nhân tạo, da nhân tạo…

X+ ………..
ảo

lớp học ảo, không gian ảo, tiền ảo, thế giới ảo, trò chơi ảo, thư
viện ảo, nhân vật ảo, công ty ảo, trường học ảo…

Bài 3

Đọc bài tập 3 (SGK/128) chú ý từ in đậm hoàn thành phiếu

Câu
a1: Con cóc là cậu ông trời

Nghĩa của từ
- Động vật thuộc loài ếch, mõm ngắn, da xù xì,
thường ở cạn, di chuyển bằng cách nhảy.

a2: Chúng tôi thích la cà ở những
quán cóc bên hè phố.

- Nhỏ và không cố định ở một chỗ, có thể thay đổi
địa điểm nhanh

b1: Nó trót làm sai nên bây giờ
phải tìm cách chữa cháy.

- Giải quyết việc cấp bách, cốt để tạm thời đối
phó, chưa giải quyết vấn đề một cách căn bản.

b2: Lúc xảy ra hoả hoạn, đội cứu
hoả đã đến kịp thời để chữa cháy.

- Dập tắt lửa của đám cháy để ngăn hoả hoạn.

Trường hợp được dùng theo nghĩa mới là: Trường hợp a và b
2
1

Bài tập 4: Sự độc đáo trong cách kết hợp từ ở các trường hợp đã cho:
a. Uống ánh trăng tan: ánh trăng được miêu tả như một loại chất
lỏng, có thể uống được. Cách kết hợp từ ngữ ở đây vô cùng độc đáo,
gây ấn tượng mạnh cho người đọc.
b. Sóng cỏ xanh tươi gợn tới trời: sóng vốn được dùng để chỉ hiện
tượng mặt nước dao động, dâng lên, hạ xuống trông như đang di
chuyển, chủ yếu do gió gây nên (sóng biển, mặt hồ gợn sóng,...). Tuy
nhiên, trong trường hợp này, sóng được dùng với nghĩa “hiện tượng
cả một khối lớn vận động, di chuyển trên một phạm vi rộng theo kiểu
làn sóng” (sóng cỏ). Phạm vi chuyển động của làn sóng cỏ xanh tươi
được mở rộng đến mức tối đa (gợn tới trời), vì thế câu thơ gợi nhiều
cảm xúc cho người đọc, giúp người đọc hình dung rõ hơn về sự sinh
động của khung cảnh.

c. Mùa xuân chín: chín vốn được dùng để miêu tả quả,
hạt,… ở giai đoạn phát triển đầy đủ nhất, thường có màu
đỏ hoặc vàng, có hương thơm, vị ngon (vườn cam chín,
lúa chín,…). Tuy nhiên, trong trường hợp này, chín lại
dùng để miêu tả mùa xuân. Cách kết hợp từ ngữ đặc biệt
này tạo ra liên tưởng thú vị cho người đọc.
d. Sông Đáy chảy vào đời tôi: đời tôi không phải là
một vùng không gian, vật chứa,… vì vậy, cách kết hợp
chảy vào và đời tôi rất độc đáo, gợi liên tưởng mới mẻ
cho độc giả.

Bài 5
Những cách kết hợp từ được đề cập đến ở bài tập 4 là sáng
tạo của cá nhân các nhà thơ, không phải là cách diễn đạt mới
của cả cộng đồng. Mặc dù ở trường hợp 4b, “sóng cỏ” không
hẳn là cách kết hợp từ quá độc đáo (vì một trong các nghĩa (đã
được ghi vào từ điển) của từ “sóng” là “hiện tượng cả một khối
lớn vận động, di chuyển trên một phạm vi rộng theo kiểu làn
sóng” và trong thực tế sử dụng ngôn ngữ có kết hợp từ “sóng
lúa”), nhưng việc kết hợp “sóng cỏ xanh tươi” và “gợn tới
trời” vẫn rất đặc biệt. Vì trong câu thơ này, phạm vi chuyển
động của làn sóng cỏ xanh tươi được mở rộng đến mức tối đa
(gợn tới trời), nên có thể gợi nhiều cảm xúc cho người đọc.

- Bài học này đem đến cho em những lưu
ý gì trong quá trình sử dụng ngôn ngữ hằng
ngày như đọc, viết, nói và nghe?
- Việc tìm hiểu sự phát triển của ngôn ngữ
ở phương diện từ vựng giúp em hiểu thêm
điều gì về ngôn ngữ trong dòng chảy cuộc
sống hôm nay?

- Cần cập nhật hiểu biết về những đơn vị từ ngữ mới xuất hiện.
- Có thể vay mượn từ ngữ của tiếng nước ngoài để biểu đạt những
khái niệm mới mà tiếng Việt chưa có từ ngữ tương đương để biểu đạt.
- Khi tiếp nhận VB (đọc, nghe) nếu nhận thấy có những cách kết hợp
từ mới lạ thì có thể dùng những hiểu biết về cách tạo nghĩa mới của từ
do bài học cung cấp để giải mã nghĩa của những đơn vị từ ngữ ấy và
xác định sự sáng tạo của tác giả trong cách sử dụng ngôn ngữ….
- Việc tìm hiểu sự phát triển của ngôn ngữ ở phương diện từ vựng cho
thấy ngôn ngữ luôn phát triển để đáp ứng nhu cầu biểu đạt của con
người trong cuộc sống,…

Tạm biệt các em!
Open floor for questions and
discussion